1 tydzień temu
1. Gdzie dziś są NFT w prawie UE i w Polsce?
NFT w UE funkcjonują przede wszystkim w cieniu rozporządzenia MiCA (ang. Markets in Crypto‑Assets), krajowych przepisów AML oraz prawa podatkowego, bez dedykowanej, kompletnej regulacji sektorowej. MiCA weszła w pełni w życie 30 grudnia 2024 r. i reguluje kryptoaktywa oraz usługi CASP, ale klasyczne, unikalne NFT co do zasady wyłącza z zakresu zastosowania[1].
MiCA stanowi, iż nie są nim [Rozporządzeniem] objęte unikalne, niezamienne tokeny, z zastrzeżeniem, iż masowa ich emisja w serii może odebrać im cechę unikalności. Sam fakt nadania im niepowtarzalnego identyfikatora nie wystarcza do uznania go za NFT, liczy się treść, funkcja i sposób użycia (en. „substance over form”).
KE ma obowiązek przygotować raport o rozwoju rynku NFT i skutkach wyłączenia ich spod MiCA, co otwiera drogę do osobnego reżimu regulacyjnego „MiCA‑2 dla NFT” w kolejnych latach.
Na poziomie Polski MiCA jest stosowana bezpośrednio, a jej funkcjonowanie zapewnia MiCA, a kiedy wejdzie w życie, polska ustawa o rynku kryptoaktywów, która wdroży mechanizmy nadzorcze, ochronę inwestorów i narzędzia przeciwdziałania nadużyciom[2].
Jednocześnie pamiętać należy, iż polski projekt implementacji MiCA jest oceniany jako restrykcyjny (en. „gold‑plating”): skraca okresy przejściowe dla CASP, podnosi koszty zgodności i nie domyka obszarów technologicznie wrażliwych, takich jak DeFi i NFT. W efekcie NFT pozostają w Polsce w reżimie prawa ogólnego (cywilne, autorskie, podatkowe, AML), a nie w odrębnej ustawie sektorowej[3].
2. Plusy obecnego podejścia do NFT
Mimo niepewności konstrukcja MiCA + prawo krajowe dają istotne korzyści dla twórców i biznesu:
– relatywnie szeroka przestrzeń dla innowacji, tj. wyłączenie unikalnych NFT spod MiCA pozwala rozwijać projekty artystyczne, kolekcjonerskie, gamingowe czy użytkowe bez natychmiastowego wejścia w ciężki reżim licencyjny. To ułatwia eksperymentowanie z modelami, dopóki tokeny nie stają się substytutem instrumentów finansowych;
– jednolity rynek usług wokół NFT, w którym pośrednicy kwalifikowani jako CASP (platformy obrotu, kustodialne portfele, brokerzy) funkcjonują na podstawie jednej licencji i paszportu UE, co umożliwia oferowanie usług NFT na całym rynku wewnętrznym. Dla polskich projektów oznacza to możliwość natychmiastowej ekspansji na całą UE, o ile korzystają z licencjonowanych partnerów[4];
– wzmocniona ochrona użytkownika i reputacja rynku, gdyż standardy MiCA (organizacja, zarządzanie ryzykiem, przejrzystość) oraz nowe zasady TFR i KYC podnoszą poziom bezpieczeństwa transakcji w ekosystemie krypto, w tym przy obrocie NFT przez CASP. Przekłada się to na większą wiarygodność rynku i większą otwartość inwestorów instytucjonalnych[5];
– jasny sygnał regulacyjny na przyszłość, tj. obowiązek przeglądu rynku NFT przez KE oraz zapowiadane wytyczne ESMA/ EBA wskazują, iż obszar ten nie pozostanie w szarej strefie, ale będzie stopniowo porządkowany.
3. Minusy i wyzwania regulacyjne
– Niepewność kwalifikacji NFT
Brak definicji legalnej NFT i rozmyte kryteria „unikalności” powodują, iż ten sam projekt może być różnie oceniany przez emitenta, doradcę i nadzór. Emisja w dużych seriach, powiązanie z funkcją inwestycyjną lub obietnicą zwrotu może skutkować potraktowaniem tokena jak klasyczne kryptoaktywum objęte MiCA.
– Ryzyko „gold‑platingu” w Polsce
Analizy wskazują, iż polska ustawa o rynku kryptoaktywów jest bardziej kazuistyczna niż wymaga tego MiCA, skraca okresy przejściowe i wprowadza dodatkowe obowiązki, nie rozwiązując w pełni problemów DeFi/ NFT. Może to zniechęcać część startupów do lokowania działalności w Polsce, zwłaszcza przy porównaniu z jurysdykcjami o bardziej proporcjonalnym podejściu.
