2 godzin temu
- Projekt ustawy zakłada kompleksową przebudowę mechanizmów wpływających na bieg terminu przedawnienia, w tym zarówno jego zawieszenie, jak i wydłużenie, a także usuwa rozwiązania, które w praktyce budziły poważne wątpliwości konstytucyjne oraz systemowe.
- Istotnym elementem regulacji jest również wprowadzenie nowych instrumentów pozwalających na zabezpieczenie interesów fiskalnych państwa bez naruszania zasady zaufania do prawa.
- Projekt obejmuje zmiany w ustawie z 29.8.1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 111; dalej: OrdPU) oraz w KKS, przy czym regulacje te pozostają ze sobą funkcjonalnie powiązane, zwłaszcza w kontekście wpływu postępowań karnych skarbowych na bieg przedawnienia zobowiązań podatkowych.
Cel i kierunek zmian
Projektodawca wskazuje, iż zasadniczym celem projektowanych regulacji jest poprawa relacji między podatnikami a organami podatkowymi oraz zwiększenie efektywności działania administracji skarbowej. Cel ten ma zostać osiągnięty poprzez ograniczenie instrumentów pozwalających na sztuczne wydłużanie okresu przedawnienia, a jednocześnie poprzez wprowadzenie nowych, bardziej przejrzystych mechanizmów jego zawieszenia lub wydłużenia.
W ujęciu systemowym projekt zmierza do:
- wyeliminowania rozwiązań umożliwiających instrumentalne wykorzystywanie prawa karnego skarbowego;
- ujednolicenia zasad liczenia terminów przedawnienia;
- zapewnienia większej przewidywalności sytuacji prawnej podatnika;
- jednoczesnego zabezpieczenia interesów fiskalnych państwa.
Zmiana sposobu liczenia terminu przedawnienia w przypadku dochodów nieujawnionych
Projekt przewiduje zmianę brzmienia art. 68 § 4a OrdPU. Zgodnie z projektowaną regulacją termin przedawnienia prawa do wydania decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe z tytułu przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach będzie liczony od końca roku kalendarzowego następującego po roku, w którym powstał obowiązek podatkowy.
Zmiana ta prowadzi do faktycznego wydłużenia o jeden rok okresu, w którym organ podatkowy może ustalić zobowiązanie podatkowe w tym zakresie. Projektodawca wskazuje, iż dotychczasowe rozwiązanie powodowało niespójność z ogólnymi zasadami przedawnienia zobowiązań podatkowych wynikającymi z art. 70 § 1 OrdPU.
W praktyce prowadziło to do sytuacji, w której zobowiązania dotyczące dochodów nieujawnionych przedawniały się szybciej niż zobowiązania wynikające z dochodów ujawnionych, co utrudniało organom skuteczne przeciwdziałanie zjawisku ukrywania dochodów.
Uchylenie przesłanki zawieszenia biegu terminu przedawnienia związanej z postępowaniem karnym skarbowym
Jedną z kluczowych zmian jest uchylenie art. 70 § 6 pkt 1 OrdPU, a także przepisów powiązanych – art. 70 § 7 pkt 1 oraz art. 70c OrdPU. Regulacje te przewidywały zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w przypadku wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe.
Projektodawca jednoznacznie wskazuje, iż rozwiązanie to było w praktyce wykorzystywane instrumentalnie, tj. nie w celu realizacji funkcji prawa karnego skarbowego, ale wyłącznie dla zapobieżenia przedawnieniu zobowiązania podatkowego.
Na problem ten zwracały uwagę zarówno organy ochrony praw obywatelskich, jak i sądy administracyjne. W szczególności w postanowieniu sygnalizacyjnym NSA z 14.4.2025 r., I FSK 1078/24, Legalis, wskazano, iż praktyka ta może pozostawać w sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami ochrony praw majątkowych oraz zasadą zaufania do państwa.
Uchylenie wskazanych przepisów oznacza całkowite odejście od powiązania biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego z wszczęciem postępowania karnego skarbowego.
