Rekompensata za pracę w szczególnych warunkach a obowiązkowa służba wojskowa

5 dni temu

Rekompensata za pracę w szczególnych warunkach została wprowadzona ustawą z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. Jej celem jest zrekompensowanie osobom wykonującym pracę o szczególnym stopniu szkodliwości lub uciążliwości faktu, iż po reformie systemu emerytalnego utraciły możliwość przejścia na wcześniejszą emeryturę na podstawie przepisów obowiązujących przed 1 stycznia 2009 r.

Świadczenie to ma charakter odszkodowawczy i wpływa bezpośrednio na wysokość emerytury ustalanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Charakter prawny rekompensaty za pracę w szczególnych warunkach

Rekompensata nie jest samodzielnym świadczeniem pieniężnym wypłacanym obok emerytury. Stanowi ona składnik kapitału początkowego, który podlega doliczeniu przy ustalaniu wysokości emerytury na nowych zasadach.

Zgodnie z art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, który:

posiada co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów dotychczasowych,
nie nabył prawa do wcześniejszej emerytury na podstawie tych przepisów,
nabył prawo do emerytury na zasadach ogólnych.

Rekompensata zwiększa podstawę obliczenia emerytury, a jej ekonomiczny efekt rozkłada się na cały okres pobierania świadczenia emerytalnego.

Pojęcie pracy w szczególnych warunkach

Praca w szczególnych warunkach została zdefiniowana przede wszystkim w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Obejmuje ona prace o znacznej szkodliwości dla zdrowia lub znacznym stopniu uciążliwości, wykonywane stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Do kategorii tych należą między innymi:

prace w górnictwie i hutnictwie,
prace przy wysokich temperaturach,
prace przy substancjach chemicznych,
prace w energetyce,
prace na wysokości,
prace związane z dużym obciążeniem fizycznym lub szczególnym ryzykiem zawodowym.

Kluczowe znaczenie ma faktyczny charakter wykonywanej pracy, a nie wyłącznie nazwa stanowiska.

Praca w szczególnych warunkach a służba wojskowa

W okresie obowiązywania powszechnego obowiązku obrony wielu pracowników było powoływanych do odbycia zasadniczej służby wojskowej, co powodowało czasową przerwę w wykonywaniu pracy, w tym również pracy w szczególnych warunkach. Po latach prowadziło to do sporów dotyczących ustalenia, czy okres obowiązkowej służby wojskowej powinien zostać zaliczony do wymaganego 15-letniego stażu pracy w szczególnych warunkach.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w wielu przypadkach odmawia uwzględnienia tego okresu, uznając, iż nie był to czas faktycznego wykonywania pracy szczególnej. Stanowisko to nie znajduje jednak potwierdzenia w orzecznictwie sądowym. Sądy powszechne, a w szczególności Sąd Najwyższy w licznych wyrokach, wskazywały, iż o ile pracownik przed powołaniem wykonywał pracę w szczególnych warunkach i po zakończeniu służby powrócił do tego zatrudnienia, okres zasadniczej służby wojskowej należy traktować jako okres podlegający zaliczeniu do stażu pracy w szczególnych warunkach. Zdaniem sądów nie przerywa on ciągłości uprawnień emerytalnych wynikających z takiego zatrudnienia.

Jest to dobra wiadomość dla ubezpieczonych i daje im możliwość zawalczenia o rekompensatę przed sądem.

Co zrobić, żeby uzyskać rekompensatę za pracę w szczególnych warunkach?

Aby uzyskać rekompensatę przede wszystkim trzeba złożyć wniosek do ZUS. najważniejsze znaczenie ma adekwatne udokumentowanie okresów pracy w szczególnych warunkach. Pomocne w ustaleniu tych okoliczności są świadectwa pracy, zaświadczenia pracodawcy o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach, zakresy obowiązków lub inne dokumenty potwierdzające charakter wykonywanej pracy. Istotne jest również wykazanie ciągłości zatrudnienia. Na podstawie zgromadzonych dokumentów organ rentowy ustala, czy spełnione zostały warunki do przyznania rekompensaty oraz uwzględnia ją przy obliczaniu wysokości emerytury.

Co zrobić w przypadku decyzji odmownej?

W przypadku wydania decyzji odmawiającej przyznania rekompensaty, ubezpieczonemu przysługuje prawo do wniesienia odwołania do sądu. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem organu rentowego, który wydał decyzję, w terminie jednego miesiąca od dnia jej doręczenia.

Po przekazaniu sprawy sądowi następuje jej niezależne rozpoznanie. Sąd analizuje dokumentację, może przeprowadzić postępowanie dowodowe, w tym przesłuchać świadków oraz ocenić charakter wykonywanej pracy. Sąd nie jest związany stanowiskiem ZUS. Ma kompetencję do zmiany decyzji oraz przyznania prawa do rekompensaty, o ile stwierdzi, iż ubezpieczony spełnia wymagane warunki.

Podsumowanie

Rekompensata za pracę w szczególnych warunkach stanowi mechanizm zwiększający wysokość emerytury osób, które wykonywały pracę o szczególnym charakterze, ale nie skorzystały z wcześniejszej emerytury. Stanowi wymierną wartość finansową, dlatego warto o nią zawalczyć.