Zachowanie się pozwanego w procesie cywilnym
Otrzymałeś pozew i nie wiesz jak się zachować? Ten wpis jest zatem właśnie dla Ciebie! Sam fakt otrzymania pozwu nie oznacza jeszcze, iż powód, który dochodzi od Ciebie roszczenia ma absolutną rację. Na wstępie zachowaj zatem spokój. Zanim przeczytasz pozew, zapoznaj się z tym, czego oczekuje od Ciebie sąd, jaki daje Ci termin na ewentualną odpowiedź na pozew, tak … na odpowiedź na pozew! Masz bowiem prawo do obrony, z którego możesz, ale nie musisz rezygnować. Jak już zatem dostrzegasz, po przeczytaniu pozwu, możesz zachować się dwojako: poddać się albo bronić. Jakie są zatem formy oraz skutki Twojego biernego lub aktywnego zachowania w procesie cywilnym?
I. Poddanie się
Bierne poddanie się pozwanego
Jeśli po przeczytaniu pozwu zachowasz się biernie, w szczególności gdy umyślnie lub nieumyślnie uchybisz terminowi na złożenie odpowiedzi na pozew, to musisz liczyć się z tym, iż sąd będzie władny do wydania wobec Ciebie wyroku zaocznego. Podobnie będzie wówczas, gdy w ogóle nie złożysz odpowiedzi na pozew, a choćby gdy stawisz się na rozprawę, ale Twoja rola na niej sprowadzi się wyłącznie do tego, iż po prostu na niej będziesz. Czym jest wyrok zaoczny? Wyrok taki, oznacza, iż nie wdałeś się w spór z powodem. W przeważającej mierze spraw oznacza on uznanie twierdzeń powoda za prawdziwe, a tym samym uwzględnienie powództwa i Twoją przegraną, przed którą możesz się jeszcze bronić. Tak … dobrze czytasz, bronić! Od wyroku zaocznego przysługuje Ci bowiem sprzeciw.
Aktywne poddanie się pozwanego
Po przeczytaniu pozwu możesz również poddać sie w sposób aktywny, uznając powództwo. Uznanie powództwa jest Twoim oświadczeniem wiedzy i woli. Uznając powództwo, przyznajesz fakty, na których opiera się pozew. Godzisz się również na wydanie wyroku uwzględniającego powództwo. Możesz uznać powództwo co do całości dochodzonego roszenia. Możesz też uznać je tylko co do części. Uznanie powództwa może nastąpić z Twojej strony pisemnie, tj. w odpowiedzi na pozew lub innym piśmie przygotowawczym, albo ustnie do protokołu rozprawy. Sąd co do zasady jest związany Twoim uznaniem. Z urzędu nadaje rygor natychmiastowej wykonalności wyrokowi, który opiera się na uznaniu powództwa. Co jest jednak dla Ciebie istotne? jeżeli uznasz powództwo przy pierwszej czynności procesowej, a wcześniej nie dałeś drugiej stronie powodu, do wytoczenia Ci sprawy, to możesz skutecznie żądać od powoda zwrotu poniesionych przez Ciebie kosztów procesu.
II. Obrona pozwanego
Obrona formalna
Broniąc się przed dochodzonym roszczeniem masz prawo do wykorzystywania środków obrony mających charakter formalny. Twoja obrona formalna oznacza, iż występujesz wobec powoda z zarzutami przeciwko biegowi procesu. Kiedy możesz zgłosić takie zarzuty? Takie zarzuty możesz zgłosić np. wówczas, gdy Twoja sprawa:
- nie należy do kategorii spraw rozpoznawanych przez sąd powszechny,
- jest zastrzeżona do wyłącznej jurysdykcji innego Państwa,
- należy do adekwatności innego sądu ze względu na jego położenie (niewłaściwość miejscowa) albo ze względu na jego rangę (niewłaściwość rzeczowa).
Niezależnie od zarzutów formalnych możesz również składać w swojej obronie wnioski formalne. Są to wnioski, które mogą wpłynąć na dalszy tok Twojej sprawy. Broniąc się przed roszczeniem powoda, możesz zatem domagać się:
- przekazania sprawy sądowi adekwatnemu,
- wyłączenia sędziego,
- odnotowania w protokole rozprawy Twojego zastrzeżenia wobec zachowania się sądu, w którym dostrzegasz uchybienia przepisom postępowania.
Obrona merytoryczna
Nie ma co ukrywać, iż samą obroną formalną nie zdołasz obronić się przed tym, czego domaga się od Ciebie lub wobec Ciebie powód. Dążąc do uzyskania korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia powinieneś podjąć się obrony merytorycznej. Taka obrona sprowadza się do tego, że:
- zaprzeczasz twierdzeniom powoda,
- podnosisz wobec niego zarzuty,
- idziesz z jego roszczeniem najdalej jak się da i wytaczasz powództwo wzajemne.
Na czym polegają formy obrony merytorycznej?
Zaprzeczenie jest twierdzeniem co do tego, iż fakty powołane przez powoda są nieprawdziwe. Możesz przeczyć wszystkim albo niektórym faktom. Nie musisz udowadniać tego, iż coś nie polega na prawdzie. Ciężar dowodu, na tym, iż coś jest prawdą spoczywa bowiem na powodzie. jeżeli jednak kwestionujesz dowody powołane przez powoda na określone fakty, to powinieneś rozważyć powołanie w ramach swego zaprzeczenia własnych środków dowodowych.
Zarzuty merytoryczne to Twoje argumenty, które czerpią swój sens w prawie materialnym. Podnosząc tego typu zarzuty możesz wskazywać na to, iż roszczenie powoda jest wobec Ciebie niezasadne, bo np. jest przedwczesne, potrącone, przedawnione albo sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Powództwo wzajemne to Twój najdalej idący środek obrony merytorycznej. Polega on na tym, iż w tym samym procesie przeciwko powodowi wytaczasz swoje powództwo samoistne. Pozew wzajemny składasz:
- gdy doręczono Ci pozew,
- gdy Twoje roszczenie pozostaje w związku z roszczeniem powoda lub nadaje się do potracenia,
- w odpowiedzi na pozew, sprzeciwie od wyroku zaocznego lub przy rozpoczęciu pierwszego posiedzenia, o którym Cię zawiadomiono lub na które Cię wezwano.
Musisz jednak pamiętać, iż czasem ustawodawca nie zezwala na Twoją obronę w drodze powództwa wzajemnego. Dotyczy to m.in. spraw o ochronę posiadania, rozwód czy separację.
III. Uwagi końcowe
Jak widzisz, otrzymując pozew możesz nie robić nic, robić niewiele, albo podjąć się całej palety środków obrony. Pamiętaj jednak, iż na Twoje konstytucyjnie zagwarantowane prawo do obrony składa się również prawo do korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Dążąc do oddalenia powództwa musisz sięgać przede wszystkim do zaprzeczeń, a nadto do zarzutów merytorycznych. To zaś wymaga wiedzy i doświadczenia, jakie posiadają adwokaci. Otrzymując zatem pozew, nie podejmuj pochopnie decyzji o poddaniu się lub o obronie. Skonsultuj swoją sytuację z adwokatem. Opracujcie razem strategię i taktykę w podejściu do rozwiązania Twojej sytuacji procesowej.
Tekst: Szymon Janiga
Obraz: Jacek Malczewski, Prawo, 1903.
