Odpowiedzialność członków zarządu za nielegalne gry hazardowe online

Stan faktyczny

Spór między NM i OU, działającymi w charakterze członków zarządu maltańskiej spółki prowadzącej kasyno online a TE, mieszkającym w Austrii, dotyczył zwrotu strat poniesionych w związku z uczestnictwem w grach hazardowych online oferowanych przez tę spółkę w Austrii bez koncesji wymaganej na mocy prawa tego państwa członkowskiego.

Austriacki Sąd Najwyższy, do którego NM i OU wnieśli skargę rewizyjną, uważa, iż ustalenie jurysdykcji sądów austriackich wymaga przede wszystkim, aby przepis krajowy mogący służyć za podstawę powództwa TE miał zastosowanie zgodnie z rozporządzeniem (WE) Nr 864/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z 11.7.2007 r. dotyczącego prawa adekwatnego dla zobowiązań pozaumownych (Dz.Urz. UE L z 2007 r. Nr 199, s. 40; dalej: RzymII). W tym kontekście sąd ten powziął wątpliwości co do zakresu wyjątku przewidzianego w art. 1 ust. 2 lit. d) RzymII.

Stanowisko TS

Zobowiązania pozaumowne wynikające z prawa spółek

Zgodnie z art. 1 ust. 1 RzymII rozporządzenie to stosuje się do zobowiązań pozaumownych w sprawach cywilnych i handlowych, powiązanych z prawami różnych państw. Na podstawie art. 1 ust. 2 lit. d) RzymII z zakresu jego stosowania wyłączone są jednak „zobowiązania pozaumowne wynikające z prawa spółek i innych jednostek organizacyjnych, posiadających lub nieposiadających osobowość prawną, dotyczące kwestii takich, jak utworzenie – poprzez rejestrację lub w inny sposób, zdolność prawna, ustrój wewnętrzny lub rozwiązanie spółek i innych jednostek organizacyjnych, posiadających lub nieposiadających osobowość prawną, osobista odpowiedzialność organów i wspólników za zobowiązania spółki lub jednostki organizacyjnej oraz osobista odpowiedzialność audytorów wobec spółki lub wobec jej wspólników w związku z badaniem dokumentów rachunkowych”.

Rozpatrywana skarga ma na celu pociągnięcie NM i OU do odpowiedzialności z powodu zarzucanego naruszenia przez spółkę, której są członkami zarządu, nałożonego na każdą osobę przez austriackie prawo zakazu publicznego oferowania gier hazardowych bez posiadania odpowiedniej w tym celu koncesji. W związku z tym – i nie przesądzając o kwalifikacji innych powództw, które mogą zostać wytoczone przeciwko tym członkom zarządu z powodu naruszenia ciążącego na nich obowiązku wobec spółki – TS stwierdził, iż pociągnięcie NM i OU do odpowiedzialności z powodu zarzucanego naruszenia ogólnego zakazu oferowania gier hazardowych online bez posiadania w tym celu koncesji nie należy do kategorii zobowiązań pozaumownych wynikających z prawa spółek w rozumieniu art. 1 ust. 2 lit. d) RzymII. Takie powództwo nie dotyczy bowiem stosunku między spółką a członkami jej zarządu.

Trybunał orzekł, iż art. 1 ust. 2 lit. d) RzymII należy interpretować w ten sposób, iż wytoczone przeciwko członkom zarządu spółki powództwo z tytułu odpowiedzialności za czyn niedozwolony za naruszenie nałożonego przez ustawodawstwo krajowe zakazu publicznego oferowania gier hazardowych bez posiadania w tym celu koncesji nie należy do kategorii zobowiązań pozaumownych wynikających z prawa spółek w rozumieniu tego przepisu.

Miejsce szkody

Zgodnie z zasadą ogólną ustanowioną w art. 4 ust. 1 RzymII prawem adekwatnym dla zobowiązania pozaumownego wynikającego z czynu niedozwolonego jest prawo państwa, w którym powstaje szkoda, niezależnie od tego, w jakim państwie miało miejsce zdarzenie powodujące szkodę oraz niezależnie od tego, w jakim państwie lub państwach występują skutki pośrednie tego zdarzenia.

Z orzecznictwa TS wynika, iż miejscem urzeczywistnienia się szkody jest miejsce, w którym podnoszona szkoda konkretnie wystąpi (wyrok TS z 12.5.2021 r., Vereniging van Effectenbezitters, C-709/19, Legalis, pkt 31). Trybunał wskazał, iż po pierwsze, zarzucany czyn niedozwolony polega na naruszeniu interesów TE, które są prawnie chronione poprzez obowiązujący w państwie członkowskim jego zwykłego pobytu zakaz publicznego oferowania uczestnictwa w grach hazardowych online bez posiadania w tym celu koncesji. Po drugie, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 61 i 69 opinii, podnoszona przez TE szkoda wystąpiła konkretnie w związku z jego uczestnictwem, z Austrii, w grach hazardowych online oferowanych z naruszeniem zakazu obowiązującego w tym państwie.

W tych okolicznościach TS uznał, że szkoda powstała w Austrii. Biorąc pod uwagę sam charakter gier hazardowych online, który nie pozwala na łatwą lokalizację ich prowadzenia w określonym miejscu fizycznym, Trybunał uznał, iż gry te odbyły się w miejscu zwykłego pobytu gracza. Lokalizacja powstania podnoszonej szkody w miejscu zwykłego pobytu gracza, gdzie można uznać, iż doszło do uczestnictwa w grach hazardowych online, jest zgodna z celem przewidywalności ponieważ TBM i jej członkowie zarządu mogli racjonalnie oczekiwać, iż gdy zaoferują gry hazardowe online osobom zamieszkałym w innym państwie członkowskim, którego wymogi prawne nie były przez nich przestrzegane, osoby te będą uczestniczyć w tych grach hazardowych i w związku z tym doznają naruszenia swoich prawnie chronionych interesów.

Trybunał przypomniał, iż prawo wskazane zgodnie z art. 4 ust. 1 RzymII może zostać wyłączone na rzecz prawa adekwatnego, zgodnie z art. 4 ust. 3 RzymII tego rozporządzenia, o ile ze wszystkich okoliczności sprawy wyraźnie wynika, iż czyn niedozwolony pozostaje w znacznie ściślejszym związku z państwem innym niż państwo wskazane w art. 4 ust. 1 RzymII. Niemniej jednak, jako przepis stanowiący odstępstwo, powinien on podlegać ścisłej wykładni, a prawo wskazane zgodnie z art. 4 ust. 1 RzymII powinno być wyłączone jedynie wyjątkowo, a mianowicie gdy na podstawie całościowej analizy okoliczności danej sprawy czyn niedozwolony pozostaje w znacznie ściślejszym związku z państwem innym niż to, w którym wystąpiła szkoda, tak aby zagwarantować przewidywalność i pewność prawa.

Chociaż zgodnie z art. 4 ust. 3 RzymII znacznie ściślejszy związek z innym państwem może opierać się w szczególności na istniejącym wcześniej stosunku między stronami, takim jak umowa, pozostającym w związku z danym czynem niedozwolonym, to jednak TS uściślił, iż istnienie takiego stosunku nie wystarcza samo w sobie do wyłączenia stosowania prawa adekwatnego na podstawie art. 4 ust. 1 lub 2 RzymII i nie zezwala na automatyczne stosowanie prawa adekwatnego dla umowy do odpowiedzialności pozaumownej, ponieważ sądowi orzekającemu w danej sprawie przysługuje pewien zakres swobodnej oceny co do istnienia znaczącego związku pomiędzy zobowiązaniem pozaumownym a państwem, którego prawo reguluje wcześniejszy stosunek między stronami.

Trybunał orzekł, iż art. 4 ust. 1 RzymII należy interpretować w ten sposób, iż w ramach powództwa o odszkodowanie z tytułu strat poniesionych w związku z uczestnictwem w grach hazardowych online oferowanych przez spółkę w państwie członkowskim, w którym nie posiadała ona wymaganej koncesji, szkodę poniesioną przez gracza należy uznać za powstałą w państwie członkowskim, w którym gracz ten ma miejsce zwykłego pobytu.

Komentarz