2 godzin temu
Stan faktyczny
W 2012 r. Bank „S.” S.A. sprzedał Funduszowi Inwestycyjnemu B. (dalej: Fundusz) przysługującą mu wobec K.M. wierzytelność wynikającą z umowy kredytu. Na podstawie umowy o zarządzanie sekurytyzowanymi wierzytelnościami Fundusz powierzył wierzytelność do zarządzania „B.” S.A. Po uzyskaniu informacji o śmierci dłużniczki Fundusz pozyskał z SR w Ł. kopię złożonego w formie aktu notarialnego oświadczenia G.T. – syna K.M. o przyjęciu spadku po matce. Zakres pozyskanych danych obejmował: imiona i nazwisko G.T., numer PESEL, imiona rodziców, numer dowodu osobistego, numer NIP i adres zamieszkania. „B.” S.A. skontaktował się z G.T., ten uznał jednak, iż ani Fundusz ani „B.” S.A. nie mają uprawnień do przetwarzania jego danych osobowych i zwrócił się o ich usunięcie.
Ponieważ żądanie to nie zostało uwzględnione G.T. wystąpił do Prezesa UODO podkreślając, iż zobowiązanie z umowy kredytu zawartej przez jego matkę przedawniło się. Pomimo tego „B.” S.A., powołując się na nieistniejący już dług, kontaktuje się z nim telefonicznie i wymaga podania dodatkowych danych osobowych. Fundusz i „B.” S.A. wyjaśnili, iż przetwarzają dane osobowe G.T. na podstawie art. 6. ust. 1 lit. f RODO w zw. z art. 193 ustawy z 27.5.2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2026 r. poz. 60; dalej: FundInwU). Przetwarzanie jest uzasadnione realizacją prawnie uzasadnionego interesu polegającego na zarządzaniu wierzytelnością, w tym ustalenia i dochodzenia roszczeń na drodze polubownej, postępowania sądowego i egzekucyjnego. Fundusz i „B.” S.A. wskazali, iż ze względu na odmowę spłaty wierzytelności, nie są w stanie określić daty, w której usuną dane osobowe G.T.
Potencjalny spadkobierca nie jest dłużnikiem
Prezes UODO nakazał Funduszowi i „B.” S.A. usunięcie danych osobowych G.T. Organ stwierdził, iż umowa cesji wierzytelności, na podstawie której Fundusz pozyskał dane dłużniczki od Banku „S.” S.A., wiąże się z uprawnieniem do przekazania nabywcy danych osobowych dłużnika. Ma to na celu umożliwiających podjęcia względem dłużnika działań zmierzających do odzyskania należności. Fundusz nie posiada jednak podstaw do przetwarzania danych G.T. w celu windykacji wierzytelności, nie dysponuje bowiem sądowym lub notarialnym stwierdzeniem nabycia spadku przez G.T. Śmierć spadkodawcy nie oznacza każdorazowo, iż jego zstępni stają się jego spadkobiercami. Organ podkreślił, iż ustawodawca nie przyznał podmiotom prywatnym uprawnień do określania kręgu spadkobierców, badanie kto jest spadkobiercą należy bowiem do adekwatności sądów powszechnych.
Zarzuty skargi
Fundusz i „B.” S.A. wniosły skargi na decyzję Prezesa UODO zarzucając, iż organ oparł się na dowolnie wybranych przepisach procedury cywilnej w zakresie spraw spadkowych, pomijając regulacje istotne dla tej sprawy. Skarżący dowodzili, iż są uprawnieni do dochodzenia od G.T. wierzytelności gdyż z chwilą śmierci spadkodawcy jego prawa i obowiązki majątkowe przechodzą z mocy prawa na spadkobierców. Ponieważ odpowiedzialność za długi spadkowe ma charakter solidarny, stwierdzenie nabycia spadku nie jest zatem konieczne do dochodzenia wierzytelności. Fundusz i „B.” S.A. mogą więc, na podstawie art. 1034 KC, dochodzić wierzytelności od jednego ze spadkobierców i nie muszą ustalać wszystkich powołanych do spadku. W rezultacie skarżący posiadają uzasadniony interes i podstawę prawną do przetwarzania danych osobowych G.T., który złożył przecież oświadczenie o przyjęciu spadku wprost. Skarżący twierdzili, iż skutkiem takiego oświadczenia jest definitywne nabycie przez G.T. praw i obowiązków wchodzących w skład majątku spadkowego, a w konsekwencji odpowiedzialności za spłatę wierzytelności. Do realizacji uprawnień wierzyciela konieczne jest przetwarzanie danych osobowych G.T. Dane te są niezbędne do przesyłania korespondencji z wezwaniem do zapłaty lub informacją o podstawach i stanie zadłużenia, podejmowana niezbędnych czynności w procesie sądowym (np. kierowania pozwu o zapłatę), w postępowaniu nieprocesowym w sprawach spadkowych (np. w celu wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku) oraz postępowaniu egzekucyjnym. Skarżący stwierdzili, iż kwestionowanie przez G.T. jedynie przetwarzania jego danych osobowych, może wynikać z chęci uchylenia się w ten sposób od spłaty odziedziczonych zobowiązań.
