3 dni temu
Słup energetyczny na prywatnej działce może istotnie ograniczać sposób korzystania z nieruchomości. W określonych sytuacjach właściciel ma pełne prawo domagać się od przedsiębiorstwa energetycznego odpowiedniej zapłaty za to, iż na jego gruncie funkcjonuje istotny element infrastruktury przesyłowej. Nie istnieje jednak jedna, ustawowo określona „stawka za słup”. To, czy właścicielowi przysługuje wynagrodzenie, zależy przede wszystkim od tego, jakie prawo pozwala przedsiębiorstwu korzystać z nieruchomości i jaki jest zakres tego korzystania.
Właściciel może mieć do czynienia m.in. z ustanowioną służebnością przesyłu, innym tytułem prawnym do korzystania z gruntu albo sytuacją, w której przedsiębiorstwo nie ma skutecznego prawa do nieruchomości. W zależności od okoliczności zastosowanie mogą znaleźć zupełnie różne roszczenia. Dlatego odpowiedź na pytanie, czy za słup energetyczny należy się zapłata, wymaga najpierw ustalenia podstawy prawnej, na której przedsiębiorstwo korzysta z działki.
Słup energetyczny a prawo własności działki
Własność nieruchomości nie oznacza, iż właściciel może sprzeciwić się każdemu sposobowi korzystania z gruntu przez inne podmioty. o ile przedsiębiorstwo energetyczne ma odpowiedni tytuł prawny, może korzystać z nieruchomości w zakresie wynikającym z tego tytułu.
W przypadku urządzeń przesyłowych takim prawem może być służebność przesyłu. Jej ustanowienie powoduje ograniczenie prawa własności nieruchomości, ponieważ przedsiębiorca uzyskuje określone uprawnienia do korzystania z cudzej działki. Nie oznacza to jednak przejęcia nieruchomości ani prawa do dowolnego korzystania z niej.
Zakres ograniczenia powinien odpowiadać potrzebom związanym z funkcjonowaniem urządzeń. Może obejmować nie tylko miejsce, w którym znajduje się słup, ale również obszar potrzebny przedsiębiorstwu do wykonywania czynności związanych z eksploatacją, konserwacją, naprawą czy usuwaniem awarii. Zakres ten powinien wynikać z ustanowionej służebności, a nie z jednostronnej decyzji przedsiębiorstwa.
Czym jest służebność przesyłu?
Służebność przesyłu jest ograniczonym prawem rzeczowym uregulowanym w art. 305¹–305⁴ Kodeksu cywilnego. Zgodnie z jego zapisami pozwala ona przedsiębiorcy przesyłowemu korzystać z cudzej nieruchomości w zakresie niezbędnym do posadowienia, eksploatacji, konserwacji i naprawy urządzeń przesyłowych, takich jak linie energetyczne, kable, rurociągi czy instalacje telekomunikacyjne.
Służebność przesyłu została wprowadzona do Kodeksu cywilnego 3 sierpnia 2008 r. jako odrębny rodzaj służebności, którego celem jest umożliwienie przedsiębiorcy prawidłowego korzystania z należących do niego urządzeń przesyłowych.
W przypadku słupa energetycznego służebność może zatem zapewniać przedsiębiorstwu możliwość utrzymywania urządzenia na działce oraz wykonywania czynności koniecznych do jego prawidłowego funkcjonowania.
Czy za ustanowienie służebności przesyłu należy się wynagrodzenie?
Tak. o ile służebność przesyłu ma zostać ustanowiona, właściciel nieruchomości może żądać odpowiedniego wynagrodzenia.
Wynika to bezpośrednio z art. 305² § 2 k.c. o ile przedsiębiorca odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a służebność jest konieczna do korzystania z urządzeń, właściciel może żądać jej ustanowienia za odpowiednim wynagrodzeniem. o ile strony nie dojdą do porozumienia, służebność może zostać ustanowiona przez sąd.
Wynagrodzenie nie jest więc zapłatą „za własność słupa” ani odszkodowaniem za samo jego istnienie. Jest świadczeniem związanym z ustanowieniem prawa, które pozwala przedsiębiorcy korzystać z cudzej nieruchomości w określonym zakresie.
Słup stoi na działce, ale nie ma ustanowionej służebności. Co wtedy?
Brak wpisanej w księdze wieczystej służebności przesyłu nie musi jeszcze oznaczać, iż przedsiębiorstwo korzysta z działki bez podstawy prawnej. Prawo do korzystania z nieruchomości może wynikać także z innego tytułu, w tym z umowy lub określonej decyzji administracyjnej. W przypadku starszych urządzeń trzeba ponadto zbadać możliwość nabycia odpowiedniego prawa przez zasiedzenie.
