1 dzień temu
Czy warto sporządzić testament? To zależy. Zanim podejmiemy decyzję, warto najpierw sprawdzić, co stanie się z naszym majątkiem, o ile testamentu nie będzie. Wtedy zadziałają przepisy o dziedziczeniu ustawowym. Dopiero gdy wiemy, jak one działają w naszej sytuacji, możemy świadomie ocenić, czy testament jest nam potrzebny.
Testament? Tak, ale najpierw zrozum zasady dziedziczenia ustawowego
Testament kojarzy się często z czymś trudnym, ostatecznym albo zarezerwowanym dla osób posiadających duży majątek. W praktyce jest to po prostu sposób na zdecydowanie, co ma się stać z naszym majątkiem po śmierci.
W praktyce wiele osób zaczyna myśleć o testamencie dopiero wtedy, gdy sytuacja rodzinna się komplikuje. To błąd — nie dlatego, iż każdy musi go sporządzić, ale dlatego, iż wcześniej dobrze wiedzieć, jakie skutki wywoła jego brak.
Nie oznacza to jednak, iż każdy zawsze musi sporządzić testament. o ile nie zostawimy testamentu, to dziedziczenie i tak nastąpi — tyle iż nie według naszej indywidualnej decyzji, ale według zasad przewidzianych w Kodeksie cywilnym. To właśnie nazywamy dziedziczeniem ustawowym. Zgodnie z tym mechanizmem przepisy Kodeksu cywilnego określają, kto dziedziczy i w jakich ułamkach, gdy spadkodawca nie sporządził testamentu.
Dlatego pierwsze pytanie nie powinno brzmieć: „czy mam napisać testament?”, ale raczej: „czy zasady ustawowe prowadzą do takiego skutku, jaki rzeczywiście akceptuję?”
Co się dzieje, gdy nie ma testamentu?
Jeżeli testamentu nie ma, to w pierwszej kolejności do spadku powołane są co do zasady dzieci spadkodawcy oraz małżonek. Dziedziczą oni w częściach równych, ale udział małżonka nie może być mniejszy niż jedna czwarta całego spadku. o ile któreś z dzieci nie dożyło otwarcia spadku, to jego udział przypada jego dzieciom, czyli np. wnukom spadkodawcy.
Jeżeli spadkodawca nie miał dzieci ani dalszych zstępnych, to do dziedziczenia mogą dojść małżonek i rodzice. W dalszej kolejności, zależnie od sytuacji rodzinnej, znaczenie mogą mieć również rodzeństwo, zstępni rodzeństwa, dziadkowie, pasierbowie, a w ostateczności gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy albo Skarb Państwa.
Warto więc sprawdzić, jak te zasady zadziałałyby w naszej konkretnej sytuacji rodzinnej.
Kiedy testament może nie być potrzebny?
Testament może nie być konieczny, o ile po zapoznaniu się z zasadami dziedziczenia ustawowego dochodzimy do wniosku, iż odpowiadają one naszej woli.
Przykładowo: ktoś pozostaje w związku małżeńskim, ma dzieci i akceptuje to, iż po jego śmierci majątek zostanie podzielony według reguł ustawowych między najbliższą rodzinę. W takiej sytuacji testament może nie być priorytetem.
Trzeba jednak uważać na słowo „może”. choćby w pozornie prostych sytuacjach rodzinnych mogą pojawić się okoliczności, które zmieniają ocenę: nierówny wkład bliskich w budowę majątku, konflikt rodzinny, chęć zabezpieczenia konkretnej osoby albo potrzeba przekazania określonego składnika majątku jednej osobie.
Kiedy poważnie pomyśleć o testamencie?
Testament warto rozważyć zawsze wtedy, gdy mamy jakiekolwiek zastrzeżenia do ustawowego porządku dziedziczenia.
Może to dotyczyć zwłaszcza sytuacji, w których chcemy, aby majątek trafił do osoby, która nie dziedziczyłaby z ustawy, np. do partnera lub partnerki, z którą nie pozostajemy w małżeństwie. Dziedziczenie ustawowe nie działa bowiem tak samo wobec małżonka i osoby pozostającej w związku nieformalnym. Warto go również rozważyć wtedy, gdy jesteśmy w trakcie postępowania o rozwód albo separację.
Czasem nie chodzi o pominięcie rodziny, ale o inny podział majątku. Jednemu dziecku chcemy zostawić mieszkanie, drugiemu środki pieniężne. Możemy też chcieć uwzględnić partnera, przyjaciela albo wybraną fundację. Można o nim pomyśleć również w rodzinach patchworkowych, przy braku dzieci, przy konflikcie rodzinnym, przy prowadzeniu działalności gospodarczej albo gdy zależy nam na uporządkowaniu spraw z wyprzedzeniem.
Testament nie rozwiązuje wszystkiego, ale daje wpływ
Sporządzenie testamentu nie oznacza pełnej dowolności bez żadnych ograniczeń. W polskim prawie istnieją również mechanizmy ochrony najbliższych, takie jak zachowek. To oznacza, iż choćby o ile powołamy do spadku wybrane osoby, niektórym bliskim mogą przysługiwać określone roszczenia pieniężne.
Mimo to testament daje wpływ na to, kto i w jaki sposób będzie dziedziczył. Pozwala odejść od automatycznego mechanizmu ustawowego i dostosować decyzję do własnej sytuacji rodzinnej, majątkowej i życiowej.
Najpierw sprawdź, potem decyduj
Najrozsądniejsze podejście jest następujące: zanim sporządzimy testament, warto najpierw poznać zasady dziedziczenia ustawowego. jeżeli po ich przeanalizowaniu uznamy, iż odpowiadają naszej sytuacji i naszej woli, to testament nie zawsze będzie konieczny.
Jeżeli jednak pojawia się choćby jedna myśl: „nie chciałbym, żeby mój majątek został podzielony właśnie w taki sposób”, to dobry moment, aby pomyśleć o testamencie.
