Praworządność w Polsce w perspektywie prawa UE – seminarium naukowe IWS

26 marca 2026 r. w siedzibie Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości odbyło się seminarium naukowe poświęcone problematyce praworządności w Polsce w perspektywie prawa Unii Europejskiej. W wydarzeniu pt. “Towards a European Society: Poland’s Rule-of-Law Transition from an EU Law Perspective” wzięli udział przedstawiciele administracji publicznej, środowisk prawniczych, naukowych, organizacji społeczeństwa obywatelskiego, a także wiceminister sprawiedliwości Dariusz Mazur i prof. Armin von Bogdandy.

Punktem wyjścia do organizacji seminarium był raport Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości autorstwa dr Anny Wójcik pt. „Polska w sprawozdaniach na temat praworządności w latach 2020–2025”. Publikacja analizuje funkcjonowanie mechanizmu praworządności Unii Europejskiej oraz ocenę Polski w czterech kluczowych obszarach: wymiaru sprawiedliwości, przeciwdziałania korupcji, wolności i pluralizmu mediów oraz mechanizmów kontroli i równowagi. Raport wskazuje na dwa wyraźne etapy – pogorszenie standardów praworządności w latach 2020–2023 oraz pierwsze działania naprawcze podejmowane od 2024 r.

Wydarzenie otworzył dyrektor Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości, prof. Piotr Rylski, podkreślając znaczenie dialogu między środowiskami dla procesu odbudowy praworządności w Polsce. W seminarium wziął udział także wiceminister sprawiedliwości Dariusz Mazur, który przedstawił aktualny stan prac nad reformami w obszarze wymiaru sprawiedliwości. Wiceminister wskazał na dotychczasowe działania, w tym zmiany personalne w prokuraturze i sądach oraz modyfikacje systemu odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów.

Istotną część wystąpienia wiceministra stanowiło omówienie problemu tzw. neosędziów oraz funkcjonowania Krajowej Rady Sądownictwa po zmianach z 2017 r. Przedstawiono również znaczenie najnowszego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, a także założenia projektowanych rozwiązań legislacyjnych mających na celu uregulowanie skutków uchwał KRS z lat 2018–2025. Dariusz Mazur podkreślił konieczność wykonywania orzeczeń TSUE i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka jako elementu odbudowy standardów państwa prawa.

Kluczowym elementem seminarium był wykład prof. Armina von Bogdandy’ego, dyrektora Instytutu Maxa Plancka Prawa Publicznego Porównawczego i Międzynarodowego w Heidelbergu oraz profesora Uniwersytetu we Frankfurcie nad Menem. Prelegent wskazał, iż doświadczenia Polski w zakresie praworządności mają istotne znaczenie dla rozwoju europejskiego konstytucjonalizmu.

W swoim wystąpieniu prof. Bogdandy przedstawił koncepcję „rule-of-law transition” jako element szerszego procesu pogłębiania rozumienia wartości wyrażonych w art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej. Zwrócono uwagę na rosnącą rolę orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE, które nadało tym wartościom wymiar normatywny, szczególnie w kontekście standardów niezależności sądownictwa. Podkreślono, iż sprawy dotyczące Polski odegrały istotną rolę w tym procesie, wpływając na kształtowanie standardów obowiązujących w całej Unii Europejskiej.

Seminarium zakończyło się rozbudowaną sesją pytań i odpowiedzi z udziałem uczestników wydarzenia. Dyskusja dotyczyła wyzwań związanych z odbudową praworządności w Polsce oraz relacji między krajowymi reformami a standardami prawa europejskiego.

***

RAPORT

Punktem wyjściowym do zorganizowania seminarium był raport Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości przygotowany przez dr Annę Wójcik. Opracowanie “Polska w sprawozdaniach na temat praworządności w latach 2020-2025” analizuje mechanizm praworządności Unii Europejskiej (dalej: UE), którego centralnym elementem jest coroczne sprawozdanie na temat praworządności (Rule of Law Report).

W publikacji omówiono oceny Polski, we wskazanym okresie, w następujących obszarach: systemu wymiaru sprawiedliwości, ram przeciwdziałania korupcji, wolności i pluralizmu mediów oraz kwestii instytucjonalnych związanych z mechanizmami kontroli i równowagi.

Jak wskazuje autorka raportu sprawozdania o stanie praworządności dotyczące Polski ukazują obraz dwóch odmiennych etapów. Lata 2020-2023 opisują konsekwentne obniżanie standardów państwa prawa, przede wszystkim w wymiarze sprawiedliwości (niezależność sądów i prokuratury), w obszarze wolności i pluralizmu mediów oraz w funkcjonowaniu mechanizmów kontroli i równowagi. Analizy pokazują, iż rok 2024 przyniósł natomiast zmiany i pierwsze, choć nie zawsze udane, działania naprawcze w obszarze praworządności: rząd zapowiedział pełne dostosowanie do standardów prawa Unii Europejskiej i Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, odrzucając tezę poprzedniego rządu o konflikcie między Konstytucją RP a rozwijającym się porządkiem prawnym UE i EKPC.

– Sprawozdania podkreślają jednak, iż same deklaracje nie zastąpią sprawnej legislacji i konsekwentnego wdrażania; część uchwalonych ustaw nie weszła w życie z powodu braku podpisu prezydenta RP – wskazała autorka raportu. Dodając, iż naprawa i wzmocnienie standardów praworządności będzie możliwa wyłącznie pod warunkiem zapewnienia zgodności reform ze standardami prawa europejskiego, wzmocnienia niezależności i efektywności instytucji państwa oraz wysokiej jakości stanowienia i egzekwowalności prawa. Dopiero to może przełożyć się na wzrost społecznego zaufania do Polski jako demokratycznego państwa prawa.

Cały raport pt. “Polska w sprawozdaniach na temat praworządności w latach 2020-2025” dostępny jest na stronie Instytutu. Link do opracowania TUTAJ.

Galeria: