
Agencja Informacyjna: Najpierw europejski organ nadzoru skrócił Polskiej Komisji Akredytacyjnej (PKA) okres rejestracji i wymusił wcześniejszą kontrolę. Następnie międzynarodowi eksperci zakwestionowali pełną zgodność jej procedur z europejskimi standardami, wskazując na mętne mechanizmy weryfikowania faktów w raportach oraz słabości wewnętrznej kontroli. Wreszcie EQAR ujawnił zagrożenia konfliktami interesów w samym centrum procesu decyzyjnego PKA.
Spis treści
Czy polski system akredytacyjny rzeczywiście potrafił kontrolować sam siebie?
Gdy organy ścigania zajęły się sprawą uczelni Collegium Humanum, okazało się, iż były dyrektor Biura Polskiej Komisji Akredytacyjnej jest oskarżony o udział w wielomilionowym procederze korupcyjnym, związanym z uzyskiwaniem korzystnych rozstrzygnięć dla uczelni. Rodzi się koniecznoś zadania pytania: Czy polski system akredytacyjny rzeczywiście potrafił kontrolować sam siebie?
Europejski Rejestr Agencji Zapewniania Jakości w Szkolnictwie Wyższym – EQAR (European Quality Assurance Register for Higher Education) – oficjalny działający w ramach Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego (EHEA). Został utworzony w 2008 roku z inicjatywy tzw. grupy E4 (ENQA, ESU, EUA, EURASHE) przy wsparciu ministrów edukacji państw uczestniczących w procesie bolońskim. EQAR publikuje i aktualizuje listę agencji akredytacyjnych oraz oceniających jakość kształcenia, które udowodniły, iż działają w pełnej zgodności ze wspólnymi europejskimi standardami i wytycznymi (Standards and Guidelines for Quality Assurance in the EHEA – ESG). Dla studentów, pracodawców i instytucji akademickich obecność danej agencji (np. Polskiej Komisji Akredytacyjnej) w EQAR stanowi potwierdzenie, iż przeprowadzane przez nią oceny są obiektywne, przejrzyste i uznawane na arenie międzynarodowej). Krytyka Polskiej Komisji Akredytacyjnej, przez EQAR, to alarm dla Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego.
PKA, która miała pilnować jakości, sama trafiła pod nadzwyczajną kontrolę
Polska Komisja Akredytacyjna jest jedną z najważniejszych instytucji polskiego szkolnictwa wyższego. Jej eksperci oceniają programy studiów, kontrolują kwalifikacje nauczycieli, analizują dokumentację dydaktyczną i sprawdzają, czy uczelnie skutecznie zapewniają jakość kształcenia. Negatywna ocena Polskiej Komisji Akredytacyjnej może uruchomić procedury prowadzące do odebrania uczelni uprawnienia do prowadzenia określonego kierunku studiów. Trudno wyobrazić sobie bardziej odpowiedzialne zadanie w systemie szkolnictwa wyższego. Tym większego znaczenia nabiera pytanie, kto odpowiada za rzetelność samej Polskiej Komisji Akredytacyjnej.
Polska Komisja Akredytacyjna budzi poważne wątpliwości europejskich instytucji
W 2022 r. okazało się, iż poważne wątpliwości wobec Polskiej Komisji Akredytacyjnej mają również europejskie instytucje odpowiedzialne za kontrolę agencji akredytacyjnych.12 lipca 2022 r. Komitet Rejestrowy European Quality Assurance Register for Higher Education (EQAR) podjął nadzwyczajną decyzję o skróceniu okresu rejestracji PKA do 31 maja 2023 r. Bezpośrednim powodem były zastrzeżenia, dotyczące gwarancji niezależności Polskiej Komisji Akredytacyjnej. Europejski organ uznał, iż dotychczasowe informacje nie pozwalają potwierdzić, czy PKA przez cały czas spełnia standard ESG 3.3 dotyczący niezależności instytucjonalnej. Konieczne stało się przeprowadzenie nowej zewnętrznej oceny. To wydarzenie miało wyjątkową wymowę.
