Przerwa w karze i dozór elektroniczny – skuteczne alternatywy dla pobytu w zakładzie karnym

W polskim systemie prawnym istnieją mechanizmy, które pozwalają na czasowe lub trwałe opuszczenie murów więzienia bez konieczności odbycia całości zasądzonej kary. Przerwa w odbywaniu kary oraz system dozoru elektronicznego (SDE) to dwie odrębne instytucje prawne, które choć różnią się zasadniczo, spełniają istotną rolę w procesie resocjalizacji oraz humanitaryzacji systemu penitencjarnego. Rozwiązania te mogą stanowić realne alternatywy dla tradycyjnego pobytu w zakładzie karnym, dając skazanym szansę na funkcjonowanie poza murami więzienia pod określonymi warunkami.

Możliwość ubiegania się o przerwę w odbywaniu kary lub dozór elektroniczny ma fundamentalne znaczenie nie tylko dla samego skazanego, ale również dla jego rodziny oraz całego społeczeństwa. Przebywanie w warunkach wolnościowych, przy jednoczesnym spełnianiu nałożonych przez sąd obowiązków, pozwala na utrzymanie więzi rodzinnych, kontynuowanie pracy zawodowej oraz uniknięcie negatywnych skutków izolacji więziennej. Jednak aby skorzystać z tych dobrodziejstw, niezbędne jest spełnienie szeregu ustawowych przesłanek oraz profesjonalne przygotowanie odpowiedniego wniosku.

Czym różni się przerwa w karze od dozoru elektronicznego?

Przerwa w odbywaniu kary pozbawienia wolności to czasowe zawieszenie wykonywania kary, podczas którego skazany przebywa na wolności. Instytucja ta regulowana jest przez art. 153 Kodeksu karnego wykonawczego. Najczęściej udzielana jest ze względów zdrowotnych, rodzinnych lub osobistych. Co istotne, okres przerwy nie wlicza się do czasu odbywania kary – po jej zakończeniu skazany musi wrócić do zakładu karnego, aby kontynuować odbywanie zasądzonej kary.

Natomiast system dozoru elektronicznego (SDE) to forma odbywania kary więzienia poza zakładem karnym, pod nadzorem elektronicznym. Skazany w tym systemie odbywa realnie karę, która zaliczana jest do wyroku, ale może przebywać we własnym mieszkaniu czy domu. Jego miejsce pobytu jest monitorowane dzięki specjalnej opaski zakładanej najczęściej na nogę. Dozór elektroniczny regulują przepisy rozdziału VIIa Kodeksu karnego wykonawczego.

Jakie są główne przesłanki udzielenia przerwy w karze?

Zgodnie z art. 153 § 1 k.k.w., przerwa w wykonaniu kary może zostać udzielona przede wszystkim ze względu na stan zdrowia skazanego, gdy dalsze odbywanie kary mogłoby zagrażać jego życiu lub spowodować dla jego zdrowia poważne niebezpieczeństwo. Jest to najczęściej stosowana przesłanka, wymagająca jednak potwierdzenia odpowiednimi zaświadczeniami medycznymi.

Drugą grupą przesłanek są ważne względy rodzinne lub osobiste. Mogą to być sytuacje takie jak: ciężka choroba członka rodziny wymagająca opieki ze strony skazanego, trudna sytuacja materialna rodziny wynikająca z pobytu skazanego w zakładzie karnym, czy konieczność załatwienia ważnych spraw osobistych niemożliwych do realizacji podczas odbywania kary.

Każdy przypadek jest rozpatrywany indywidualnie, a sąd penitencjarny musi rozważyć, czy przerwa w karze nie zagrozi porządkowi prawnemu oraz czy skazany wykorzysta ją zgodnie z celem, dla którego została udzielona.

Kto może ubiegać się o dozór elektroniczny i jakie warunki musi spełnić?