– Złożoność compliance dla twórców i firm
Projekty NFT muszą jednocześnie uwzględniać prawo cywilne, autorskie, konsumenckie, podatkowe, AML, oraz w razie zakwalifikowania jako instrument finansowy, prawo rynku kapitałowego. To podnosi próg wejścia i wymusza profesjonalne wsparcie prawno‑podatkowe choćby przy stosunkowo niewielkich przedsięwzięciach[6].
– Koniec anonimowości transakcji przez pośredników
Nowe regulacje MiCA/ TFR powodują, iż KYC jest wymagane dla praktycznie każdej transakcji realizowanej przez licencjonowanych pośredników, niezależnie od wartości operacji. Utrudnia to modele biznesowe oparte na mikrotransakcjach i anonimowości, choć nie eliminuje całkowicie obrotu P2P.
4. NFT a prawo autorskie i własność intelektualna
4.1. Co w ogóle „kupuje” nabywca NFT?
Analizy rynku podkreślają, iż NFT jest przede wszystkim zapisem (tokenem) w sieci blockchain, powiązanym z określonym zasobem (np. JPG, wideo, muzyka), a nie samym utworem ani automatycznym pakietem praw autorskich do niego. Komisja Europejska zwraca uwagę, iż podobnie jak w światach wirtualnych własność cyfrowego przedmiotu, licencja i prawa autorskie mogą być rozdzielone i wymagają przejrzystej kontraktowej regulacji[7].
W polskim prawie przeniesienie autorskich praw majątkowych wymaga zachowania formy pisemnej i wskazania pól eksploatacji; samo nabycie NFT (np. kliknięcie „buy now”) co do zasady takiego skutku nie wywołuje. W efekcie większość transakcji NFT oznacza raczej nabycie: tokena jako prawa majątkowego oraz licencji na korzystanie z utworu w określony sposób niż pełne przejście praw autorskich[8].
4.2. Ryzyka: mintowanie cudzych utworów i spory IP
Na rynku rośnie liczba przypadków mintowania NFT z wykorzystaniem cudzych utworów (grafik, zdjęć, znaków towarowych) bez zgody uprawnionych. W sektorach kreatywnych podkreśla się konieczność wprowadzenia procedur weryfikacji uprawnień (IP due diligence), mechanizmów notice‑and‑takedown oraz jasnych zasad odpowiedzialności platform za naruszenia[9].
5. AI‑generowane obrazy NFT: prawo autorskie i Akt w sprawie sztucznej inteligencji
5.1. Autorstwo i ochrona utworów generowanych przez SI
UE nie ma jeszcze osobnych, kompleksowych przepisów o prawach autorskich do dzieł w pełni generowanych przez SI, ale orzecznictwo i analizy PE podkreślają konieczność istotnego, ludzkiego wkładu twórczego jako warunku ochrony.
Projekty badawcze i raporty wskazują, iż treści stworzone wyłącznie przez SI, bez kreatywnej kontroli człowieka, mogą nie spełniać wymogu „własnej intelektualnej twórczości autora” i pozostawać poza ochroną prawa autorskiego[10].
W Polsce przez cały czas stosuje się ogólne zasady: utwór musi być przejawem działalności twórczej o indywidualnym charakterze, a autorem może być wyłącznie osoba fizyczna. o ile wkład człowieka w proces generowania obrazu (dobór promptów, kuracja wyników, dalsza obróbka) jest istotny, możliwe jest przyznanie ochrony dla efektu jako utworu „AI‑assisted”. o ile wkład człowieka jest minimalny lub sprowadza się do kliknięcia „generate”, dominuje pogląd, iż powstały obraz nie podlega ochronie, co pośrednio wpływa na „moc” praw związanych z takim NFT.
5.2. Akt w sprawie sztucznej inteligencji: obowiązki ujawniania i poszanowania praw autorskich
Akt w sprawie sztucznej inteligencji wprowadza szczególne obowiązki dla dostawców i użytkowników generatywnych modeli, w tym:
– konieczność oznaczania treści generowanych przez SI;
– obowiązek projektowania systemów w sposób respektujący prawo autorskie;
– wymóg publikowania informacji o chronionych utworach wykorzystanych do trenowania modeli, w zakresie przewidzianym w przepisach.
Dla projektów NFT opartych na SI oznacza to, że:
– twórcy i platformy powinni jasno wskazywać, iż obraz powiązany z NFT został wygenerowany (lub współgenerowany) przez SI;
– komercyjne użycie takich obrazów wymaga weryfikacji licencji na dane treningowe oraz regulaminów narzędzi SI (część z nich ogranicza komercyjne wykorzystanie wygenerowanych treści);
– w modelach B2B może być wymagane odrębne uregulowanie odpowiedzialności za ewentualne naruszenia praw autorskich w danych treningowych.