Polska Komisja Akredytacyjna – instytucja, która przyznaje oceny polskim uczelniom i egzekwuje od nich wykonywanie zaleceń, sama została poddana wcześniejszej kontroli wskutek poważnych zastrzeżeń do własnego funkcjonowania. Nie była to decyzja o usunięciu PKA z europejskiego rejestru. Stanowiła ona jednak jednoznaczny sygnał, iż dotychczasowe gwarancje organizacyjne nie wystarczały do bezwarunkowego potwierdzenia zgodności działalności Polskiej Komisji Akredytacyjnej ze standardami europejskimi. Co więcej, ponowna ocena miała ujawnić problemy sięgające znacznie głębiej niż kwestia odwoływania przewodniczącego.
ENQA 2023: europejscy eksperci zaglądają za kulisy akredytacji
W pierwszej połowie 2023 r. działalność Polskiej Komisji Akredytacyjnej została poddana zewnętrznej ocenie przeprowadzonej pod auspicjami European Association for Quality Assurance in Higher Education (ENQA). Międzynarodowy zespół ekspertów analizował dokumenty, procedury i mechanizmy organizacyjne Komisji, przeprowadzając również rozmowy z osobami uczestniczącymi w jej działalności. Raport końcowy ukazał się 28 czerwca 2023 r. Eksperci stwierdzili, że Polska Komisja Akredytacyjna tylko częściowo spełnia standard ESG 2.3, dotyczący prowadzenia procedur oceniania, oraz ESG 3.3, odnoszący się do niezależności instytucjonalnej. Nie były to wszystkie zastrzeżenia. W raporcie opisano także słabości organizacyjne i proceduralne, które – choć nie zawsze, powodowały przyznanie oceny częściowej zgodności – miały istotne znaczenie dla wiarygodności procesu akredytacyjnego.
Jednym z najbardziej niepokojących ustaleń ENQA było zwrócenie uwagi na niedostatecznie jasno określony mechanizm weryfikacji poprawności faktów zawartych w raportach zespołów oceniających.To problem sięgający fundamentów działalności każdej instytucji akredytacyjnej. Raport Polskiej Komisji Akredytacyjnej nie jest zwykłym sprawozdaniem. Może stać się podstawą rozstrzygnięcia, od którego zależy dalsza działalność uczelni. Dlatego znaczenie ma nie tylko to, ❶ czy ekspert wyciągnął adekwatne wnioski, ale przede wszystkim, ❷ czy prawidłowo ustalił fakty? ❸ Czy określony dokument rzeczywiście nie istniał? ❹ Czy zajęcia odbywały się niezgodnie z programem? ❺ Czy uczelnia faktycznie nie zapewniała studentom wymaganych kompetencji? ❻ Czy zastosowane procedury były nieprawidłowe, czy tylko nie zostały dostatecznie udokumentowane? Odpowiedzi na takie pytania powinny wynikać ze sprawdzonych informacji. Tymczasem ENQA wskazała, iż etap kontroli poprawności faktograficznej raportów, określany jako factual accuracy check, (proces weryfikacji danych, w którym podmioty kontrolowane ) nie był dostatecznie jednoznacznie opisany w procedurach Polskiej Komisji Akredytacyjnej. Międzynarodowi eksperci zalecili wyraźniejsze określenie sposobu sprawdzania schematy ustaleń oraz uwzględniania zgłaszanych przez uczelnie zastrzeżeń do faktów.
Powstają zasadnicze pytania: ❶ kto ma rozstrzygać, czy ekspert ustalił prawdę, jeżeli oceniana uczelnia twierdzi, iż w raporcie znalazły się informacje błędne lub niepełne? ❷Czy wystarczy, iż ekspert sam odniesie się do zarzutów dotyczących własnych ustaleń? ❸ Czy spór powinien być rozstrzygany przez niezależną osobę? ❹ Jak dokumentuje się odrzucenie dowodów przedstawionych przez uczelnię? W raporcie ENQA nie stwierdzono, iż Polska Komisja Akredytacyjna systemowo fałszowała informacje. Stwierdzono jednak niedostateczną jednoznaczność mechanizmu mającego zapewniać poprawność ustaleń faktycznych, a przecież rzetelność faktów jest warunkiem elementarnym każdej wiarygodnej oceny. Jeżeli system nie zapewnia odpowiednio przejrzystej procedury eliminowania błędów w raportach eksperckich, pojawia się ryzyko, iż pomyłka – lub ustalenie niewystarczająco zweryfikowane – może zostać utrwalona w oficjalnym rozstrzygnięciu.
