Placenta w kosmetykach – fakty, mity i realne ryzyko prawne dla branży beauty

Placenta w kosmetykach to hasło, które budzi skojarzenia z zaawansowaną regeneracją i biologiczną skutecznością.

,,Komórki macierzyste”, „biologiczna regeneracja’’ – to jedne z najczęściej nadużywanych pojęć w marketingu kosmetycznym.

Złożoność zagadnienia polega na tym, iż w realiach prawa Unii Europejskiej większość tych skojarzeń nie ma pokrycia w rzeczywistości i może generować poważne ryzyko regulacyjne.

Z perspektywy kancelarii doradzającej podmiotom z sektora beauty najważniejsze jest: oddzielenie faktów od marketingowych mitów.

Mit 1: ,,Kosmetyki mogą zawierać ludzkie łożysko lub komórki macierzyste’’

To jeden z najbardziej rozpowszechnionych i jednocześnie najniebezpieczniejszych mitów.

Zgodnie z Rozporządzeniem (WE) nr 1223/2009 stosowanie w kosmetykach komórek, tkanek lub produktów pochodzenia ludzkiego jest bezwzględnie zakazane.

Zakaz ten, wynikający z Załącznika II (poz. 416), ma charakter absolutny i nie przewiduje żadnych wyjątków – niezależnie od stopnia przetworzenia surowca.

Oznacza to:

• Brak legalnych kosmetyki w UE zawierające ludzkie łożysko lub żywe ludzkie komórki macierzyste.
• Wszelkie deklaracje marketingowe sugerujące takie pochodzenie są nie tylko wątpliwe etycznie, ale mogą zostać uznane za wprowadzające w błąd,
• Wykorzystanie takiego surowca naruszałoby nie tylko prawo kosmetyczne, ale potencjalnie także przepisy karne i medyczne.

Dla przedsiębiorcy to nie jest ryzyko wizerunkowe – to ryzyko wycofania produktu z rynku i odpowiedzialności prawnej.

Mit 2: ,,Komórki macierzyste w kremie działają jak w zabiegach medycznych’’

W zabiegach z zakresu medycyny estetycznej stosuje się procedury autologiczne (z wykorzystaniem tkanek pacjenta), które mają charakter interwencji medycznej. Tymczasem produkt kosmetyczny posiada ścisłą definicję legalną, która wyklucza działanie lecznicze.

Definicja legalna (art. 2 ust. 1 lit. a Rozporządzenia 1223/2009):

,,Produkt kosmetyczny” oznacza każdą substancję lub mieszaninę przeznaczoną do kontaktu z zewnętrznymi częściami ciała ludzkiego (naskórkiem, owłosieniem, paznokciami, wargami oraz zewnętrznymi narządami płciowymi) lub z zębami oraz błonami śluzowymi jamy ustnej, którego wyłącznym lub głównym celem jest utrzymywanie ich w czystości, perfumowanie, zmiana ich wyglądu, ochrona, utrzymywanie w dobrej kondycji lub korygowanie zapachu ciała.

Co to oznacza?

• ,,Komórki macierzyste’’ w INCI to wyłącznie ekstrakty lub metabolity (najczęściej roślinne), a nie żywe struktury.
• Komunikacja sugerująca efekt leczniczy lub porównywalny z iniekcją medyczną narusza Rozporządzenie (UE) nr 655/2013 dotyczące wspólnych kryteriów uzasadniania oświadczeń.

Mit 3: ,,Placenta to jeden składnik’’

Termin ,,Placenta’’ w prawie i nauce obejmuje trzy kategorie surowców:

• Pochodzenie ludzkie – całkowicie zakazane,
• Pochodzenie zwierzęce – dopuszczone warunkowo (pod ścisłym nadzorem weterynaryjnym i przy braku aktywności hormonalnej).
• Pochodzenie roślinne (phytoplacenta) – dozwolone, ale nazwa ,,łożysko roślinne’’ jest terminem wyłącznie marketingowym, nieobecnym w oficjalnym nazewnictwie składników.