5.3. SI‑NFT w praktyce: kto ma prawa?
Wskazuje się, iż w przypadku obrazów generowanych przez SI, które nie spełniają przesłanek utworu, nie powstaje monopol autorski, tj. grafika trafia de facto do domeny publicznej, przy czym przez cały czas mogą ją chronić inne prawa (np. do znaku towarowego, wizerunku). Przy hybrydowych projektach, gdzie artysta wykorzystuje SI jako narzędzie, a następnie twórczo modyfikuje wynik (np. w edytorze graficznym), prawa autorskie co do zasady przysługują człowiekowi, a nie systemowi SI.
To ma bezpośrednie konsekwencje dla NFT:
– jeżeli obraz nie jest „utworem” w rozumieniu prawa autorskiego, sprzedaż NFT nie może wiązać się z przeniesieniem praw autorskich, bo te nie istnieją, można natomiast umownie regulować dostęp, korzystanie, brand, obowiązki stron;
– o ile obraz jest utworem (SI‑assisted), konieczne jest klasyczne uregulowanie pól eksploatacji i formy przeniesienia lub licencji.
6. Podatki i rozliczenia NFT w Polsce
Organy podatkowe co do zasady traktują NFT jak inne kryptoaktywa, niezależnie od tego, czy obraz jest generowany przez AI, czy tworzony tradycyjnie. Dochód ze sprzedaży NFT (w zamian za fiat lub inne krypto) podlega opodatkowaniu 19% podatkiem jako dochód z kapitałów lub praw majątkowych, z możliwością rozliczenia kosztów[11].
Twórcy sprzedający własne kolekcje NFT (także SI‑NFT) rozliczają przychody jako działalność gospodarczą lub z praw autorskich, w zależności od modelu biznesowego i stopnia twórczego wkładu. W VAT liczy się funkcja tokena (dostawa towaru, usługa elektroniczna, licencja); SI nie zmienia zasadniczo kwalifikacji, ale może mieć znaczenie dla statusu praw autorskich i stawek.
Istotną zmianą jest wyłączenie kryptoaktywów z PCC, co obejmuje również NFT i redukuje ryzyko podwójnego opodatkowania obrotu[12].
7. AML, KYC i DAC8 – „szklany sufit” anonimowości
MiCA i TFR zaostrzają wymogi AML/ KYC wobec dostawców usług kryptowalutowych, w tym platform obrotu NFT pełniących funkcje CASP. KYC jest wymagane zasadniczo dla każdej transakcji przez licencjonowanych pośredników, co ma zastosowanie także do kolekcji SI‑NFT.
DAC8 wprowadzi automatyczną wymianę informacji podatkowych o transakcjach krypto, dane raportowane przez platformy dotyczą zarówno klasycznych NFT, jak i kolekcji generowanych przez SI. Dla użytkowników oznacza to koniec faktycznej anonimowości wobec fiskusa przy korzystaniu z regulowanych platform[13].
8. Perspektywy rozwoju regulacji NFT i AI‑NFT
W krótkiej perspektywie można oczekiwać:
– doprecyzowania zasad kwalifikacji NFT w wytycznych ESMA/ EBA i stanowiskach krajowych nadzorów;
– rozwoju soft‑law i wytycznych branżowych dotyczących IP, praw autorskich i licencjonowania treści generowanych przez SI;
– dalszego uszczelniania reżimu raportowania i opodatkowania kryptoaktywów, w tym SI‑NFT.
Na poziomie UE realizowane są prace analityczne nad statusem utworów generowanych przez SI, przy czym projekty PE sugerują, iż treści w pełni SI‑generated powinny pozostać poza klasyczną ochroną, a ochroną obejmuje się przede wszystkim ludzką kreatywność wspomaganą SI. Dla projektów SI‑NFT oznacza to konieczność bardzo świadomego projektowania modeli biznesowych i umów, bo sam fakt „wygenerowania przez SI i zapisania w blockchainie” nie tworzy jeszcze silnego monopolu prawnego[14].