PKA wymagająca wykonywania zaleceń sama miała problem z procedurą ich monitorowania
Drugie ważne zastrzeżenie ENQA dotyczyło działań następczych, określanych jako follow-up. Mechanizm ten służy sprawdzaniu, czy po przeprowadzeniu oceny uczelnia rzeczywiście realizuje zalecenia i usuwa wskazane nieprawidłowości. Eksperci ENQA uznali, iż stosowane przez Polską Komisję Akredytacyjną rozwiązania nie tworzyły dostatecznie spójnego modelu monitorowania wykonania zaleceń w różnych cyklach akredytacyjnych. Inaczej organizowano działania po ocenach wydawanych na skrócony okres, inaczej wyglądał monitoring przy ocenach na dłuższy okres. Zespół ENQA zalecił wyraźne określenie i wdrożenie spójnego mechanizmu działań następczych. W rezultacie standard ESG 2.3 został oceniony jako spełniany jedynie częściowo. To ustalenie ma szczególną wymowę instytucjonalną: organizacja egzekwująca od uczelni realizowanie zaleceń sama otrzymała zastrzeżenia dotyczące sposobu kontrolowania realizacji zaleceń. Nie oznacza to, iż cały system działań następczych został uznany za niedopuszczalny. Wskazuje jednak, iż mechanizm ten nie osiągał w ocenie ekspertów oczekiwanej spójności proceduralnej.
System kontroli jakości PKA, którego skuteczności nie można było sprawdzić
Jeszcze bardziej zaskakujące ustalenia ENQA dotyczyły wewnętrznego systemu kontroli jakości działalności samej PKA. Polska Komisja Akredytacyjna przewidziała powołanie Rady ds. Jakości – organu, który miał uczestniczyć w monitorowaniu i doskonaleniu pracy Komisji, w tym w ocenie jakości raportów i działalności ekspertów, ale podczas wizytacji ENQA na początku 2023 r. Rada ds. Jakości nie funkcjonowała jeszcze w sposób pozwalający ocenić jej rzeczywistą skuteczność. Jej ostateczne zasady działania i podział kompetencji przez cały czas wymagały doprecyzowania. Europejscy eksperci mogli zatem zapoznać się z projektowanym rozwiązaniem, ale nie mogli potwierdzić, iż rzeczywiście działa ono prawidłowo. W tym miejscu ujawnia się fundamentalny paradoks. Polska Komisja Akredytacyjna wymaga od uczelni wykazania, iż ich systemy zapewniania jakości funkcjonują rzeczywiście, systematycznie i skutecznie. Tymczasem nowego rozwiązania służącego kontrolowaniu jakości działalności samej PKA nie można było jeszcze poddać analogicznej weryfikacji praktycznej. ENQA przyznała wprawdzie całemu standardowi ESG 3.6 ocenę zgodności, ale jednocześnie opisała niedojrzałość organizacyjną projektowanego mechanizmu. Pozytywna ocena standardu nie oznaczała więc, iż potwierdzono skuteczność działania Rady ds. Jakości. Takiej skuteczności nie można było jeszcze zweryfikować, a przecież chodziło o mechanizm, który miał pomagać wykrywać błędy popełniane przez instytucję odpowiedzialną za kontrolowanie innych.
Wadliwa niezależność instytucji kontrolującej uczelnie
W raporcie ENQA stwierdzono również częściową zgodność PKA ze standardem ESG 3.3, dotyczącym niezależności. Europejscy eksperci nie potwierdzili pełnego spełniania przez PKA jednego z podstawowych standardów zapewniających wiarygodność niezależnej agencji akredytacyjnej. To właśnie niezależność ma gwarantować, iż rozstrzygnięcia dotyczące uczelni są wynikiem rzetelnej oceny, a nie oddziaływania innych interesów.
EQAR 2024: Konflikty interesów w centrum decyzji PKA
4 kwietnia 2024 r. Komitet Rejestrowy EQAR podjął decyzję w sprawie dalszej rejestracji Polskiej Komisji Akredytacyjnej. Przeanalizował dokumentację zewnętrznej oceny, dodatkowe wyjaśnienia i materiały przedstawione w toku postępowania. EQAR stwierdził, iż Polska Komisja Akredytacyjna jedynie częściowo spełnia 3 standardy: ESG 2.6 dotyczący raportowania, ESG 3.3 dotyczący niezależności oraz ESG 3.6 dotyczący wewnętrznego zapewniania jakości i profesjonalnego postępowania. Szczególnie poważne zastrzeżenia dotyczyły organizacji procesu podejmowania rozstrzygnięć.