Brak tego rozróżnienia to jeden z najczęstszych błędów popełnianych przez producentów i dystrybutorów, gdy placenta w kosmetykach jest przedstawiana jako jeden składnik.

Placenta zwierzęca w kosmetykach – legalność i ścisłe wymogi regulacyjne

Surowce odzwierzęce, takie jak ekstrakty z łożysk owczych, bydlęcych czy świńskich (INCI: Placental Protein, Placental Extract), mogą być stosowane w kosmetykach, jednak wyłącznie przy spełnieniu rygorystycznych wymagań prawnych.

Podlegają one przepisom Rozporządzenie (WE) nr 1069/2009 dotyczącym produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego (ABP), gdzie łożyska klasyfikowane są jako materiał kategorii 3 (art. 10 lit. h).

W praktyce oznacza to konieczność spełnienia szeregu obowiązków, w tym:

• Zapewnienia pełnej identyfikowalności surowca,
• Posiadania odpowiednich certyfikatów weterynaryjnych,
• Wykazania bezpieczeństwa mikrobiologicznego,
• Udowodnienia braku aktywności hormonalnej.

Surowce te muszą pochodzić od zwierząt uznanych za zdatne do spożycia przez ludzi, choć niewykorzystywanych w tym celu z przyczyn handlowych.

Dodatkowo producent zobowiązany jest do przedstawienia dokumentacji potwierdzającej brak ryzyka BSE/TSE, co oznacza, iż zwierzęta muszą pochodzić z obszarów wolnych od gąbczastej encefalopatii bydła.

Szczególnie istotnym aspektem jest zakaz obecności aktywnych hormonów.

Łożysko naturalnie zawiera estrogeny i progestageny, które są zabronione w kosmetykach zgodnie z Rozporządzeniem (WE) nr 1223/2009 (Załącznik II).

W związku z tym producent musi wykazać w Pliku Informacyjnym Produktu (PIF), iż proces technologiczny skutecznie eliminuje aktywność hormonalną tych substancji.

Niespełnienie powyższych wymagań skutkuje nie tylko niezgodnością produktu z przepisami, ale również wysokim ryzykiem jego wycofania z rynku.

Ryzyko mikrobiologiczne i ograniczenia dotyczące łożyska ludzkiego

Zakaz stosowania łożyska ludzkiego w kosmetykach nie wynika wyłącznie z kwestii etycznych.

Materiał ten stanowi potencjalne źródło zagrożeń biologicznych, w tym wirusów takich jak HIV, HBV czy HCV, a także prionów.

Z perspektywy Safety Assessora (Ekspert ds. Oceny Bezpieczeństwa) niemożliwe jest zapewnienie bezpieczeństwa produktu kosmetycznego zawierającego materiał ludzki w sposób zgodny z wymaganiami Unii Europejskiej.

Safety Assessor jest osobę o odpowiednich kwalifikacjach wysokospecjalistycznych (toksykolog, farmaceuta, lekarz), która dokonuje naukowej oceny bezpieczeństwa każdego składnika i gotowego produktu. W związku z tym bez jego pozytywnej opinii i podpisu w raporcie bezpieczeństwa, produkt nie może legalnie trafić na półkę sklepową.

Zakaz testowania na zwierzętach (Animal Testing Ban)

Pomimo iż łożyska są produktem ubocznym przemysłu mięsnego, ich dalsze przetwarzanie musi pozostawać zgodne z obowiązującym w Unii Europejskiej zakazem testowania kosmetyków na zwierzętach. Zakaz ten obejmuje również testowanie gotowych formulacji.

Oznacza to, iż firmy deklarujące się jako ,,Cruelty-free’’, a wykorzystujące składniki takie jak Placental Protein, muszą być w stanie wykazać, iż surowiec nie był testowany na zwierzętach w celach kosmetycznych po dacie wejścia w życie zakazu.