System dozoru elektronicznego jest dostępny dla skazanych na karę więzienia nieprzekraczającą jednego roku i sześciu miesięcy. Jednocześnie ważne jest, by wobec skazanego nie zachodziły określone przesłanki negatywne, takie jak recydywa czy odbywanie kary za przestępstwo o charakterze terrorystycznym.

Aby uzyskać zgodę na odbywanie kary w SDE, skazany musi posiadać miejsce stałego pobytu odpowiednie do instalacji niezbędnych urządzeń monitorujących. Konieczna jest również zgoda osób dorosłych zamieszkałych wspólnie ze skazanym. Ponadto sąd ocenia, czy odbywanie kary w tym systemie wystarczy do osiągnięcia celów kary oraz czy nie zagrozi to porządkowi prawnemu.

Warto podkreślić, iż system dozoru elektronicznego stanowi prawdziwie odbytą karę pozbawienia wolności, a nie jest jedynie jej zawieszeniem czy wstrzymaniem, jak ma to miejsce w przypadku przerwy w karze.

Jak przygotować skuteczny wniosek o przerwę w karze?

Wniosek o przerwę w wykonaniu kary powinien być precyzyjny, konkretny i odpowiednio uzasadniony. Należy w nim dokładnie wskazać, na jakich przesłankach opiera się prośba o przerwę, a także dołączyć wszystkie dokumenty potwierdzające przedstawiane okoliczności.

W przypadku przesłanek zdrowotnych niezbędne będzie dołączenie aktualnej dokumentacji medycznej, w tym opinii lekarskich potwierdzających, iż dalsze odbywanie kary może zagrażać zdrowiu lub życiu skazanego. Dla przesłanek rodzinnych konieczne będzie udokumentowanie sytuacji rodzinnej, np. zaświadczenia o chorobie członka rodziny, dokumenty potwierdzające trudną sytuację materialną czy konieczność sprawowania opieki nad małoletnimi dziećmi.

Kancelaria prawna Kopeć Zaborowski Adwokaci i Radcowie Prawni oferuje profesjonalną pomoc w przygotowaniu takich wniosków, znacząco zwiększając szanse na ich pozytywne rozpatrzenie. Doświadczeni prawnicy specjalizujący się w prawie karnym wykonawczym pomogą we właściwym sformułowaniu argumentacji oraz skompletowaniu niezbędnej dokumentacji.

Jakie dokumenty są niezbędne przy składaniu wniosku o dozór elektroniczny?

Wniosek o udzielenie zezwolenia na odbywanie kary w SDE wymaga starannego przygotowania formalnego. Do wniosku należy dołączyć:

• Zgodę osób pełnoletnich zamieszkujących wspólnie ze skazanym
• Dokumentację potwierdzającą posiadanie odpowiedniego miejsca zamieszkania
• Zaświadczenie o zatrudnieniu lub inne dokumenty potwierdzające możliwość utrzymania się na wolności
• Dokumenty uzasadniające potrzebę odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego

Istotne jest również wykazanie, iż w miejscu zamieszkania skazanego istnieją warunki techniczne do zainstalowania niezbędnej aparatury monitorującej. Potwierdzeniem tego faktu zajmuje się upoważniony podmiot dozorujący, który przeprowadza wywiad środowiskowy.

Jakie obowiązki ma skazany odbywający karę w systemie dozoru elektronicznego?

Przebywając w systemie dozoru elektronicznego, skazany jest zobowiązany do przestrzegania ściśle określonych reguł. Podstawowym obowiązkiem jest pozostawanie w miejscu zamieszkania w wyznaczonych przez sąd godzinach. zwykle skazany może opuszczać miejsce zamieszkania w celu wykonywania pracy, uczestniczenia w zajęciach edukacyjnych, czy załatwiania niezbędnych spraw życiowych.

Skazany musi również dbać o powierzony mu nadajnik elektroniczny oraz stację monitorującą, a także umożliwiać przedstawicielom podmiotu dozorującego wejście do mieszkania w celu kontroli lub naprawy urządzeń. Obowiązkiem jest także poddawanie się czynnościom kontrolnym uprawnionych organów.