Ci sami ludzie przygotowują oceny i uczestniczą w ich rozstrzyganiu?
W punkcie 44 decyzji EQAR wskazał dwie konkretne sytuacje mogące prowadzić do konfliktów interesów. Pierwsza dotyczyła przewodniczących zespołów naukowych, którzy mogli uczestniczyć w dyskusjach Prezydium PKA nad ocenami, w których przygotowaniu wcześniej brali udział. Druga dotyczyła przewodniczącego zespołu odwoławczego, który mógł uczestniczyć w głosowaniach Prezydium, dotyczących spraw potencjalnie podlegających następnie rozpatrzeniu przez zespół odwoławczy. Europejski organ wskazał, iż taka konstrukcja nie zapewnia odpowiednich mechanizmów kontroli i równowagi organizacyjnej – checks and balances. Co więcej, EQAR zwrócił uwagę na brak wystarczających rozwiązań umożliwiających wyłączenie osób zagrożonych konfliktem interesów z dyskusji albo ograniczenie ich prawa głosu. To zarzut dotykający fundamentów rzetelności postępowania akredytacyjnego. Rodzą się kolejne wątpliwości: ❶ Jak zapewnić obiektywizm końcowej oceny, o ile osoba wcześniej uczestnicząca w przygotowaniu jej podstaw może następnie wpływać na decyzję o jej przyjęciu? ❷ Jak zapewnić niezależność kontroli odwoławczej, o ile określone role decyzyjne i kontrolne mogą się przenikać? Nie trzeba dowodzić faktycznej stronniczości konkretnej osoby, aby dostrzec niebezpieczeństwo wynikające z takiej konstrukcji. System powinien chronić przed konfliktem interesów niezależnie od dobrej woli i osobistej uczciwości jego uczestników. Tymczasem właśnie odpowiedniości takich zabezpieczeń EQAR nie był gotów potwierdzić.
Problem z kontrolowaniem kierownictwa PKA?
W tej samej decyzji EQAR odniósł się do wewnętrznego systemu jakości PKA i przewidzianej w nim Rady ds. Jakości. Zwrócił uwagę na szerokie kompetencje przewodniczącego Komisji w zakresie nadzorowania systemu zarządzania jakością oraz na niejasności dotyczące organizacji i niezależności projektowanego organu kontroli. Wątpliwości dotyczyły tego, czy mechanizm służący ocenianiu jakości działalności PKA będzie w stanie funkcjonować z odpowiednią niezależnością od jej kierownictwa. To problem o znaczeniu fundamentalnym.
Kontrola wewnętrzna powinna być zdolna do wykrywania zarówno drobnych błędów proceduralnych, jak również nieprawidłowości popełnianych przez osoby posiadające istotne kompetencje organizacyjne. o ile jednak kierownictwo instytucji ma znaczący wpływ na powoływanie i funkcjonowanie struktur odpowiedzialnych za tę kontrolę, powstaje pytanie o rzeczywistą zdolność tych struktur do zakwestionowania działań tego samego kierownictwa. To prowadzi do pytań: ❶ Czy kontrolujący może skutecznie zakwestionować decyzję osoby, od której zależy jego organizacyjne umocowanie? ❷ Czy system jest zdolny do wykrywania nadużyć na najwyższych stanowiskach, czy przede wszystkim do monitorowania formalnej poprawności dokumentacji? ❸ Kto odpowiada za skontrolowanie samego mechanizmu kontroli, gdy zawodzi on w sprawie dotyczącej osób kierujących instytucją?
EQAR nie stwierdził, iż kierownictwo PKA dopuszczało się nadużyć ani iż kontrola wewnętrzna była zawsze nieskuteczna. Uznał jednak, iż wskazane rozwiązania organizacyjne wymagały dalszej weryfikacji, a istniejące zabezpieczenia nie pozwalały na potwierdzenie pełnej zgodności z europejskim standardem. W rezultacie ESG 3.6 – standard dotyczący wewnętrznej kontroli jakości i profesjonalnego postępowania – oceniono jako spełniany jedynie częściowo. Dla instytucji, której zadaniem jest ocenianie systemów jakości innych podmiotów, trudno o bardziej wymowne zastrzeżenie.