Wierzyciel powinien zainicjować postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku
WSA w Warszawie oddalił skargę uznając, iż Fundusz i „B.” S.A. nie legitymują się żadną z określonych w art. 6 ust. 1 RODO przesłanek, uprawniających do przetwarzania danych osobowych G.T. w celu dochodzenia roszczeń wynikających z wierzytelności wobec zmarłej dłużniczki. najważniejsze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma fakt, iż ani Fundusz, ani „B.” S.A., nie przedstawili sądowego lub notarialnego stwierdzenia nabycia spadku przez G.T. Posiadanie takich dokumentów przez wierzyciela jest niezbędne do dochodzenia wierzytelności względem spadkobiercy. Aby dochodzić od G.T. wierzytelności ze spadku po zmarłej dłużniczce, Fundusz lub „B.” S.A. powinny więc zainicjować postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku prowadzone przez adekwatny do ustalania kręgu spadkobierców sąd powszechny. Sąd stwierdził, iż porządzony przez notariusza protokół oświadczenia o przyjęciu spadku wprost po dłużniczce nie jest równoznaczny z faktycznym nabyciem spadku. Sam fakt przynależności do kręgu spadkobierców ustawowych nie oznacza bowiem, iż po przeprowadzeniu postępowania spadkowego osoba ta rzeczywiście zostanie spadkobiercą.
Uznanie za dłużnika wierzytelności
NSA oddalił skargi kasacyjne Funduszu i „B.” S.A., w których zarzucono błędną wykładnię art. 6 ust. 1 lit. f RODO w zw. z art. 193 FundInwU, który uprawnia fundusz wierzytelności oraz podmiot, z którym towarzystwo zawarło umowę o zarządzanie wierzytelnościami, do zbierania i przetwarzają danych osobowych dłużników wierzytelności jedynie w celach związanych z zarządzaniem tymi wierzytelnościami. NSA stwierdził, iż G.T. nie może być uznany za dłużnika wierzytelności w rozumieniu tego przepisu. W aktach postępowania brak jest bowiem postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po K.M. W uzasadnieniu wyroku podkreślono, iż złożenie oświadczenia o przyjęciu spadku nie przesądza o uzyskaniu przez osobę składającą takie oświadczenie statusu spadkobiercy, gdyż mogą zachodzić różne okoliczności wyłączające taki skutek, np. istnienie ważnego testamentu czy też nieważność testamentu. NSA wyjaśnił, iż to, czy dochodzenie wierzytelności od spadkobiercy dłużnika jest możliwe bez legitymowania się postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku zależy od postawy osoby, którą wierzyciel wskazuje jako dłużnika z uwagi na jego status spadkobiercy dłużnika pierwotnego. jeżeli podmiot wskazany przez wierzyciela kwestionuje posiadanie takiego statusu, jedyną drogą dochodzenia roszczenia pozostaje uzyskanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Skoro G.T. w pismach kierowanych do Funduszu i „B.” S.A. zakwestionował swój status dłużnika, powołując się na przedawnienie roszczenia, to skarżący muszą skierować sprawę na drogę sądową w celu uzyskania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po K.M. Ponieważ Fundusz i „B.” S.A. nie wykazali, iż wystąpili z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po K.M., to zasadne jest nakazanie im przez Prezesa UODO usunięcia danych osobowych G.T.
Wyrok NSA z 8.4.2026 r., III OSK 875/23