W przypadku naruszenia warunków dozoru elektronicznego, sąd penitencjarny może zarządzić wykonanie pozostałej części kary w zakładzie karnym. Dlatego ścisłe przestrzeganie nałożonych obowiązków jest najważniejsze dla pomyślnego zakończenia kary w tym systemie.

Jak długo może trwać przerwa w karze i czy można ją przedłużyć?

Zgodnie z przepisami Kodeksu karnego wykonawczego, przerwa w wykonaniu kary może być udzielona jednorazowo na okres do jednego roku. To ważne ograniczenie czasowe, które należy mieć na uwadze planując działania w okresie przerwy.

Istnieje jednak możliwość przedłużenia przerwy w karze. W przypadku choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej wykonanie kary, sąd może przedłużyć przerwę na dalszy czas, choćby do czasu ustania przeszkody. W pozostałych przypadkach łączny czas przerwy nie może przekroczyć roku.

Należy pamiętać, iż każdy wniosek o przedłużenie przerwy w karze powinien być odpowiednio uzasadniony i poparty aktualnymi dokumentami potwierdzającymi istnienie przesłanek do jej dalszego trwania. Profesjonalne wsparcie prawne przy formułowaniu takiego wniosku może znacząco zwiększyć szanse na jego pozytywne rozpatrzenie.

Jakie są najczęstsze przyczyny odrzucenia wniosków o przerwę w karze?

Praktyka sądowa pokazuje, iż wnioski o udzielenie przerwy w odbywaniu kary są często odrzucane z kilku powtarzających się powodów. Przede wszystkim problemem bywa niewystarczające udokumentowanie okoliczności wskazywanych we wniosku. Sądy oczekują konkretnych, aktualnych i wiarygodnych dokumentów potwierdzających przesłanki do udzielenia przerwy.

Innym częstym powodem odrzucenia wniosku jest negatywna prognoza co do wykorzystania przerwy przez skazanego. jeżeli sąd uzna, iż istnieje ryzyko popełnienia przez skazanego nowego przestępstwa lub iż nie wykorzysta on przerwy zgodnie z jej celem, prawdopodobnie odmówi jej udzielenia.

Problemem bywa również zły timing składania wniosku – na przykład zbyt wczesne złożenie go po rozpoczęciu odbywania kary lub po wcześniejszym naruszeniu przez skazanego warunków odbywania kary.

Czy przerwa w karze może prowadzić do warunkowego zwolnienia?

Przerwa w odbywaniu kary i warunkowe przedterminowe zwolnienie to dwie odrębne instytucje prawa karnego wykonawczego. Sama przerwa nie prowadzi automatycznie do warunkowego zwolnienia, jednak w pewnych okolicznościach może otworzyć drogę do tej instytucji.

Aby ubiegać się o warunkowe zwolnienie, skazany musi przede wszystkim odbyć określoną część kary (zwykle połowę, dwie trzecie lub trzy czwarte – w zależności od rodzaju przestępstwa i historii karalności). Czas spędzony na przerwie nie jest wliczany do odbytej części kary, co oznacza, iż przerwa faktycznie oddala moment, w którym skazany będzie mógł ubiegać się o warunkowe zwolnienie.

Jednakże adekwatne wykorzystanie przerwy w karze, zgodne z jej celem i bez naruszania porządku prawnego, może pozytywnie wpłynąć na ocenę postawy skazanego przez sąd rozpatrujący później wniosek o warunkowe zwolnienie. Pokazuje to, iż skazany potrafi funkcjonować na wolności bez konfliktu z prawem.

W jaki sposób można odwołać się od decyzji odmownej w sprawie SDE?

W przypadku otrzymania negatywnej decyzji sądu penitencjarnego w sprawie udzielenia zgody na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego, skazanemu przysługuje prawo złożenia zażalenia. Jest to środek odwoławczy, który należy złożyć w terminie 7 dni od daty doręczenia postanowienia.