Część raportów PKA poza kontrolą opinii publicznej
EQAR wskazał również na problemy transparentności. W postępowaniach dotyczących opiniowania uruchamiania studiów Polska Komisja Akredytacyjna nie publikowała wszystkich pełnych raportów eksperckich. Opinia publiczna mogła więc zapoznać się z określonymi rozstrzygnięciami, ale nie zawsze z całością dokumentacji, przedstawiającej ich eksperckie podstawy. Oznaczało to ograniczenie możliwości niezależnej weryfikacji ustaleń Polskiej Komisji Akredytacyjnej. Bez pełnego raportu trudno ustalić, jakie fakty rzeczywiście stwierdzono, jakie dokumenty oceniono i czy wnioski odpowiadały przedstawionym dowodom. EQAR uznał zatem standard ESG 2.6 dotyczący raportowania za spełniany częściowo. Było to formalne stwierdzenie niedostatków transparentności w określonej kategorii działalności Polskiej Komisji Akredytacyjnej.
Niezależność: ponownie tylko częściowa zgodność
EQAR podtrzymał także ocenę częściowej zgodności ze standardem ESG 3.3 dotyczącym niezależności. Wskazał zarówno problemy gwarancji ustrojowych, jak i zagrożenia dla integralności formalnych rozstrzygnięć wynikające z możliwych konfliktów interesów w organach decyzyjnych. Wniosek był jednoznaczny: Polska Komisja Akredytacyjnej nie uzyskała pełnego potwierdzenia zgodności z europejskim standardem niezależności.
Afera korupcyjna nadaje nowe znaczenie europejskim zastrzeżeniom
Jeszcze kilka lat temu niejasności dotyczące kontroli raportów, konflikty interesów i słabości wewnętrznych mechanizmów jakości można było traktować jako zagadnienia interesujące przede wszystkim ekspertów od organizacji szkolnictwa wyższego. Jednak ujawnienie wielowątkowej sprawy korupcyjnej, związanej z działalnością PKA nadało tym problemom zupełnie inny wymiar.
Zarzuty korupcyjne wobec Dyrektora PKA
W marcu 2024 r. organy ścigania poinformowały o zatrzymaniu i postawieniu zarzutów Arturowi G., byłemu dyrektorowi Biura Polskiej Komisji Akredytacyjnej. W listopadzie 2025 r. Prokuratura Krajowa skierowała do sądu akt oskarżenia obejmujący między innymi zarzuty wobec byłego dyrektora. Według prokuratury Artur G. powoływał się na wpływy w Polskiej Komisji Akredytacyjnej i przyjmował korzyści majątkowe w zamian za uzyskiwanie korzystnych rozstrzygnięć dla uczelni. W związku z uczelnią Collegium Humanum miał przyjąć ponad 900.000 zł. Dalsze zarzuty obejmowały przyjęcie w latach 2016–2024 ponad 2.000.000 zł od przedstawicieli innych uczelni. Łącznie chodziło zatem o korzyści przekraczające 2.900.000 zł. Nie dotyczyło to jednej szkoły wyższej. Według informacji Centralnego Biura Antykorupcyjnego (CBA) i Prokuratury Krajowej wątek obejmował przedstawicieli dziesięciu innych uczelni.
W samym centrum zarzucanego mechanizmu znalazła się osoba, która wcześniej kierowała Biurem instytucji odpowiedzialnej za zapewnianie jakości polskiego szkolnictwa wyższego. Artur G. nie był członkiem Prezydium uprawnionym do samodzielnego wydawania ocen programowych. Jako dyrektor Biura zajmował jednak ważne stanowisko w strukturze administracyjnej zapewniającej obsługę postępowań akredytacyjnych.
Pierwsze nieprawomocne wyroki
24 września 2026 r. Sąd Okręgowy w Warszawie wydał pierwszy nieprawomocny wyrok skazujący 6 osób w sprawie korupcji związanej z uzyskiwaniem korzystnych rozstrzygnięć dotyczących uczelni za pośrednictwem osób pełniących funkcje publiczne w PKA. Wobec samego Artura G. należy zachować domniemanie niewinności; przywołane zarzuty nie oznaczają prawomocnego stwierdzenia jego winy. Niemniej jednak sam ujawniony wymiar sprawy karnej każe postawić pytanie o skuteczność zabezpieczeń instytucjonalnych Komisji.