Jeżeli przedsiębiorstwo nie ma jednak skutecznego tytułu prawnego, właściciel może dochodzić wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Podstawą takich roszczeń są przepisy dotyczące ochrony własności, w szczególności art. 224 i 225 k.c., stosowane odpowiednio do posiadania służebności na podstawie art. 352 k.c.
Co istotne – tego typu roszczenie dotyczy korzystania z nieruchomości w przeszłości, a nie ustanowienia prawa na przyszłość. Sąd Najwyższy wyraźnie rozróżnia wynagrodzenie za bezumowne korzystanie od wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu. Pierwsze odnosi się do konkretnego okresu wcześniejszego korzystania z gruntu, drugie rekompensuje przyszłe obciążenie nieruchomości.
Ile można dostać za słup energetyczny na działce?
Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie, ponieważ przepisy nie przewidują gotowych widełek kwotowych ani taryfikatorów przeliczających wynagrodzenie na liczbę słupów.
Przy ustalaniu wynagrodzenia za ustanowienie służebności znaczenie ma przede wszystkim zakres obciążenia nieruchomości. Analizie podlega m.in.:
- powierzchnia objęta ograniczeniami,
- rodzaj urządzeń i ich położenie,
- sposób korzystania z działki,
- przeznaczenie nieruchomości oraz możliwości jej wykorzystania.
Wynagrodzenie za ustanowienie służebności powinno uwzględniać przyszłe skutki obciążenia działki. Z kolei przy wynagrodzeniu za bezumowne korzystanie ocenia się konkretny okres, w którym przedsiębiorstwo korzystało z nieruchomości bez odpowiedniego tytułu.
Czy można otrzymać pieniądze za lata, w których słup już stał?
Możliwość dochodzenia wynagrodzenia za wcześniejsze korzystanie z nieruchomości zależy przede wszystkim od tego, czy przedsiębiorstwo w tym czasie miało skuteczny tytuł prawny.
Jeżeli takiego tytułu nie było, właściciel może w określonych warunkach dochodzić wynagrodzenia za bezumowne korzystanie. Nie oznacza to jednak, iż można automatycznie żądać zapłaty za cały okres, przez który słup znajdował się na działce. Znaczenie mają m.in. zasady przedawnienia roszczeń oraz ewentualne nabycie prawa przez zasiedzenie.
Dlatego długość okresu, przez który słup znajduje się na działce, sama w sobie nie przesądza o wysokości możliwego roszczenia.
Zasiedzenie służebności przesyłu. Czy przedsiębiorstwo może nabyć prawo do korzystania z działki?
Jedną z najważniejszych kwestii przy ocenie sytuacji prawnej starej linii energetycznej jest zasiedzenie służebności. Przedsiębiorstwo może w określonych warunkach nabyć prawo do korzystania z cudzej nieruchomości wskutek długotrwałego wykonywania tego prawa. Do służebności przesyłu stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych, w tym art. 292 Kodeksu cywilnego. Zasiedzenie wymaga korzystania z trwałego i widocznego urządzenia oraz upływu ustawowego terminu. Co do zasady wynosi on 20 lat przy dobrej wierze i 30 lat przy złej wierze.
Rok 2028 może mieć znaczenie w niektórych sprawach, ponieważ 3 sierpnia 2008 r. weszły w życie przepisy wprowadzające do Kodeksu cywilnego instytucję służebności przesyłu. o ile w konkretnej sprawie dopiero od tej daty można rozpocząć liczenie okresu potrzebnego do zasiedzenia i spełnione są pozostałe przesłanki, 20-letni termin może upłynąć właśnie w 2028 r. Nie jest to jednak uniwersalna zasada. O dacie zasiedzenia decydują okoliczności konkretnej sprawy, w szczególności moment rozpoczęcia posiadania oraz dobra lub zła wiara przedsiębiorcy.
Warto tu jednocześnie wspomnieć o wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r., sygn. P 10/16. Trybunał uznał za niezgodne z Konstytucją określone rozumienie przepisów, które pozwalało na nabywanie przez przedsiębiorstwa przesyłowe przed 3 sierpnia 2008 r. w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu w sytuacji, gdy nie wydano odpowiedniej decyzji administracyjnej ograniczającej prawo własności.