Z poważaniem,
r.pr. dr Wiktor Czeszejko-Sochacki
[1] https://moneteo.com/artykuly/rozporzadzenie-mica i https://bankoweabc.pl/2025/04/02/rozporzadzenie-mica/ i https://apcz.umk.pl/SIT/article/download/50495/44397/213876 i https://fintech.gov.pl/mica/rozporzadzenie-mica-wprowadzenie i https://www.dlklegal.com/wiedza/rozporzadzenie-o-rynkach-kryptoaktywow-mica/ i https://pranie-brudnych-pieniedzy.pl/rozporzadzenie-mica-koniec-dzikiego-zachodu-w-swiecie-kryptowalut/
[2] https://www.linkedin.com/pulse/mica-impact-nft-regulation-christoph-engelmann-nfsw I ehttps://eu.ci/regulating-the-non-fungible-tokens-nfts I https://iusnovum.lazarski.pl/iusnovum/pl/article/view/216 I 7https://www.gov.pl/web/finanse/rada-ministrow-przyjela-projekt-ustawy-o-rynku-kryptoaktywow202512
[3] https://sawaryn.com/publikacje/nowe-zasady-dla-kryptowalut-rozporzadzenie-mica/ i https://litigato.pl/opodatkowanie-dochodow-z-nft-w-polsce/
[4] https://globallawexperts.com/what-is-mica-regulation-new-rules-for-2024-and-predictions-for-2025/ I https://www.trustiics.com/posts/eu-crypto-regulation-micar-2024
[5] https://300gospodarka.pl/material-partnera/regulacje-aktywa-cyfrowe-przepisy-ue-co-zmienia-sie-w-2025-roku-dla-kyc-limitow-i-bitomatow i https://aleksandraniedzielska.pl/globalne-regulacje-kryptowalut-jak-rozne-kraje-podchodza-do-krypto/
[6] https://www.parp.gov.pl/component/content/article/82700:regulacje-dotyczace-rozwoju-finansow-cyfrowych-rozporzadzenie-mica i https://msdslegal.pl/skutki-podatkowe-handlu-tokenami-nft/
[7] https://palestra.pl/pl/czasopismo/wydanie/1-2-2023/artykul/zarys-zagadnien-i-wyzwan-prawnych, -zwiazanych-z-zastosowaniem-technologii-niewymienialnych-tokenow-w-obszarze-prawa-wlasnosci-intelektualnej i https://kpmg.com/pl/pl/wiedza/prawo/nft-aspekty-prawnoautorskie-blog-prawny.html i https://pro.rp.pl/finanse/art36348551-obrot-nft-tworzenie-praw-wlasnosci-intelektualnej-przez-tokeny-niezbywalne i https://digital-strategy.ec.europa.eu/pl/policies/virtual-worlds-intellectual-property
[8] https://www.pzpm.org.pl/pl/Publikacje/NEWSLETTER/20212/Newsletter-Wrzesien-2021/09_Obrot-NFT-a-prawa-wlasnosci-intelektualnej i https://lgl-iplaw.pl/2021/08/co-wspolnego-maja-niewymienialne-tokeny-kryptograficzne-non-fungible-token-nft-z-prawami-wlasnosci-intelektualnej/
[9] https://kpmg.com/pl/pl/wiedza/prawo/ochrona-wlasnosci-intelektualnej-w-metawersum-blog-prawny.html i https://www.przewodnikporodo.pl/prawo-sektorowe/sektory-kreatywne-i-nft-co-na-to-prawo-autorskie i https://skpipblog.pl/pl/nft-czym-jest-a-czym-nie-jest-czyli-fakty-i-mity-o-nft/
[10] https://www.europarl.europa.eu/thinktank/en/document/EPRS_BRI(2025)782585 I https://www.databirdjournal.com/posts/navigating-the-convergence-ai-blockchain-and-european-regulatory-compliance-in-2025 I https://lookreatywni.pl/baza-wiedzy/sztuczna-inteligencja-a-prawo-autorskiecopyright-and-generative-ai-podsumowanie-raportu-european-copyright-society-ecs/ i
https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2025/782585/EPRS_BRI(2025)782585_EN.pdf I https://en.ddg.fr/actualite/the-european-union-and-copyright-challenges-in-the-age-of-generative-artificial-intelligence-a-comprehensive-legal-analysis-of-the-report-generative-ai-and-copyright-july-2025
[11] https://porady.pl/jak-rozliczac-podatki-od-kryptowalut-w-2025-roku-pit-cit-vat-i-pcc-w-praktyce i https://cryptotax.pl/blog/nft-podatki-polska.html
[12] https://tomczykowscy.pl/podatek-od-kryptowalut-a-weto-ustawy-o-rynku-kryptoaktywow/
[13] https://kancelaria-skarbiec.pl/dac8/
[14] https://trafficwatchdog.pl/en/blog/hwwk9tbje204okjcza596h7q/copyright-in-ai-generated-images-the-state-of-play-in-2025 I https://depenning.com/blog/tech-meets-trademarks-ai-blockchain-and-nfts-in-brand-protection-for-2025/ I https://www.dreyfus.fr/en/2025/04/09/latest-developments-in-generative-ai-and-copyright-an-in-depth-analysis I https://www.iwp.pl/komisja-parlamentu-europejskiego-przyjela-sprawozdanie-w-sprawie-praw-autorskich-i-generatywnej-ai/ I https://asej.eu/index.php/asej/article/view/874 I https://www.youtube.com/embed/hR-wDxDqxgY i https://lewiatan.org/generatywna-sztuczna-inteligencja-nie-narusza-praw-autorskich/