Mechanizmy kontroli i nadzoru nad Biurem PKA okazały się iluzoryczne
W polskim systemie prawnym dyrektora Biura Polskiej Komisji Akredytacyjnej powołuje i odwołuje przewodniczący PKA. Oznacza to, iż obsada tego stanowiska i podstawowy organizacyjny nadzór nad jego funkcjonowaniem pozostają związane z kierownictwem PKA. W tej sytuacji wieloletni charakter zarzucanych byłemu dyrektorowi działań wymaga odpowiedzi na ogromnie poważne pytania: ❶ Jak funkcjonowały mechanizmy kontroli ryzyk korupcyjnych? ❷ Czy nadzorowano relacje kierownictwa Biura z przedstawicielami uczelni ubiegających się o korzystne rozstrzygnięcia? ❸ Czy istniały procedury identyfikowania nieformalnych wpływów na przebieg postępowań? ❹ Czy przeprowadzano kontrole i audyty mogące ujawnić takie zagrożenia? A o ile tak – ❺ dlaczego zarzucany proceder, obejmujący według aktu oskarżenia okres wielu lat i wielomilionowe korzyści, został ujawniony w toku śledztwa karnego?
Nie ma w tej chwili podstaw do twierdzenia, iż kierownictwo PKA wiedziało o zarzucanych przestępstwach i świadomie je tolerowało. Jednak brak dowodu osobistej odpowiedzialności kierownictwa nie usuwa pytania o odpowiedzialność organizacyjną za skuteczność systemu nadzoru. Jeżeli system nie potrafi odpowiednio wcześnie wykryć wieloletniego procederu korupcyjnego, z udziałem osoby zajmującej tak ważne stanowisko, należy zbadać, czy mechanizmy kontroli były adekwatnie skonstruowane, stosowane i nadzorowane. W tym właśnie miejscu ustalenia europejskich instytucji nabierają szczególnego znaczenia.
Czy korupcja była konsekwencją wadliwego systemu?
Zarzuty ENQA i EQAR oraz ustalenia organów ścigania dotyczą różnych postępowań i różnych zagadnień. Same dokumenty ENQA i EQAR nie dowodzą, iż opisane w nich słabości bezpośrednio umożliwiły konkretne przestępstwa korupcyjne. Nie pozwalają również wskazać, które nieprawidłowości organizacyjne mogły zostać wykorzystane w zarzucanym procederze. Jednak zestawienie obu grup ustaleń ujawnia wyraźny problem systemowy.
Niedostatecznie mechanizmy sprawdzania poprawności faktów w raportach
Europejscy eksperci wskazali niedostatecznie jasno określone mechanizmy sprawdzania poprawności faktów w raportach. EQAR wykazał ryzyko konfliktów interesów w organach podejmujących rozstrzygnięcia. Zakwestionował wystarczalność mechanizmów kontroli i równowagi organizacyjnej, a także pełną zgodność wewnętrznego systemu jakości PKA z europejskimi wymaganiami.Stwierdził również deficyty transparentności publikowania raportów. Tymczasem organy ścigania ujawniły zarzucany mechanizm uzyskiwania korzystnych rozstrzygnięć dla uczelni w zamian za wielomilionowe korzyści majątkowe. To zestawienie sprawia, iż nie można już traktować zagadnienia odporności PKA na korupcję jako abstrakcyjnego problemu teoretycznego.
Nie oznacza to udowodnionego bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy konkretnym uchybieniem wskazanym przez EQAR a konkretnym przestępstwem. Oznacza jednak, iż ujawniona sprawa korupcyjna stanowi ogromnie poważny sprawdzian rzeczywistej skuteczności systemu kontroli wewnętrznej i zabezpieczeń antykorupcyjnych PKA. o ile system nie zapewnia dostatecznego rozdzielenia funkcji, przejrzystości procesu podejmowania rozstrzygnięć i odpowiednio niezależnej kontroli własnej działalności, powstają warunki zwiększające ryzyko nadużyć. A kiedy w takim systemie ujawnia się wieloletni proceder korupcyjny, pytanie o skuteczność nadzoru przestaje być akademicką dyskusją. Staje się kwestią publicznej odpowiedzialności.