Zmiana modelu zabezpieczenia zobowiązań podatkowych – hipoteka i zastaw skarbowy
Projekt zakłada uchylenie art. 70 § 8 OrdPU, który przewidywał brak przedawnienia zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką lub zastawem skarbowym. W jego miejsce wprowadzony zostaje nowy art. 70 § 7a.
Zgodnie z projektowanym rozwiązaniem wpis hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego będzie powodował zawieszenie biegu terminu przedawnienia, a nie – jak dotychczas – jego wyłączenie.
Projekt szczegółowo określa moment rozpoczęcia i zakończenia tego zawieszenia, wskazując m.in., że:
- zawieszenie następuje z dniem dokonania wpisu zabezpieczenia;
- ustaje najpóźniej po upływie 5 lat;
- bieg terminu może zostać wznowiony m.in. w związku z zajęciem przedmiotu zabezpieczenia.
Zmiana ta stanowi realizację postulatów wynikających z orzecznictwa TK oraz sądów administracyjnych, które wskazywały na problem nieograniczonego w czasie trwania zobowiązań podatkowych zabezpieczonych rzeczowo.
Wprowadzenie nowej przesłanki zawieszenia biegu terminu przedawnienia – unikanie opodatkowania
Projekt dodaje do art. 70 § 6 OrdPU pkt 7, wprowadzający nową przesłankę zawieszenia biegu terminu przedawnienia w przypadku wszczęcia postępowania dotyczącego unikania opodatkowania, o którym mowa w dziale IIIA OrdPU.
Jednocześnie odpowiednie regulacje w art. 70 § 7 określają moment zakończenia tego zawieszenia, wskazując m.in. na doręczenie decyzji wydanej z zastosowaniem art. 119a OrdPU.
Projektodawca uzasadnia tę zmianę specyfiką postępowań dotyczących unikania opodatkowania, które są szczególnie złożone i czasochłonne. Wprowadzenie tej przesłanki ma zapobiegać sytuacjom, w których skomplikowany charakter sprawy prowadziłby do przedawnienia zobowiązania podatkowego.
Wydłużenie terminu przedawnienia w związku z korektą deklaracji
Nowy art. 70f OrdPU wprowadza mechanizm wydłużenia terminu przedawnienia w przypadku dokonania korekty deklaracji w okresie krótszym niż 12 miesięcy przed jego upływem.
W takich przypadkach termin przedawnienia ulega wydłużeniu o rok, a w razie kolejnych korekt – może być wydłużany ponownie.
Regulacja ta ma przeciwdziałać sytuacjom, w których podatnicy dokonywaliby korekt tuż przed upływem terminu przedawnienia, uzyskując w ten sposób korzyści podatkowe bez realnej możliwości ich weryfikacji przez organ podatkowy.
Zmiany w KKS
Konsekwencją uchylenia art. 70 § 6 pkt 1 OrdPU jest również modyfikacja przepisów KKS, w szczególności uchylenie art. 44 § 2 KKS.
Projekt zakłada uniezależnienie przedawnienia karalności czynu od przedawnienia należności publicznoprawnej. Jednocześnie wprowadza rozwiązania pozwalające na orzekanie obowiązku uiszczenia równowartości pieniężnej uszczuplonej należności publicznoprawnej także w przypadku jej przedawnienia.
Zmiany te mają charakter systemowy i zmierzają do zachowania efektywności odpowiedzialności karnoskarbowej, mimo modyfikacji zasad przedawnienia zobowiązań podatkowych.
Etap legislacyjny
Komisja Finansów Publicznych po rozpatrzeniu projektu na posiedzeniach 25.3.2026 r. oraz 28.4.2026 r. wniosła o uchwalenie projektu w brzmieniu zaproponowanym w sprawozdaniu (druk nr 2474). Brak odrębnych poprawek merytorycznych oznacza, iż projekt w brzmieniu wynikającym ze sprawozdania stanowi aktualną podstawę dalszych prac sejmowych.
