6 godzin temu
Słup energetyczny na działce to problem, z którym mierzy się wielu właścicieli nieruchomości. Obecność urządzeń przesyłowych może bowiem w istotny sposób ograniczać sposób korzystania z nieruchomości, a także wpływać na jej wartość. Bardzo często urządzenia przesyłowe znajdują się na prywatnych działkach od wielu lat, a ich właściciele nie wiedzą, na jakiej podstawie przedsiębiorstwo korzysta z ich nieruchomości. Nie wiedzą też, jakie mają w związku z tym prawa.
W niniejszym artykule wyjaśnię, jakie prawa przysługują właścicielowi nieruchomości, na której znajdują się urządzenia przesyłowe. Przedstawię też, kiedy przedsiębiorstwo może korzystać z prywatnego gruntu oraz czy właściciel może domagać się z tego tytułu wynagrodzenia.
Słup energetyczny na działce – czy zakład energetyczny może korzystać z nieruchomości?
Samo postawienie słupa energetycznego na prywatnej działce nie oznacza jeszcze, iż przedsiębiorstwo energetyczne może korzystać z nieruchomości bez żadnych ograniczeń.
Przedsiębiorstwo przede wszystkim powinno posiadać odpowiednią podstawę prawną do korzystania z gruntu.
Może nią być między innymi:
- umowa zawarta z właścicielem nieruchomości,
- decyzja administracyjna,
- służebność przesyłu,
- prawomocne orzeczenie sądu,
- w określonych sytuacjach – zasiedzenie.
Problem polega na tym, iż w przypadku starych linii energetycznych dokumenty często pochodzą sprzed kilkudziesięciu lat. Dlatego właściciel działki, na której znajduje się słup energetyczny, powinien w pierwszej kolejności ustalić, kiedy urządzenie zostało wybudowane i na jakiej podstawie przedsiębiorstwo korzysta z nieruchomości.
Czym jest służebność przesyłu?
Służebność przesyłu jest ograniczonym prawem rzeczowym, które pozwala przedsiębiorcy przesyłowemu korzystać z cudzej nieruchomości w zakresie niezbędnym do korzystania z urządzeń przesyłowych.
Dotyczy to między innymi:
- linii energetycznych,
- słupów energetycznych,
- transformatorów,
- gazociągów,
- wodociągów,
- ciepłociągów,
- innych urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji określonych mediów.
Przedsiębiorstwo może potrzebować prawa do pozostawienia urządzeń na nieruchomości, ale również prawa dostępu do nich w celu ich konserwacji, naprawy czy usunięcia awarii.
Służebność przesyłu powinna jednak określać zakres korzystania z nieruchomości. Nie oznacza, iż przedsiębiorstwo energetyczne otrzymuje prawo do swobodnego korzystania z całej działki.
Czy za ustanowienie służebności przesyłu należy się wynagrodzenie?
Tak.
Zgodnie z art. 305² § 2 Kodeksu cywilnego właściciel nieruchomości może żądać odpowiedniego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie służebności przesyłu. Wysokość wynagrodzenia nie jest jednak z góry określona, nie ma na to również ustalonego taryfikatora.
Wynagrodzenie zawsze ustalane jest indywidualnie, a przy wycenie bierze się pod uwagę następujące okoliczności:
- rodzaj urządzenia,
- powierzchnię zajętej nieruchomości,
- lokalizację działki,
- przeznaczenie nieruchomości,
- sposób korzystania z nieruchomości,
- zakres ograniczenia prawa własności,
- stopień uciążliwości urządzeń,
- możliwość zabudowy działki,
- dostęp przedsiębiorstwa do urządzeń.
Wynagrodzenie za służebność przesyłu a wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z działki
Te dwa roszczenia często są ze sobą mylone, nie są jednak tym samym.
Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu dotyczy ustanowienia prawa, które pozwoli przedsiębiorstwu korzystać z nieruchomości w określonym zakresie.