Paradoks polskiej akredytacji: wysokie wymagania wobec uczelni, europejskie zastrzeżenia wobec kontrolera
Polska Komisja Akredytacyjna wymaga od uczelni precyzyjnego dokumentowania działalności, systematycznego prowadzenia analiz, wykazywania skuteczności procedur oraz przedstawiania dowodów prawidłowego funkcjonowania systemów zapewniania jakości.Brak odpowiedniej dokumentacji albo niewystarczające potwierdzenie skuteczności działań mogą prowadzić do niekorzystnej oceny programowej. Tymczasem sama PKA w latach 2023–2024 została oceniona jako spełniająca jedynie częściowo określone europejskie standardy dotyczące procedur oceniania, transparentności, niezależności i wewnętrznego zapewniania jakości. Nie były to oceny całkowitej niezgodności, ale formalnie stwierdzone odstępstwa od pełnej realizacji wymagań.Powstaje zatem paradoks, który zasługuje na poważną debatę. Instytucja kontrolująca skuteczność systemów jakości polskich uczelni sama nie uzyskała pełnego potwierdzenia zgodności z europejskimi standardami dotyczącymi jakości własnego funkcjonowania. Co więcej, późniejsze ujawnienie sprawy korupcyjnej związanej z wysokim stanowiskiem w jej administracyjnym zapleczu pokazuje, jak poważne mogą być konsekwencje niewystarczającej ochrony procesów akredytacyjnych przed nieformalnymi wpływami.
Kto rozliczy kontrolerów?
Historia europejskiej oceny Polskiej Komisji Akredytacyjnej nie zakończyła się usunięciem jej z EQAR. W kwietniu 2024 r. Komitet Rejestrowy przedłużył rejestrację PKA do 30 czerwca 2028 r., uznając, iż mimo zidentyfikowanych nieprawidłowości Polska Komisja Akredytacyjna pozostaje zasadniczo zgodna ze standardami ESG jako całością. Nie oznaczało to jednak wycofania wszystkich zastrzeżeń.
EQAR formalnie stwierdził jedynie częściową zgodność z trzema standardami, w tym dotyczącymi niezależności oraz wewnętrznego zapewniania jakości i profesjonalnego postępowania.Zwrócił również uwagę na konieczność dalszej weryfikacji skuteczności określonych zabezpieczeń. Dziś pytania wynikające z tych dokumentów mają jeszcze większą wagę: ❶ Kto odpowiada za rzetelność raportów eksperckich? ❷ Kto ma rozstrzygać spory dotyczące schematy ustaleń faktycznych? ❸ Kto skutecznie kontroluje konflikty interesów w organach decyzyjnych? ❹ Kto odpowiada za sprawdzanie pracy kierownictwa Biura PKA? ❺ Czy mechanizmy wewnętrznej kontroli są wystarczająco niezależne od osób, których działalność mają oceniać? ❻ Czy po ujawnieniu sprawy korupcyjnej przeprowadzono pełny, niezależny audyt wcześniejszych procesów akredytacyjnych, obejmujący rzeczywisty wpływ nieformalnych relacji i interesów na wydawane rozstrzygnięcia? Na te pytania nie wystarczy odpowiedzieć katalogiem formalnie obowiązujących procedur. Trzeba wykazać, iż procedury te rzeczywiście działały.
Afera, która powinna zmienić sposób myślenia o akredytacji
W europejskich raportach z 2023 i 2024 r. wskazano ❶ konkretne niedostatki organizacyjne Polskiej Komisji Akredytacyjnej. ❷ Niejasności dotyczące kontroli poprawności faktów w raportach. ❸ Częściowe spełnianie standardu prowadzenia procedur oceniania. ❹ Niedojrzałość nowego mechanizmu wewnętrznej kontroli jakości. ❺ Ryzyka konfliktów interesów w organach decyzyjnych. ❻ Niepełna transparentność raportowania. ❼ Częściowe spełnianie standardów niezależności i profesjonalnego postępowania. Każdy z tych problemów osobno zasługiwał na uwagę. Razem tworzyły obraz instytucji, która – pomimo wieloletniego doświadczenia – nie zapewniała w pełni realizacji wszystkich europejskich wymagań dotyczących własnej działalności. Późniejsze ustalenia organów ścigania nadały tej historii nowy, znacznie bardziej dramatyczny wymiar. Nie stanowią one dowodu, iż wszystkie słabości proceduralne opisane przez ENQA i EQAR doprowadziły do przestępstw. Pokazują jednak, iż problem kontroli instytucjonalnej PKA nie może być rozpatrywany w oderwaniu od rzeczywistych zagrożeń korupcyjnych, jakie ujawniły się w polskim systemie akredytacyjnym.