Zażalenie składa się za pośrednictwem sądu, który wydał zaskarżone postanowienie, a rozpatruje je sąd penitencjarny wyższej instancji. W zażaleniu należy precyzyjnie wskazać, z jakimi fragmentami uzasadnienia odmowy się nie zgadzamy i dlaczego uważamy, iż decyzja sądu była nieprawidłowa.

Skuteczne zażalenie powinno odnosić się do konkretnych argumentów sądu pierwszej instancji i przedstawiać kontrargumenty poparte odpowiednimi dowodami. Ze względu na formalny charakter tego środka odwoławczego oraz konieczność merytorycznej polemiki z uzasadnieniem sądu, warto rozważyć skorzystanie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika.

Jakie znaczenie ma opinia zakładu karnego przy wnioskach o przerwę lub SDE?

Zarówno w przypadku wniosku o przerwę w karze, jak i o dozór elektroniczny, istotnym elementem materiału dowodowego jest opinia administracji zakładu karnego, w którym przebywa skazany. Opinia ta zawiera informacje o zachowaniu skazanego podczas odbywania kary, jego postawie, stosunku do popełnionego czynu oraz prognozie co do przestrzegania porządku prawnego po opuszczeniu zakładu.

Choć opinia zakładu karnego nie jest dla sądu wiążąca, w praktyce często ma znaczący wpływ na decyzję. Pozytywna opinia, wskazująca na dobre zachowanie skazanego, aktywny udział w programach resocjalizacyjnych i brak incydentów dyscyplinarnych, znacząco zwiększa szanse na pozytywne rozpatrzenie wniosku.

Z kolei negatywna opinia, wskazująca na problemy dyscyplinarne, brak zaangażowania w proces resocjalizacji czy negatywną prognozę kryminologiczną, może stanowić poważną przeszkodę. Dlatego adekwatne zachowanie podczas odbywania kary ma najważniejsze znaczenie dla późniejszych starań o alternatywne formy wykonywania kary.

Gdzie szukać profesjonalnej pomocy przy ubieganiu się o przerwę w karze lub SDE?

Ubieganie się o przerwę w odbywaniu kary lub system dozoru elektronicznego wymaga znajomości przepisów, odpowiedniego przygotowania dokumentacji oraz adekwatnej argumentacji. Ze względu na złożoność tych procedur oraz ich znaczenie dla skazanego, warto skorzystać z profesjonalnego wsparcia prawnego.

Kancelaria prawna Kopeć Zaborowski Adwokaci i Radcowie Prawni oferuje kompleksową pomoc w sprawach dotyczących prawa karnego wykonawczego. Zespół doświadczonych prawników specjalizujących się w tej dziedzinie pomoże w przygotowaniu wniosku, skompletowaniu niezbędnej dokumentacji oraz będzie reprezentować klienta przed sądem penitencjarnym.

Profesjonalne wsparcie zwiększa szanse na pozytywne rozpatrzenie wniosku, pozwalając uniknąć błędów formalnych i merytorycznych, które mogłyby prowadzić do jego odrzucenia. W tak istotnej kwestii jak możliwość opuszczenia zakładu karnego, nie warto ryzykować działania bez odpowiedniego przygotowania prawnego.

Bibliografia:

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. 1997 nr 90 poz. 557 z późn. zm.)
• Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o wykonywaniu kary więzienia poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego (Dz.U. 2008 nr 172 poz. 1069 z późn. zm.)
• Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 19 lutego 2019 r., II AKzw 107/19
• Lachowski J., „Instytucje prawa karnego wykonawczego”, Warszawa 2020
• Lelental S., „Kodeks karny wykonawczy. Komentarz”, Warszawa 2020

Autor: adw. Monika Orczykowska, Szef Działu Prawa Karnego i Compliance

E-mail: [email protected]

tel.: +48 22 501 56 10

Zobacz profil na LinkedIn