2 dni temu
Z początkiem 2026 roku doszło do rozstrzygnięcia impasu w procesie legislacyjnym dotyczącym reformy Państwowej Inspekcji Pracy. Projekt UD283, który w swojej pierwotnej wersji zakładał przyznanie inspektorom kompetencji do władczego przekształcania umów cywilnoprawnych w stosunek pracy, został poddany zasadniczej rewizji.
W obliczu konfliktu legislacyjnego, rząd przedstawił na początku 2026 roku nową strategię. Choć odstąpiono od najbardziej kontrowersyjnych postulatów po interwencji Prezesa Rady Ministrów, przedsiębiorcy powinni przygotować się na wdrożenie modelu hybrydowego. Łączy on planowane wzmocnienie kompetencji analitycznych organów kontrolnych z utrzymaniem dotychczasowej drogi sądowej jako jedynej wiążącej ścieżki ustalania stosunku pracy.
Nowy kierunek: rezygnacja z administracyjnego trybu ustalania etatu
Kluczową zmianą w założeniach reformy jest definitywne wycofanie się z koncepcji przyznania inspektorom pracy uprawnień do wydawania decyzji administracyjnych zastępujących wyrok sądu.
- Odrzucenie rygoru natychmiastowej wykonalności – zgodnie z nowymi wytycznymi, porzucono plany obligujące pracodawców do bezzwłocznego zgłaszania wykonawców do ubezpieczeń społecznych na podstawie samej notatki inspektora.
- Potwierdzenie kognicji sądów powszechnych – projekt po zmianach zakłada, iż jedynie sąd pracy pozostaje organem uprawnionym do konstytutywnego rozstrzygania o charakterze zatrudnienia. Rola PIP ma zostać ograniczona do inicjowania postępowań poprzez tzw. „kwalifikowane powództwo”.
- ochrona standardów konstytucyjnych – Rewizja projektu stanowi odpowiedź na liczne opinie prawne wskazujące na ryzyko naruszenia zasady trójpodziału władzy oraz swobody zawierania umów.
Cyfryzacja kontroli: PIP-ZUS-KAS w fazie wdrożenia
Mimo złagodzenia kursu w obszarze uprawnień władczych, luty 2026 roku potwierdza dążenie do pełnej integracji systemów informatycznych państwa. Nowe procedury zakładają, iż kontrola będzie poprzedzona zaawansowaną analizą danych.
Algorytmy analizy ryzyka, nad którymi prace nabrały tempa, będą typować podmioty do weryfikacji na podstawie:
- Analizy faktur wystawianych przez kontrahentów B2B (identyfikacja relacji wyłączności).
- Nietypowych struktur zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych, sugerujących optymalizację kosztów niezgodną z naturą świadczonych usług.
- Danych wskazujących na wykonywanie zadań w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy (np. stałe miejsce i czas świadczenia usług).
Zapowiadane wprowadzenie kontroli w trybie zdalnym wymusi na pracodawcach dostosowanie systemów archiwizacji dokumentacji kadrowej do wymagań pełnej interoperacyjności.
Proponowane zaostrzenie odpowiedzialności wykroczeniowej
Równolegle z redefinicją trybu kontroli, w lutym 2026 roku sformułowano propozycje znaczącego podwyższenia sankcji finansowych. Projektowane zmiany przewidują:
- Podwyższenie kwot mandatów karnych do poziomu 5 000 zł (przy recydywie do 10 000 zł).
- Wzrost maksymalnych grzywien sądowych. Propozycja zakłada pułap do 60 000 zł.
- Sankcje za praktyki odwetowe. W przypadku rażących naruszeń względem osób dochodzących swoich praw, kary mają sięgać choćby 90 000 zł.
Rekomendacje
Wstrzymanie prac nad pierwotną wersją projektu UD283 nie oznacza rezygnacji z celów reformy, a jedynie zmianę metod ich osiągnięcia. W związku z dynamiczną sytuacją legislacyjną rekomendujemy:
- Przegląd relacji kontraktowych. Warto już teraz zweryfikować faktyczny sposób realizacji umów B2B, aby wyeliminować elementy świadczące o kierownictwie pracodawcy (np. sformalizowany system wydawania poleceń).
- Weryfikację klauzul o substytucji. Realne prawo do wyznaczenia zastępcy pozostaje jednym z najsilniejszych argumentów chroniących przed uznaniem kontraktu za stosunek pracy w nowym modelu kontroli.
- Cyfryzację procesów HR. Dostosowanie systemów kadrowych do wymagań przyszłej kontroli zdalnej pozwoli na zminimalizowanie ryzyk operacyjnych w razie nagłej weryfikacji.
Należy zakładać, iż finalne wersje przepisów zostaną przyjęte w drugiej połowie 2026 roku, co wynika z terminów narzuconych przez Krajowy Plan Odbudowy. Bezpieczeństwo prawne organizacji zależy dziś od dostosowania praktyki współpracy do zaostrzających się kryteriów oceny organów państwowych.
W razie pytań, a także pomysłów tematów na kolejne wydania Newsletter’a zapraszamy do kontaktu: