1 dzień temu
Stan faktyczny
SO w G. uchylił wyrok SR w T., przekazując temu Sądowi sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd uwzględnił podniesiony w apelacji oskarżonego T.M. i jego obrońcy zarzut, iż w składzie SR w T. pierwotnie rozpoznającego sprawę zasiadał sędzia, który powinien ulec wyłączeniu na podstawie art. 41 § 1 KPK. Po uwzględnieniu wniosku oskarżonego wyznaczono mu obrońcę z urzędu, jednak adw. T.D. w opinii prawnej nie stwierdził podstaw do wniesienia skargi na wyrok SO w G. Odpis tej opinii został doręczony oskarżonemu z pouczeniem o prawie wniesienia skargi na wyrok kasatoryjny, sporządzonej przez obrońcę ustanowionego z wyboru. Oskarżony sporządził i podpisał osobiście skargę, w której wskazywał również na potrzebę zmiany obrońcy z urzędu.
Sędzia G.T., wiceprezes SO w G., wydał dwa zarządzenia. Pierwszym z nich nie uwzględniono wniosku oskarżonego o zmianę obrońcy z urzędu. Drugim zaś odmówiono przyjęcia osobistej skargi oskarżonego na wyrok kasatoryjny SO w G.
Zarzuty zażalenia
T.M. wniósł zażalenie na zarządzenie o odmowie przyjęcia skargi. Oskarżony wskazywał, iż sędzia G.T. nie powinien podejmować czynności związanych z jego skargą, gdyż odpowiadał już na jego skargę wniesioną w innej sprawie. Nie można zatem uznać tego sędziego za wolnego od uprzedzeń wobec osoby oskarżonego. T.M. stwierdził, iż z powodu wyłączenia przez sąd materiału dowodowego do akt innej sprawy, wyznaczony obrońca nie zapoznał się z pełnymi aktami sprawy. Co więcej, adw. T.D. nie skontaktował się z oskarżonym, który został w ten sposób pozbawiony możliwości przedstawienia obrońcy swojego stanowiska i oczekiwań. W ocenie oskarżonego okoliczności te odebrały mu całkowicie możliwość obrony swoich praw i interesów. Gdyby obrońca z urzędu zapoznał się z całym materiałem dowodowym i wysłuchał oskarżonego, to T.M. uzyskał by prawo do rzetelnego i obiektywnego sądu.
Obowiązki obrońcy z urzędu
SN utrzymał zaskarżone zarządzenie w mocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż zakres powinności obrońcy wyznaczonego z urzędu do zbadania podstaw do wniesienia skargi na wyrok kasatoryjny zakłada przede wszystkim analizę materiałów postępowania pod tym kątem, w szczególności pisemnego uzasadnienia takiego wyroku. Podstawy skargi na wyrok kasatoryjny, wskazane w art. 539a § 3 KPK, zostały określone bardzo wąsko i mają charakter ściśle prawny. Co do zasady, nie są uzależnione od zajęcia przez stronę postępowania określonego stanowiska, czy ustosunkowania się przez oskarżonego do stawianych mu zarzutów czy poszczególnych elementów materiału dowodowego. SN stwierdził, iż obrońca, oceniając sprawę pod kątem możliwości wniesienia skargi, o której mowa w rozdziale 55a KPK, nie jest bezwzględnie obowiązany do zaznajomienia się z poglądami oskarżonego w powyższym zakresie. o ile taki obrońca dostrzega, iż w sprawie nie zaistniały warunki procesowe do wniesienia skargi, to stanowisko oskarżonego w tym zakresie niczego nie może zmienić. Dlatego sam tylko brak nawiązania kontaktu z oskarżonym przed sporządzeniem opinii o braku podstaw do wniesienia skargi nie świadczy jeszcze o nierzetelności obrońcy z urzędu. Obrońca, także ten ustanowiony z wyboru, działa samodzielnie, i chociaż bez wątpienia kontakt osobisty z osobą, którą ma bronić, jest tu pożądany, to nie można uznać go za bezwzględnie obowiązujący (zob. postanowienie SN z 11.2.2020 r., II KZ 7/20, Legalis).