W praktyce oznacza to, iż przy starym słupie energetycznym nie wystarczy ustalić, od ilu lat stoi on na działce. Trzeba sprawdzić, kiedy rozpoczęło się korzystanie z nieruchomości, na jakiej podstawie następowało, jaki był status przedsiębiorstwa oraz czy w sprawie nie zachodzą okoliczności objęte wyrokiem TK.
Czy można żądać usunięcia słupa energetycznego?
Samo istnienie słupa na prywatnej działce nie daje właścicielowi automatycznego prawa do żądania jego usunięcia.
Jeżeli przedsiębiorstwo posiada skuteczny tytuł prawny do korzystania z nieruchomości, zakres jego uprawnień wynika z tego tytułu. W takiej sytuacji właściciel nie może domagać się usunięcia urządzenia wyłącznie dlatego, iż jego obecność jest dla niego niekorzystna.
Inaczej może przedstawiać się sytuacja, gdy przedsiębiorstwo korzysta z nieruchomości bez odpowiedniej podstawy prawnej. Wówczas właściciel może korzystać z przewidzianych w Kodeksie cywilnym środków ochrony własności. Nie oznacza to jednak, iż w każdej takiej sprawie adekwatnym rozwiązaniem będzie żądanie usunięcia urządzenia. Możliwe jest również uregulowanie stanu prawnego poprzez ustanowienie służebności przesyłu.
Jak sprawdzić, czy za słup energetyczny należy się wynagrodzenie?
Właściciel działki powinien przede wszystkim ustalić, czy w dokumentach nieruchomości znajduje się informacja o obciążeniu jej służebnością oraz czy przedsiębiorstwo posiada dokument potwierdzający tytuł prawny do korzystania z gruntu.
Warto sprawdzić księgę wieczystą, akty notarialne, dokumenty nabycia nieruchomości, mapy geodezyjne oraz ewentualne decyzje administracyjne dotyczące budowy lub przebudowy linii. W przypadku starszych urządzeń znaczenie może mieć również ustalenie, kto był właścicielem infrastruktury w chwili jej wybudowania i jakie podmioty były jej następcami prawnymi.
Szczególnie istotne jest ustalenie daty powstania urządzeń i początku korzystania z nieruchomości. Informacja ta może mieć znaczenie przy ocenie zasiedzenia oraz przy ustalaniu okresu, za który można dochodzić wynagrodzenia za bezumowne korzystanie.
Co zrobić, jeżeli przedsiębiorstwo nie chce zapłacić?
Jeżeli właściciel ustali, iż istnieją podstawy do uregulowania korzystania z nieruchomości, może rozpocząć od negocjacji z przedsiębiorstwem. Przedmiotem rozmów może być ustanowienie służebności przesyłu za odpowiednim wynagrodzeniem, a w zależności od sytuacji również rozliczenie wcześniejszego bezumownego korzystania z działki.
Jeżeli przedsiębiorstwo nie zgadza się na zawarcie umowy, art. 305² § 2 k.c. daje właścicielowi możliwość żądania sądowego ustanowienia służebności przesyłu za odpowiednim wynagrodzeniem, o ile służebność jest konieczna do korzystania z urządzeń.
W sprawie sądowej znaczenie mają nie tylko dokumenty dotyczące samego słupa. Konieczne może być również ustalenie zakresu korzystania z nieruchomości oraz wartości wynagrodzenia. W zależności od okoliczności sąd może korzystać z opinii biegłego.
Słup energetyczny na działce. Czy warto sprawdzić swoje prawa?
Jak najbardziej. Słup energetyczny znajdujący się na prywatnej działce nie oznacza automatycznie prawa do otrzymania określonej kwoty. Może jednak oznaczać, iż właściciel powinien sprawdzić, na jakiej podstawie przedsiębiorstwo korzysta z nieruchomości i czy zakres tego korzystania został prawidłowo uregulowany.
W zależności od ustaleń właściciel może mieć podstawy do żądania wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu, wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości albo podjęcia innych działań związanych z ochroną prawa własności. Przy starszych urządzeniach konieczne jest również uwzględnienie problematyki zasiedzenia i zmian stanu prawnego, w tym znaczenia wyroku TK z 2 grudnia 2025 r. w sprawie P 10/16.
Nie wiesz, od czego zacząć negocjacje z zakładem energetycznym? W Kancelarii Sobota Jachira na co dzień pomagamy w uregulowaniu takich spraw. Sprawdź, jak możemy pomóc Ci uzyskać należne pieniądze za korzystanie z Twojego gruntu i dowiedz się, czym dokładnie jest służebność przesyłu.
