15 godzin temu
- Projekt przewiduje możliwość rozwiązania małżeństwa poza postępowaniem sądowym w sytuacjach, w których między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, a jednocześnie brak jest wspólnych małoletnich dzieci oraz dzieci poczętych, ale nieurodzonych.
- Nowelizacja ustanawia dwuetapową procedurę pozasądową, obejmującą złożenie pisemnych zapewnień oraz następcze złożenie zgodnych oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa, zakończoną konstytutywnym wpisem w rejestrze stanu cywilnego.
- Projekt realizuje działania deregulacyjne rządu poprzez odciążenie sądów okręgowych oraz wzmocnienie autonomii decyzyjnej małżonków w sprawach o charakterze niespornym.
Cel projektowanych zmian
Celem projektowanej nowelizacji pozostaje stworzenie pozasądowej drogi rozwiązania małżeństwa w przypadkach, które nie wymagają ingerencji sądu ze względu na brak konfliktu między małżonkami oraz brak konieczności ochrony dobra wspólnych małoletnich dzieci. Ustawodawca zmierza do zwiększenia efektywności funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości poprzez wyeliminowanie obowiązku prowadzenia postępowań sądowych w sprawach niespornych, w których małżonkowie prezentują zgodne stanowisko co do rozwiązania związku.
Projektowane rozwiązania służą również realizacji konstytucyjnie chronionego prawa jednostki do decydowania o swoim życiu osobistym oraz prawa do ochrony życia prywatnego i rodzinnego, przy jednoczesnym zachowaniu zasady trwałości małżeństwa oraz jego szczególnej ochrony wynikającej z art. 18 Konstytucji RP.
Zakres projektowanych zmian
Zakres nowelizacji obejmuje w szczególności:
- wprowadzenie do KRO przepisów regulujących przesłanki, tryb oraz skutki rozwodu pozasądowego;
- określenie podstaw i trybu unieważnienia rozwodu pozasądowego w postępowaniu sądowym;
- dostosowanie przepisów KPC do nowej instytucji poprzez objęcie jej odpowiednimi regulacjami procesowymi;
- wprowadzenie zmian w ustawie z 28.11.2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 594), w tym utworzenie rejestru rozwodów pozasądowych oraz uregulowanie czynności kierownika urzędu stanu cywilnego;
- dostosowanie przepisów dotyczących kosztów sądowych oraz opłaty skarbowej do nowych czynności administracyjnych.
Opis projektowanych rozwiązań
Przesłanki dopuszczalności rozwodu pozasądowego
Projekt zakłada, iż rozwiązanie małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego będzie możliwe wyłącznie wówczas, gdy spełnione zostaną łącznie wszystkie ustawowe przesłanki. Małżonkowie muszą pozostawać w związku małżeńskim przez okres co najmniej jednego roku, między nimi musi występować zupełny i trwały rozkład pożycia, a ponadto nie mogą oni posiadać wspólnych małoletnich dzieci ani wspólnych dzieci poczętych, ale nieurodzonych.
Dodatkowo projekt wyklucza możliwość skorzystania z procedury pozasądowej w sytuacji, gdy między małżonkami toczy się postępowanie sądowe o rozwód, separację z żądaniem rozwodu albo o unieważnienie małżeństwa.
Rola kierownika urzędu stanu cywilnego
Projektowane rozwiązania powierzają kierownikowi urzędu stanu cywilnego funkcję organu adekwatnego do przeprowadzenia procedury rozwodu pozasądowego. Kierownik urzędu stanu cywilnego weryfikuje spełnienie ustawowych przesłanek, odbiera wymagane oświadczenia i zapewnienia małżonków, dokonuje odpowiednich czynności rejestrowych oraz dołącza do aktu małżeństwa konstytutywną wzmiankę o jego rozwiązaniu.
Przyjęcie tego modelu opiera się na założeniu, iż kierownik urzędu stanu cywilnego dysponuje odpowiednimi kompetencjami, doświadczeniem oraz dostępem do rejestrów publicznych umożliwiających sprawne i bezpieczne przeprowadzenie procedury.
Dwuetapowa procedura rozwiązania małżeństwa
Projekt wprowadza dwuetapową procedurę rozwodu pozasądowego. W pierwszym etapie małżonkowie składają pisemne zapewnienia potwierdzające spełnienie przesłanek ustawowych. Zapewnienia te mają ograniczony czas ważności i inicjują tzw. okres namysłu, który musi upłynąć przed złożeniem oświadczeń końcowych.
Drugi etap polega na złożeniu przez małżonków zgodnych oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa, składanych jednocześnie i osobiście w obecności kierownika urzędu stanu cywilnego. Procedura kończy się dołączeniem wzmianki dodatkowej do aktu małżeństwa.
Skutki prawne rozwodu pozasądowego
Rozwód pozasądowy wywołuje skutki prawne tożsame z rozwodem sądowym orzeczonym bez orzekania o winie. Po rozwiązaniu małżeństwa do byłych małżonków stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące osób rozwiedzionych, w tym w zakresie nazwiska oraz stosunków majątkowych.
Projekt przewiduje również możliwość sądowego unieważnienia rozwodu pozasądowego w ściśle określonych przypadkach, w szczególności w razie wad oświadczenia woli lub ujawnienia istnienia wspólnych małoletnich dzieci.
Wniosek o odrzucenie projektu i przebieg debaty parlamentarnej
Na etapie pierwszego czytania rządowego projektu ustawy zgłoszono wniosek o odrzucenie go w całości. Wniosek ten odnosił się do zasadności dalszego procedowania projektu jako takiego i nie obejmował oceny poszczególnych rozwiązań normatywnych przewidzianych w jego treści.
Sejm nie uwzględnił wniosku o odrzucenie projektu, w rezultacie czego projekt został skierowany do dalszych prac w Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach.
Etap legislacyjny
Projekt ustawy wpłynął do Sejmu 19.12.2025 r. i otrzymał numer druku 2121. Pierwsze czytanie odbyło się na posiedzeniu Sejmu 23.1.2026 r., po czym projekt został skierowany do Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach. Prace legislacyjne nad projektem pozostają w toku.