Natomiast wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości może dotyczyć wcześniejszego okresu, w którym przedsiębiorstwo korzystało z nieruchomości bez odpowiedniego tytułu prawnego.
Sąd Najwyższy potwierdza możliwość dochodzenia przez właściciela wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo nie posiada tytułu prawnego uprawniającego do korzystania z niej w zakresie odpowiadającym służebności.
W praktyce oznacza to, iż w niektórych sprawach należy rozważyć zarówno uregulowanie sytuacji na przyszłość, jak i rozliczenie wcześniejszego korzystania z nieruchomości.
Czy można otrzymać odszkodowanie za słup energetyczny?
W tym miejscu trzeba zachować ostrożność.
Potocznie właściciele nieruchomości często mówią o „odszkodowaniu za słup energetyczny”. W rzeczywistości trzeba ustalić, jakiego rodzaju roszczenie przysługuje w konkretnej sprawie.
Może chodzić o:
- wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu,
- wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości,
- odszkodowanie za konkretną szkodę – o ile istnieje podstawa prawna do jego dochodzenia.
Są to różne instytucje prawne.
Dlatego przed określeniem wysokości roszczenia konieczne jest ustalenie, co dokładnie wydarzyło się na nieruchomości i jaki był tytuł prawny przedsiębiorstwa do korzystania z działki.
Co zmienił wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r.?
To jedno z najważniejszych pytań w sprawach dotyczących starych słupów i linii energetycznych.
W dniu 2 grudnia 2025 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie o sygn. P 10/16.
Trybunał uznał za niezgodne z Konstytucją takie rozumienie przepisów Kodeksu cywilnego, które umożliwiało przedsiębiorcy przesyłowemu lub Skarbowi Państwa nabycie – przed wejściem w życie przepisów o służebności przesyłu – w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu.
Dlaczego jest to tak istotne?
Przez wiele lat w orzecznictwie przyjmowano możliwość zasiedzenia tzw. służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, mimo iż przepisy Kodeksu cywilnego wprost regulujące służebność przesyłu weszły w życie dopiero w 2008 r. Ze względu na to, iż słupy energetyczne były zakładane dziesiątki lat temu, właściciele, którzy teraz chcieli uregulować ich stan prawny byli na trudniejszej pozycji. Ich roszczenia były często oddalane.
Czy oznacza to, iż każdy właściciel działki ze starym słupem energetycznym wygra sprawę?
Nie. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza, iż każdemu właścicielowi nieruchomości automatycznie należy się określona kwota pieniędzy. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy.
Znaczenie mogą mieć między innymi:
- data wybudowania linii,
- data rozpoczęcia korzystania z nieruchomości,
- historia własności nieruchomości,
- dokumenty dotyczące budowy urządzeń,
- decyzje administracyjne,
- umowy zawierane przez poprzednich właścicieli,
- zmiany właścicielskie po stronie przedsiębiorstwa,
- wcześniejsze postępowania sądowe,
- kwestie związane z zasiedzeniem.
Właśnie dlatego w sprawach dotyczących starych urządzeń przesyłowych tak ważne jest dokładne przeanalizowanie dokumentów.
Podsumowanie
Słup energetyczny na działce nie zawsze musi oznaczać, iż właściciel nieruchomości musi bezpłatnie znosić obecność urządzeń przesyłowych. W określonych sytuacjach może domagać się ustanowienia służebności przesyłu za wynagrodzeniem, a także wynagrodzenia za wcześniejsze bezumowne korzystanie z nieruchomości, czy choćby odszkodowania.
Ostatni wyrok Trybunału Konstytucyjnego spowodował, iż przedsiębiorstwa przesyłowe nie mogą automatycznie powoływać się na instytucję zasiedzenia i uwalniać się w ten sposób od obowiązku zapłaty za korzystanie z cudzego gruntu.
Należy jednak pamiętać, iż każda sprawa jest inna i wymaga indywidualnej, szczegółowej oceny. Dlatego warto skorzystać z pomocy adwokata.
