Prawo żywnościowe – zmiany w rozporządzeniu (WE) nr 178/2002 od 1 stycznia 2026 r.

Prawo żywnościowe w Unii Europejskiej zostało wzmocnione poprzez nowelizację rozporządzenia (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. Akt ten ustanawia ogólne zasady prawa żywnościowego oraz powołuje Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). Zmiany wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2026 r. Tym samym ich celem jest wzmocnienie współpracy naukowej pomiędzy instytucjami UE oraz adekwatnymi organami państw członkowskich. Nowelizacja koncentruje się na poprawie koordynacji opinii naukowych, a także wymianie danych i informacji oraz na ustanowieniu przejrzystych mechanizmów rozwiązywania rozbieżności w ocenach ryzyka.

Zakres zmian w rozporządzeniu (WE) nr 178/2002

Nowelizacja rozporządzenia (WE) nr 178/2002 wprowadza następujące zmiany:

Rozszerzenie zadań EFSA (art. 23)– prawo żywnościowe

Do art. 23 dodano nową literę m), zgodnie z którą EFSA:
współpracuje z adekwatnymi organami w państwach członkowskich, wykonującymi zadania podobne do zadań Urzędu, a także z innymi organami naukowymi ustanowionymi na mocy prawa Unii, w szczególności z Europejską Agencją Chemikaliów, Europejską Agencją Leków oraz Europejską Agencją Środowiska.

Współpraca ta obejmuje w szczególności:

• wydawanie opinii naukowych,
• wymianę danych i informacji, w tym uzgadnianie formatów danych oraz słowników kontrolowanych,
• wspólne opracowywanie metod naukowych wykorzystywanych w ocenie chemikaliów.

Celem tej zmiany jest zapewnienie większej spójności ocen naukowych, a w konsekwencji także efektywniejsze wykorzystanie zasobów eksperckich dostępnych w Unii Europejskiej.

Prawo żywnościowe: doprecyzowanie współpracy z organami krajowymi (art. 27)

Zmianie uległ art. 27 ust. 4 lit. b), który w tej chwili jednoznacznie odsyła do zasad określonych w art. 30 ust. 2 rozporządzenia. Tym samym przepis ten podkreśla, iż kooperacja EFSA z organami krajowymi, zwłaszcza w przypadkach, w których jest ona obligatoryjna, powinna odbywać się zgodnie z procedurami dotyczącymi rozwiązywania rozbieżności naukowych.

Nowe zasady dotyczące rozbieżnych opinii naukowych (art. 30)

Najistotniejsze zmiany wprowadzono w art. 30, który kompleksowo reguluje sposób postępowania w przypadku wystąpienia rozbieżnych opinii naukowych.

Zgodnie z nowym brzmieniem przepisu EFSA:

• monitoruje i na wczesnym etapie identyfikuje potencjalne źródła rozbieżności pomiędzy własnymi opiniami naukowymi a opiniami innych organów realizujących podobne zadania,
• następnie nawiązuje współpracę z adekwatnym organem w celu zapewnienia pełnej wymiany informacji naukowych i technicznych oraz identyfikacji spornych zagadnień.

Jeżeli rozbieżności nie zostaną wyjaśnione, EFSA oraz drugi organ sporządzają wspólne sprawozdanie, w którym:

• wskazuje się sporne kwestie naukowe lub techniczne,
• identyfikuje się dane budzące wątpliwości,
• przedstawia się przyczyny rozbieżnych opinii, w tym różnice metodologiczne.

Sprawozdanie to jest podawane do wiadomości publicznej, a w przypadku, gdy drugim organem jest agencja unijna lub komitet naukowy – również przekazywane Komisji Europejskiej.

Rola Europejskiej Agencji Chemikaliów (ECHA)

W sytuacjach szczególnych, zwłaszcza gdy rozbieżność dotyczy sprzecznych opinii naukowych EFSA i innego organu unijnego w zakresie tego, czy dana substancja spełnia kryteria klasyfikacji określone w załączniku I do rozporządzenia (WE) nr 1272/2008 (CLP), Komisja Europejska może zwrócić się do Europejskiej Agencji Chemikaliów (ECHA).