,,Placenta roślinna’’ – największe pole do nadużyć marketingowych w kosmetykach

Tzw. ,,plant placenta’’ (określane także jako ,,łożysko roślinne’’ lub phytoplacenta) nie stanowi kategorii ani naukowej, ani prawnej.

Jest to wyłącznie termin marketingowy, stosowany w celu sugerowania wyjątkowej skuteczności składnika poprzez analogię do biologicznego łożyska.

W rzeczywistości określenie to odnosi się najczęściej do ekstraktów pozyskiwanych z młodych, intensywnie dzielących się tkanek roślinnych (np. merystemów lub kiełków), takich jak soja czy aloes. Surowce te mogą być bogate w metabolity wtórne, aminokwasy czy peptydy, co uzasadnia przypisywane im adekwatności nawilżające i wspierające kondycję skóry. Jednak używanie nazwy sugerującej ,,łożysko’’ ma charakter wyłącznie wizerunkowy i nie odzwierciedla rzeczywistej natury surowca.

Rewolucja w INCI: nowe wytyczne 2025/1175

Wprowadzenie Decyzji wykonawczej Komisji (UE) 2025/1175 istotnie zaostrza wymagania dotyczące stosowania nazewnictwa składników kosmetycznych zgodnie ze słownikiem INCI.

Nowe regulacje wzmacniają zasadę przejrzystości i jednoznaczności, co w praktyce umożliwia prawnikom oraz organom nadzoru – takim jak Państwowa Inspekcja Sanitarna czy Inspekcja Handlowa – szybką ocenę zgodności oznakowania produktu z obowiązującymi przepisami.

Porównanie substancji: Zwierzęca vs. Roślinna

Eliminacja nieprecyzyjnego nazewnictwa (,Plant Placenta’’)

Powszechnie stosowany termin marketingowy ,,Plant Placenta’’ (,,łożysko roślinne’’) nie jest uznawaną nazwą w systemie INCI i nie może być stosowany w wykazie składników.

W związku z tym należy stosować precyzyjne nazewnictwo oparte na systematyce botanicznej (nazewnictwo binominalne), odzwierciedlające rzeczywiste pochodzenie surowca, np. Glycine Soja Phytoplacenta Extract.

Skutki prawne:

Użycie określenia ,,Plant Placenta’’ w wykazie składników stanowi naruszenie wymagań formalnych dotyczących oznakowania.

Może to skutkować uznaniem produktu za niezgodny z przepisami oraz prowadzić do działań administracyjnych, w tym:

• Nałożenia kar pieniężnych,
• Wydania decyzji nakazującej zmianę oznakowania,
• A w skrajnych przypadkach – wycofania produktu z obrotu.

W konsekwencji nowe wytyczne znacząco ograniczają możliwość stosowania niejednoznacznych, marketingowych określeń w składzie produktu i wymuszają pełną zgodność komunikacji z rzeczywistym charakterem użytych surowców.

Ryzyko wprowadzania konsumenta w błąd (greenwashing)

Zmiany w zakresie INCI mają również bezpośrednie przełożenie na ocenę komunikacji marketingowej produktu. Stosowanie określeń sugerujących ,,moc łożyska’’ w odniesieniu do składników roślinnych – bez ich jednoznacznego doprecyzowania – może zostać uznane za praktykę wprowadzającą w błąd.

Dotyczy to w szczególności sytuacji, w których:

• Na froncie opakowania eksponowane jest hasło ,,plant placenta’’ lub ,,łożysko’’,
• Natomiast w składzie brak jest jasnej i zgodnej z INCI identyfikacji surowca.

Takie działania mogą naruszać kryteria określone w Rozporządzeniu Komisji (UE) nr 655/2013, w szczególności w zakresie prawdziwości, rzetelności i możliwości weryfikacji oświadczeń dotyczących produktu.

Znaczenie dla nadzoru i kontroli rynku

Aktualizacja nazewnictwa istotnie ułatwia również działania organów nadzoru.