Instytucja kontrolująca polskie uczelnie musi być zdolna zarówno do identyfikowania nieprawidłowości u innych, ale również do wykrywania nadużyć we własnych strukturach, bo jeżeli organ odpowiedzialny za jakość szkolnictwa wyższego nie potrafi skutecznie kontrolować własnego zaplecza organizacyjnego, własnych ekspertów i własnych mechanizmów podejmowania rozstrzygnięć, rodzi się pytanie znacznie poważniejsze niż to, czy poszczególne uczelnie spełniają wymagania jakościowe. Kto zagwarantuje jakość polskiej akredytacji, jeżeli sami kontrolerzy nie podlegają odpowiednio skutecznej kontroli?
Dokumenty źródłowe
1. EQAR, decyzja o nadzwyczajnymskróceniuokresurejestracji PKA, 12 lipca 2022 r.Extraordinary Revision of Registration of the Polish Accreditation Committee, RC34/C68. https://backend.deqar.eu/reports/EQAR/C68_PKA_SubstantiveChangeReport_decision_v2_0.pdf
2. ENQA, raportkońcowy z 28 czerwca 2023 r.ENQA Targeted Review: Polish Accreditation Committee (PKA). Szczególnie istotne: ESG 2.3, ESG 3.3 oraz ustalenia dotyczące wewnętrznego systemu jakości w ESG 3.6. https://backend.deqar.eu/reports/EQAR/04_PKA_external_review_report.pdf
3. EQAR, decyzja z 4 kwietnia 2024 r.Approval of the Application by Polish Accreditation Committee (PKA) for Renewal of Inclusion on the Register, RC42/A138. Szczególnie istotne: pkt 20–26 dotyczące raportowania, pkt 27–37 dotyczące niezależności oraz pkt 41–51 dotyczące kontroli jakości i konfliktów interesów. https://backend.deqar.eu/reports/EQAR/2024_04_PKA_ApprovalDecision_Final.pdf
4. Prokuratura Krajowa, pierwszy akt oskarżenia w sprawie Collegium Humanum, 27 listopada 2025 r. https://www.gov.pl/web/prokuratura-krajowa/collegium-humanum
5. Centralne Biuro Antykorupcyjne, akt oskarżenia przeciwko 29 osobom w sprawie Collegium Humanum. https://cba.gov.pl/pl/aktualnosci/5265,Akt-oskarzenia-przeciwko-29-osobom-ws-Collegium-Humanum.html
6. Prokuratura Krajowa, pierwszy nieprawomocny wyrok skazujący, 25 września 2026 r. https://www.gov.pl/web/prokuratura-krajowa/pierwszy-wyrok-skazujacy-w-sprawie-dawnej-uczelni-collegium-humanum
Agencja Informacyjna – podstawowe informacje
Agencja Informacyjna to medium specjalizujące się w tematyce gospodarczej, społecznej i kulturalnej. Misją Agencji Informacyjnej jest dostarczanie ważnych, interesujących i ciekawych wiadomości. Redakcja przykłada szczególna dbałość o obiektywizm przygotowywanych depesz. Komentarze są w wyraźny sposób oddzielane od informacji. Spółka zajmuje się także dostarczaniem treści (kontentu)na zamówienie, realizuje materiały na zlecenie oraz rozpowszechnia wiadomości na życzenie. Od 2022 roku Agencja Informacyjna przyznaje Nagrody OBIEKTYW, w kategoriach: gospodarka, kultura i Warszawa.
Dziękujemy za przeczytanie tekstu do końca. Polecamy inne wiadomości zamieszczone na stronie internetowej www.agencja-informacyjna.com. Życzymy interesującej lektury. Agencja Informacyjna.
AI gospodarka /dec/ 17 listopada 2026, zdjęcie cottonbro studio

15 godzin temu