ECHA przygotowuje wówczas wniosek dotyczący:

• zharmonizowanej klasyfikacji i oznakowania substancji,
• ewentualnych dopuszczalnych stężeń, współczynników M lub szacunkowej toksyczności ostrej,
• zmiany już obowiązującej klasyfikacji.

W procesie tym EFSA oraz adekwatny organ unijny współpracują z ECHA, co ma zapewnić wysoki poziom ochrony zdrowia ludzi oraz środowiska.

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności – rola i struktura współpracy – prawo żywnościowe

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (European Food Safety Authority -EFSA) jest niezależnym organem Unii Europejskiej finansowanym z budżetu UE. Jego misją jest dostarczanie rzetelnych opinii naukowych i doradztwa, które zatem wspierają unijne prawodawstwo i polityki w obszarach mających wpływ na bezpieczeństwo żywności i pasz, zdrowie i dobrostan zwierząt oraz zdrowie roślin – prawo żywnościowe.

Kluczowym elementem współpracy EFSA z państwami członkowskimi jest Forum Doradcze EFSA, w którego skład wchodzą przedstawiciele wszystkich państw UE. Forum stanowi platformę wymiany informacji i koordynacji działań w zakresie oceny ryzyka, a ponadto ułatwia spójne podejście do priorytetów naukowych.

W celu ulepszenia współpracy krajowej EFSA utworzyła również Punkty Koordynacyjne (Focal Points), które wspierają wymianę informacji oraz budowę krajowych sieci ekspertów. Polski Punkt Koordynacyjny EFSA działa w Głównym Inspektoracie Sanitarnym.

Znaczenie zmian

Wprowadzone zmiany w rozporządzeniu (WE) nr 178/2002 wzmacniają rolę współpracy naukowej w systemie bezpieczeństwa żywności i chemikaliów w UE – prawo żywnościowe. Ujednolicone procedury wymiany danych oraz jasne zasady rozwiązywania rozbieżności zwiększają przejrzystość procesu decyzyjnego. Istotne jest także większe zaangażowanie wyspecjalizowanych agencji unijnych, takich jak ECHA. W rezultacie wszystkie te elementy sprzyjają skuteczniejszej ochronie zdrowia ludzi oraz środowiska.

Autorzy:

Aniela Kufel – studentka

Piotr Włodawiec
Branżowy Radca prawny / Starszy Partner
[email protected]

Czym możemy pomóc w obsłudze prawnej firm z sektora żywnościowego?

Kancelaria Prokurent wspiera przedsiębiorców działających w branży spożywczej oraz podmioty z otoczenia rynku żywności (producenci, dystrybutorzy, importerzy, sieci handlowe, e-commerce). Doradzamy praktycznie – tak, aby decyzje biznesowe były zgodne z przepisami i bezpieczne w razie kontroli lub sporu.

W czym możemy pomóc:

• bieżące doradztwo w zakresie prawa żywnościowego i wymagań sanitarno-weterynaryjnych
• analiza obowiązków wynikających z przepisów krajowych i unijnych, w tym dotyczących bezpieczeństwa żywności
• wsparcie przy wprowadzaniu produktów na rynek (w tym ocena ryzyk regulacyjnych)
• weryfikacja etykiet, oznakowania, oświadczeń marketingowych i komunikacji produktowej (np. „bio”, „eko”, „bez cukru”, „wysokobiałkowe”)
• doradztwo w sprawach reklamacji, odpowiedzialności za produkt i relacji z kontrahentami (B2B/B2C)
• przygotowanie i analiza umów w łańcuchu dostaw (produkcja, dystrybucja, logistyka, private label)
• wsparcie w postępowaniach i kontaktach z organami oraz podczas kontroli (np. Sanepid, IJHARS, Inspekcja Weterynaryjna)
• pomoc w sytuacjach spornych – od analizy dokumentów i korespondencji po reprezentację w postępowaniach

Jeżeli są Państwo zainteresowani kompleksową obsługą prawną w sektorze żywnościowym, zapraszamy do kontaktu.

Skontaktuj się z nami

Chcesz dowiedzieć się, jakie działania będą najlepsze w Twojej sytuacji?
Wypełnij krótki formularz kontaktowy poniżej — odezwiemy się i bezpłatnie przedstawimy możliwe scenariusze działania oraz zakres wsparcia.