Opinia o braku podstaw do wniesienia skargi
W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniono, iż wyznaczony w postępowaniu „okołoskargowym” obrońca z urzędu nie jest obowiązany do sporządzenia i podpisania skargi na wyrok kasatoryjny. W przypadku gdy nie stwierdzi podstaw do wniesienia skargi, powinien jedynie poinformować o tym sąd na piśmie, co wynika z art. 84 § 3 KPK. Obrońca z urzędu w swej decyzji w zakresie podstaw do wniesienia skargi, tak jak innych nadzwyczajnych środków zaskarżenia, zachowuje pełną autonomię, i jego stanowisko jest dla sądu wiążące. Ustawodawca nie wprowadził do KPK przepisu, który uprawniałby sąd do skutecznego zobowiązania obrońcy z urzędu do sporządzenia i wniesienia skargi. Obrońca wyznaczony do wykonania określonej czynności procesowej wcale nie musi jej wykonać, jeżeli nie jest ona uzasadniona merytorycznie (zob. postanowienie SN z 26.6.2019 r., IV KZ 25/19, Legalis). Jeśli z opinii wynika, iż wyznaczony obrońca rzetelnie zapoznał się ze sprawą pod kątem wniesienia skargi, nie ma podstaw do ustanowienia stronie innego obrońcę z urzędu (zob. postanowienie SN z 20.12.2021 r., V KZ 62/21, Legalis; postanowienie SN z 17.3.2021 r., V KZ 1/21, Legalis). Sąd nie ma bowiem obowiązku wyznaczania kolejnych obrońców z urzędu aż do uzyskania przez wnioskodawcę oczekiwanego efektu (zob. postanowienie SN z 11.2.2020 r., II KZ 7/20, Legalis).
SN wskazał, iż w tej sprawie kwestionowany wyrok SO w G. zapadł w wyniku uwzględnienia argumentów podnoszonych w apelacjach wywiedzionych na korzyść oskarżonego. Konieczność powtórzenia postępowania pierwszoinstancyjnego wynika z faktu, iż w składzie SR w T. zasiadał sędzia, który powinien ulec wyłączeniu na podstawie art. 41 § 1 KPK. W rezultacie należy podzielić stanowisko wyrażone w opinii obrońcy, iż w takiej sytuacji oskarżony nie ma interesu prawnego w zaskarżeniu wyroku SO w G., gdyż orzeczenie to jest dla niego korzystne (art. 425 § 3 KPK w zw. z art. 539f KPK). W konsekwencji SN stwierdził brak podstaw do wyznaczenia nowego obrońcy w miejsce dotychczasowego. Jednocześnie wskazano, iż oskarżony mógł ustanowić sobie obrońcę z wyboru, który w jego imieniu sporządziłby i wniósł skargę w ustawowym terminie, realizując tym samym przymus adwokacko-radcowski wynikający z art. 526 § 2 KPK w zw. z art. 539f KPK.
Sędziowie funkcyjni wykonują obowiązki administracyjne
Sędzia G.T., wiceprezes SO w G., realizując jako upoważniony sędzia obowiązki prezesa tego Sądu, zarządził odmowę przyjęcia własnej skargi oskarżonego jako niespełniającej braku formalnego. Zdaniem SN wiceprezes mógł wykonywać obowiązki prezesa sądu, wynikające z art. 530 § 2 KPK w zw. z art. 539f KPK, i nie ulegał wyłączeniu tylko z racji wcześniejszego wykonywania obowiązków administracyjnych i udzielania informacji oskarżonemu w innej sprawie. Sam fakt istnienia kilku postępowań połączonych jedynie osobą oskarżonego nie daje podstaw do istnienia wątpliwości co do bezstronności w incydentalnej sprawie, która ma ściśle formalny charakter.
Postanowienie SN z 1.12.2025 r., IV KZ 33/25, Legalis
