Pełny zwrot za odwołany lot – prowizja agencyjna nie przepada

Stan faktyczny

Austriackie stowarzyszenie na rzecz informowania konsumentów wniosło pozew przeciwko przewoźnikowi lotniczemu (dalej: KLM), w przedmiocie zwrotu – w następstwie odwołania lotu – pasażerom lotniczym prowizji zapłaconej przez nich portalowi rezerwacyjnemu biura podróży O. przy zakupie biletów lotniczych na stronie internetowej tego biura podróży. Sąd odsyłający powziął wątpliwości, czy prowizja agencyjna powinna zostać włączona do kwoty zwrotu dokonywanego na podstawie art. 8 ust. 1 rozporządzenia (WE) Nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z 11.2.2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) Nr 295/91 (Dz.Urz. UE L z 2004 r. Nr 46, s. 1), w zależności od tego, czy przewoźnik lotniczy wiedział czy też nie o tej prowizji.

Stanowisko TS

Zgodnie z art. 8 ust. 1 lit. a) w zw. z art. 5 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Nr 261/2004 w przypadku odwołania lotu przewoźnik lotniczy jest zobowiązany do zapewnienia pasażerom lotniczym pomocy poprzez zaproponowanie im między innymi zwrotu kosztu biletu po cenie, za jaką ten został kupiony, a także, w stosownym wypadku, lotu powrotnego do pierwszego miejsca odlotu (wyrok TS z 12.9.2018 r., Harms, C-601/17, Legalis, pkt 12). Trybunał orzekł już, iż treść art. 8 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Nr 261/2004 wprowadza bezpośredni związek między pojęciem „biletu” a wyrażeniem „cena, za jaką został kupiony”, przy czym taki bilet może zostać kupiony przez danych pasażerów albo bezpośrednio od przewoźnika lotniczego, albo przez pośrednika takiego jak w szczególności autoryzowany przedstawiciel tego przewoźnika lotniczego, o którym mowa w art. 2 lit. f) rozporządzenia Nr 261/2004 (wyrok C-601/17, pkt 13). Na podstawie treści art. 2 lit. f) rozporządzenia Nr 261/2004 „bilet” stanowi dokument lub odpowiednik w formie innej niż papierowa, w tym w formie elektronicznej, wydany lub autoryzowany przez przewoźnika lotniczego lub przez przedstawiciela autoryzowanego przez takiego przewoźnika. Zdaniem TS z tej definicji wynika, iż poszczególne elementy takiego biletu, w tym jego cena, powinny – w przypadku gdy ten bilet nie jest wystawiany przez samego przewoźnika lotniczego – być w każdym razie zatwierdzone przez tego przewoźnika. W związku z tym prowizję agencyjną jako składnik ceny biletu lotniczego należy uznać za konieczną, a zatem „nieodzowną”, aby móc skorzystać z usług proponowanych przez tego przewoźnika lotniczego (wyrok TS z 22.6.2016 r., Mennens, C-255/15, Legalis, pkt 36).

Rzecznik generalny uznał (pkt 19 i 27 opinii), iż zakup biletu lotniczego dzięki pośrednika stanowi „jedną transakcję”, ponieważ prowizja agencyjna stanowi część ceny biletu w rozumieniu art. 8 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Nr 261/2004, której pasażer nie może pominąć przy zakupie biletu. W ocenie TS tę prowizję agencyjną pobieraną jako „nieodzowny” składnik ceny biletu lotniczego należy uznać za zatwierdzoną przez przewoźnika lotniczego, a tym samym za podlegającą zwrotowi na podstawie art. 8 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Nr 261/2004. o ile bowiem ów przewoźnik lotniczy akceptuje, iż pośrednik wystawia i wydaje bilety lotnicze w jego imieniu i na jego rzecz, to można założyć, iż owemu przewoźnikowi lotniczemu znana jest praktyka handlowa tego pośrednika polegająca na pobieraniu prowizji agencyjnej od pasażera lotniczego przy zakupie biletu lotniczego, choćby w braku jakiejkolwiek wyraźnej klauzuli umownej przewidzianej w tym celu, tym bardziej iż prowizja ta nie jest możliwa do oddzielenia od ceny danego biletu lotniczego.

Trybunał przyjął, iż nie można wymagać, aby przewoźnik lotniczy miał wiedzę na temat dokładnej kwoty prowizji agencyjnej, jako warunek skorzystania przez pasażera, którego lot został odwołany, ze zwrotu na podstawie art. 8 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Nr 261/2004. Wykładnia polegająca na uzależnieniu zwrotu kwoty zapłaconej przez pasażera lotniczego od uprzedniej wiedzy przewoźnika lotniczego o dokładnej kwocie prowizji agencyjnej, w ocenie TS, mogłaby bowiem prowadzić do tego, iż ten przewoźnik próbowałby odmówić zwrotu ze względu na to, iż nie został poinformowany o dokładnej kwocie prowizji agencyjnej. W takiej sytuacji ten pasażer mógłby być zmuszony do zwrócenia się przeciwko pośrednikowi w celu uzyskania zwrotu ceny biletu obejmującej kwotę prowizji agencyjnej na podstawie art. 8 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Nr 261/2004, co wiązałoby się z ryzykiem, iż takie postępowanie opóźni ten zwrot i spowoduje po stronie tego pasażera dodatkowe, a choćby nieproporcjonalne koszty. Trybunał stwierdził, iż taki rezultat byłby sprzeczny z celem polegającym na zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony pasażerów lotniczych, o którym mowa w motywie 1 rozporządzenia Nr 261/2004, a także z uproszczeniem procedur zwrotu kosztów ustanowionych w tym rozporządzeniu. Ponadto wykładnia ta mogłaby skłonić pasażera lotniczego do rezygnacji z możliwości skorzystania z usług pośrednika i do preferowania rezerwacji bezpośrednio u przewoźnika lotniczego, mimo iż cena biletu lotniczego wystawionego przez takiego pośrednika może okazać się dla tego pasażera bardziej atrakcyjna pod względem finansowym.

Reasumując TS orzekł, iż art. 8 ust. 1 lit. a) w zw. z art. 5 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Nr 261/2004 należy interpretować w ten sposób, iż cena biletu lotniczego, którą należy uwzględnić w celu określenia kwoty zwrotu należnej od przewoźnika lotniczego pasażerowi w przypadku odwołania lotu, obejmuje różnicę między kwotą zapłaconą przez tego pasażera a kwotą otrzymaną przez tego przewoźnika lotniczego, która to różnica odpowiada prowizji pobranej przez podmiot działający w charakterze pośrednika, przy czym nie jest konieczne, by ów przewoźnik lotniczy miał wiedzę na temat dokładnej kwoty tej prowizji.

Komentarz