Stanowisko młodszego asystenta sędziego i szybsza droga do awansu

Wstępne założenia projektu ustawy

Początkowo projektodawca zakładał jedynie dokonanie wprowadzenie stanowiska młodszego asystenta sędziego. Na stanowisku tym zatrudniony mógłby student jednolitych studiów magisterskich na kierunku prawo, który ukończył trzeci rok tych studiów, a także ukończył 20 lat. Kandydat musiałby również cechować się nieskazitelnym charakterem oraz być obywatelem polskim i korzystać z pełni praw publicznych i obywatelskich, podobnie jak ma to miejsce w przypadku wymagań stawianych osobom zatrudnionym na stanowisku asystenta sędziego. W pozostałym zakresie projektodawca planował pozostawić w formie niezmienionej dotychczasowe uregulowania odnoszące się do wymagań stawianych przy ubieganiu się o stanowisko na stanowisko asystenta sędziego i starszego asystenta sędziego.

Projektodawca zakłada również uchylenie art. 155ca § 2 ustawy z 27.7.2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 334; dalej: PrUSP), stanowiącego, iż do czasu ukończenia stażu asystenckiego asystenta sędziego zatrudnia się na podstawie umowy o pracę na czas określony, z możliwością jej wcześniejszego rozwiązania za dwutygodniowym wypowiedzeniem. W to miejsce proponowano stosowanie w rozwiązywaniu umów o prace z asystentem sędziego w stosunku do wszystkich stanowisk ogólnych przepisów Kodeksu pracy.

W uzasadnieniu do ustawy wskazano, iż zmiany mają również na celu wprowadzenie nowych zasad kształtowania wysokości wynagrodzeń asystentów sędziów. Stawki wynagrodzenia zasadniczego dla poszczególnych stanowisk asystenckich zostaną ukształtowane następująco:

1. na stanowisku młodszego asystenta sędziego – od 5500 zł do 6500 zł;
2. na stanowisku asystenta sędziego – od 6500 zł do 8000 zł;
3. na stanowisku starszego asystenta sędziego – od 8000 zł do 9000 zł.

Szersze propozycje zmian po I czytaniu

Po I czytaniu ustawy na sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, a także przeprowadzonej w jej trakcie dyskusji, doszło do modyfikacji projektu ustawy o dodatkowe kwestie. Pierwsza z proponowanych zmian ma charakter techniczny i zakłada zmianę brzmienia art. 149 § 1a PrUSP poprzez dodanie, iż o stanowisko referendarza sądowego może ubiegać się zarówno asystent, jak i starszy asystent sędziego, który był zatrudniony o najmniej 5 lat był zatrudniony przedmiotowych stanowiskach w pełnym wymiarze czasu pracy.

Drugą z propozycji projektodawcy jest poszerzenie katalogu osób, które mogą ubiegać się o stanowisko starszego asystenta sędziego. W dotychczasowym stanie prawnym starszym asystentem sędziego może zostać asystent, który zajmował stanowisko asystenta sędziego przez co najmniej dziesięć lat i uzyskiwał pozytywne okresowe oceny, albo osoba, która złożyła egzamin sędziowski lub egzamin prokuratorski. Projektodawca zakłada z kolei, iż na stanowisku starszego asystenta sędziego będzie mógł być zatrudniony ten, kto zdał egzamin sędziowski, prokuratorski, adwokacki, radcowski albo notarialny, lub uzyskał wpis na listę adwokatów albo wpis na listę radców prawnych albo został powołany przez Ministra Sprawiedliwości na notariusza. Projekt ustawy proponuje również skrócenie czasu awansu na stanowisko starszego asystenta sędziego, osób zajmujących stanowisko asystenta sędziego (lub młodszego asystenta sędziego) z 10 do 7 lat, likwidując przy tym wymóg posiadania pozytywnych ocen okresowych.

Trzecia propozycja zakłada wprowadzenie zmian w zasadach zatrudniania asystenta sędziego, w sposób odmienny niż pierwotne ustalenia projektodawcy. Wedle nowej propozycji, młodszy asystent sędziego miał być zatrudniony na stanowisku młodszego asystenta sędziego – na podstawie umowy o pracę na czas określony nie dłuższy niż 33 miesiące, z kolei asystent sędziego – na podstawie umowy o pracę na czas określony. Ponadto młodszego asystenta sędziego, który kończył wyższe studia prawnicze w Polsce i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne uznane w Polsce, pracodawca musiałby przenieść na stanowisko asystenta sędziego. Projektodawca proponuje dodatkowo wprowadzenie regulacji, zgodnie z którą po ukończeniu stażu asystenckiego albo w przypadku zwolnienia z obowiązku jego odbycia, pracodawca obligatoryjnie zawierałby umowę na czas nieokreślony.

Projektodawca wskazał również, iż młodszy asystent sędziego, który został skreślony z listy studentów, jest zobowiązany o powyższym niezwłocznie powiadomić prezesa sądu. Omawiany projekt ustawy zawiera również propozycję udostępniania prezesom sądów przez podmioty uczelniane informacji w celu weryfikacji statusu studenta w czasie trwania umowy o pracę z asystentem sędziego zatrudnionym na stanowisku młodszego asystenta sędziego (przez dodanie w art. 344 ust. 3 pkt 4e w ustawie z 20.7.2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1571).

Projektodawca precyzuje również, przez dokonanie stosownych zmian, iż tzw. alternatywne dojścia do zawodów prawniczych przez asystentów sędziów, określone w:

dotyczyć będą asystenta sędziego i starszego asystenta sędziego, jednak nie młodszego asystenta sędziego.

Co dalej?

Podczas II czytania projektu ustawy złożono propozycję, by na stanowisku starszego asystenta sędziego mogła być zatrudniona osoba pracująca na stanowisku asystenckim łącznie 4 lata, albo która uzyskała stopień naukowy doktora nauk prawnych. Propozycja ta nie spotkała się jednak z aprobatą komisji Sejmowej.

W dotychczasowym brzmieniu, projekt ustawy zakłada wejście w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Nim jednak do tego dojdzie musi zakończyć swoje procedowanie w Sejmie i Senacie oraz zostać podpisany przez Prezydenta RP. Omawiany proces legislacyjny cieszy się dużym zainteresowaniem związków zawodowych pracowników sądów oraz środowiska sędziowskiego. Nie jest zatem wykluczone, iż w jego trakcie dojdzie do kolejnych zmian w jego treści.