Weryfikacja składu produktów kosmetycznych opiera się m.in. na bazie Coslng, która stanowi oficjalną, publiczną bazę danych Komisji Europejskiej (Cosmetic Ingredients database). To swoista ,,encyklopedia’’ składników, która mówi nam, czy dana substancja jest dozwolona, jakie ma ograniczenia i jaka jest jej oficjalna nazwa w systemie INCI. jeżeli nazwy składnika nie ma w Coslng lub jest on tam opisany jako zakazany, produkt jest kwestionowany podczas kontroli.

Z narzędzia tego korzystają m.in. organy kontrolne, takie jak Państwowa Inspekcja Sanitarna. To dodatkowo wzmacnia egzekwowanie przepisów i ogranicza możliwość stosowania nieprecyzyjnych lub wprowadzających w błąd określeń.

Prawo jako narzędzie przewagi konkurencyjnej

Dynamiczne zmiany regulacyjne w branży kosmetycznej wyznaczają jednoznaczny kierunek: pełna transparentność, koniec ,,kreatywnego’’ nazewnictwa oraz rosnąca rola rzetelnej dokumentacji.

Dla producentów oznacza to konieczność zmiany podejścia. W efekcie compliance przestaje być wyłącznie obowiązkiem regulacyjnym – staje się elementem strategii biznesowej.

Firmy, które świadomie zarządzają zgodnością:

• Szybciej wprowadzają produkty na rynek,
• Minimalizują ryzyko kontroli i sankcji,
• Budują trwałe zaufanie konsumentów.

W wyniku to właśnie one uzyskują realną i trwałą przewagę konkurencyjną.

Odpowiedzialność prawna i zarządzanie ryzykiem

Z perspektywy doradczej najważniejsze znaczenie mają trzy obszary ryzyka:

• Odpowiedzialność za produkt:

W przypadku stosowania surowców odzwierzęcych producent ponosi odpowiedzialność za ewentualne zanieczyszczenia, w tym hormonalne lub biologiczne często na zasadzie ryzyka (odpowiedzialność niezależna od winy).

• Compliance surowcowy

Brak wymaganej dokumentacji, takiej jak certyfikaty weterynaryjne czy potwierdzenie czystości i bezpieczeństw (np. certyfikatów weterynaryjnych czy potwierdzenia czystości ekstraktu) może stanowić podstawę do natychmiastowego wycofania produktu z obrotu.

• Spójność deklaracji (compliance marketingowy)

Produkty zawierające składniki pochodzenia zwierzącego takie jak Placental Protein nie mogą być oznaczane jako ,,Vegan”. Naruszenie tej zasady może skutkować sankcjami ze strony organów ochrony konsumentów oraz zarzutem wprowadzania w błąd.

Czy Twoja marka jest bezpieczna?

W branży kosmetycznej, gdzie granica między innowacją a naruszeniem prawa jest wyjątkowo cienka, profesjonalny nadzór regulacyjny staje się kluczowym elementem bezpieczeństwa biznesowego.

Dlatego nowe regulacje UE jasno wyznaczają kierunek: pełna transparentność i koniec nieprecyzyjnej komunikacji. najważniejsze znaczenie mają:

• Rzetelny audyt składów,
• Weryfikacja dostawców surowców,
• Spójna i zgodna z prawem komunikacja marketingowa.

Wsparcie prawne w tym obszarze pozwala nie tylko ograniczyć ryzyko sankcji, ale także budować wiarygodność marki. Umożliwia również bezpieczne wdrażanie innowacyjnych rozwiązań na rynku UE, zwłaszcza gdy placenta w kosmetykach staje się elementem komunikacji marketingowej.

Wypełnij formularz kontaktowy na dole strony i umów się na bezpałatną konsultację.

Eksperci przygotowujący artykuł:

Piotr Włodawiec
Branżowy Radca prawny / Starszy Partner
[email protected]

Aniela Kufel
Studentka SGGW Wydział Technologii Żywności

Formularz kontaktowy