Reforma Krajowego Rejestru Karnego: Polska wdraża unijny system ECRIS-TCN

5 godzin temu

Główne zmiany

wdrożenie systemu ECRIS-TCN,
wprowadzenie nowych obowiązków dla Biura Informacyjnego KRK,
obowiązkowe daktyloskopowanie oskarżonych cudzoziemców,
wprowadzenie numeru ID AFIS do obiegu prawnego, w tym do aktu oskarżenia,
wprowadzenie specjalnych oznaczeń (markerów) dotyczących przestępstw o charakterze terrorystycznym.

Założenia projektu

Głównym celem regulacji jest implementacja dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/884 z 17.4.2019 r. zmieniającej decyzję ramową Rady 2009/315/WSiSW w odniesieniu do wymiany informacji dotyczących obywateli państw trzecich oraz w odniesieniu do europejskiego systemu przekazywania informacji z rejestrów karnych (ECRIS) i zastępującej decyzję Rady 2009/316/WSiSW (Dz.Urz. UE L z 2019 r. Nr 151, s. 143) oraz wykonanie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/816 z 17.4.2019 r. ustanawiającego scentralizowany system służący do ustalania państw członkowskich posiadających informacje o wyrokach skazujących wydanych wobec obywateli państw trzecich i bezpaństwowców (ECRIS-TCN) na potrzeby uzupełnienia europejskiego systemu przekazywania informacji z rejestrów karnych oraz zmieniającego rozporządzenie (UE) 2018/1726 (Dz.Urz. UE L z 2019 r. Nr 135, s. 1), mających usprawnić wymianę informacji o skazanych cudzoziemcach na obszarze Unii Europejskiej.

W uzasadnieniu projektu wskazano, iż dotychczasowy model współpracy w ramach systemu ECRIS jest nieefektywny w odniesieniu do obywateli państw trzecich, gdyż wymaga kierowania zapytań do wszystkich 27 państw członkowskich. Proces ten jest czasochłonny i w praktyce często zniechęca organy do podejmowania takich działań.

System ECRIS-TCN

Projekt zakłada stworzenie podstaw prawnych dla funkcjonowania systemu ECRIS-TCN jako scentralizowanego systemu umożliwiającego ustalenie, które państwa członkowskie dysponują informacjami o wyrokach skazujących wydanych wobec obywateli państw trzecich oraz bezpaństwowców.

System ten gromadzi wyłącznie dane tożsamości, w tym dane alfanumeryczne oraz dane biometryczne (odciski linii papilarnych), a docelowo ma także zawierać wizerunki twarzy, co ma zapewnić wiarygodną identyfikację cudzoziemców i bezpaństwowców.

Warto zaznaczyć, iż samo zapytanie do ECRIS-TCN nie dostarcza treści wyroku, a jedynie wskazuje państwo („trafienie”), do którego należy następnie wysłać merytoryczne zapytanie za pośrednictwem systemu ECRIS, aby uzyskać szczegółowe dane o skazaniu.

Procedura uzyskiwania informacji

W Polsce to Biuro Informacyjne KRK jest organem odpowiedzialnym za bezpośrednią obsługę i wysyłanie zapytań do systemu ECRIS-TCN.

Zapytanie jest wysyłane w następujących sytuacjach:

Wniosek osoby fizycznej o dane własne: Gdy obywatel państwa trzeciego (lub obywatel UE posiadający dodatkowo obywatelstwo państwa trzeciego) złoży wniosek o udzielenie informacji z Rejestru na swój temat.
Zapytanie uprawnionego organu o obywatela państwa trzeciego: Biuro wysyła zapytanie, gdy podmioty takie jak sądy, prokuratura czy Policja – wymienione w art. 6 ust. 1 pkt. 1-10a ustawy z 24.5.2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 276) – składają zapytanie o obywatela państwa trzeciego w celach określonych w rozporządzeniu unijnym. Biuro czyni to automatycznie, chyba iż organ występujący wyraźnie odstąpił od skorzystania z systemu (np. w sprawach mniejszej wagi).
Zapytanie uprawnionego organu o obywatela Unii Europejskiej: Biuro może wysłać zapytanie do ECRIS-TCN również w odniesieniu do osoby posiadającej wyłącznie obywatelstwo UE, o ile uprawniony podmiot (np. sąd) złożył wyraźny wniosek o sprawdzenie, czy dana osoba nie figuruje w systemie jako obywatel państwa trzeciego.
Realizacja celów ochronnych i administracyjnych: System jest odpytywany obowiązkowo, gdy zapytanie ma służyć ochronie dzieci przed niegodziwym traktowaniem w celach seksualnych (zgodnie z dyrektywą 2011/93/UE).

Niektóre podmioty unijne posiadają bezpośredni dostęp do przeszukiwania systemu ECRIS-TCN w celach realizacji swoich zadań:

Eurojust (pełniący również funkcję punktu kontaktowego dla państw trzecich i organizacji międzynarodowych),
Europol,
Prokuratura Europejska (EPPO),
Systemy wizowe i podróży (VIS oraz ETIAS).

Systemy te będą automatycznie sprawdzać ECRIS-TCN pod kątem występowania tzw. „markerów” dotyczących terroryzmu lub innych poważnych przestępstw.

Pobieranie i przechowywanie odcisków linii papilarnych

Wprowadzono obowiązek pobierania odcisków linii papilarnych od każdego oskarżonego będącego obywatelem państwa trzeciego (TCN). Czynność ta ma być dokonywana na jak najwcześniejszym etapie postępowania karnego, a w sprawach z oskarżenia prywatnego – na polecenie sądu.

Choć Biuro Informacyjne KRK będzie przetwarzać dane daktyloskopijne na potrzeby zasilania systemu unijnego, same odciski linii papilarnych nie będą gromadzone bezpośrednio w Krajowym Rejestrze Karnym. Będą one pozyskiwane z policyjnej bazy AFIS na podstawie numeru ID AFIS przekazanego przez sąd. Rozwiązanie to pozwala uniknąć dublowania zbiorów danych biometrycznych, przy jednoczesnym zapewnieniu realizacji obowiązków wynikających z prawa unijnego.

Numer identyfikacyjny ID AFIS stanie się obowiązkowym elementem karty rejestracyjnej oraz aktu oskarżenia. Brak tego numeru w akcie oskarżenia – o ile jego ustalenie było możliwe – będzie traktowany jako uchybienie formalne skutkujące zwrotem pisma w celu uzupełnienia.

W kartach rejestracyjnych zamieszczane będą również informacje o tym, czy dany czyn miał charakter terrorystyczny. Dane te są niezbędne dla funkcjonowania systemów wizowych (VIS) oraz systemu zezwoleń na podróż (ETIAS), które służą ocenie zagrożeń dla bezpieczeństwa Unii Europejskiej.