2 dni temu
“Szczególne przypadki wygaśnięcia stosunku pracy” to najbardziej kompleksowe opracowanie na ten temat w Polsce. Publikacja autorstwa dr Jolanty Drobot została wydana przez Wydawnictwo Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości. Jest już dostępna bezpłatnie dla zainteresowanych.
Wydana właśnie książka opracowana została na podstawie rozprawy doktorskiej Jolanty Drobot. Rozprawa ta została wyróżniona w ramach VI edycji Konkursu na najlepszą pracę doktorską i habilitacyjną w zakresie nauk prawnych, organizowanego przez Instytut Wymiaru Sprawiedliwości.
Wygaśnięcie stosunku pracy
Stosunek pracy, łączący pracownika i pracodawcę, może ustać albo w drodze rozwiązania, albo wygaśnięcia. Ten drugi przypadek to sytuacja, do której dochodzi z mocy prawa w chwili wystąpienia zdarzenia prawnego, z którym przepis prawa łączy skutek wygaśnięcia.
Część zdarzeń prawnych skutkujących wygaśnięciem stosunku pracy określonych jest w Kodeksie pracy (np. śmierć pracownika, śmierć pracodawcy), pozostałe w przepisach szczególnych. Doktor Jolanta Drobot postanowiła przeanalizować te drugie przypadki – czyli gdy ustawodawca w przepisach znajdujących się poza Kodeksem pracy przewidział sytuacje, w których dochodzi do wygaśnięcia stosunku pracy.
Konstytucyjna granica
Zdaniem autorki publikacji analiza obowiązujących rozwiązań prowadzi do wniosku, iż ustawodawca dowolnie sięga do instytucji wygaśnięcia stosunku pracy.
“Tezę tę potwierdza okoliczność, iż legislator wprowadza przepisy o wygaśnięciu stosunku pracy, które nie odpowiadają pojęciu i konstrukcji prawnej tego sposobu ustania zatrudnienia. Jednocześnie przypadki wygaśnięcia zostały ukształtowane sprzecznie z wartościami konstytucyjnymi” – zaznacza dr Drobot.
Autorka, w swoim wywodzie, wskazuje, iż stosowanie instytucji wygaśnięcia stosunku pracy powinno uwzględniać zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, zasadę ochrony pracy, zasadę ochrony godności człowieka, zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, zasadę równego dostępu do służby publicznej i zasadę prawa do sądu. Z poczynionej przez dr Drobot analizy wynika, iż regulacje o ustaniu stosunku pracy z powodu jego wygaśnięcia są zgodne z Konstytucją RP, o ile są formułowane z uwzględnieniem istoty oraz funkcji instytucji wygaśnięcia stosunku pracy, są takie same dla wszystkich pracowników lub chociażby dla danej kategorii pracowników oraz zostały zarezerwowane dla wyjątkowych przypadków, gdy nie ma możliwości dalszego świadczenia pracy oraz doprowadzenia do rozwiązania stosunku pracy.
Jolanta Drobot zauważa, iż stosowanie instytucji wygaśnięcia stosunku pracy jest zgodne z Konstytucją RP jedynie wtedy, gdy dany przypadek ma oparcie w przepisach prawa. To zaś prowadzi do wniosku, iż należy przyjąć koncepcję zamkniętego katalogu przyczyn wygaśnięcia stosunku pracy.
Prawo do poprawy
Szkopuł w tym, iż dr Jolanta Drobot w swojej rozprawie wywodzi, iż w tej chwili obowiązujący zbiór przypadków wygaśnięcia stosunku pracy nie jest zupełny i spójny. W ocenie autorki powinien on zostać zmodyfikowany poprzez usunięcie niektórych przepisów oraz dodanie zupełnie nowych przepisów określających przyczyny ustania stosunku pracy.
Z analizy autorki wynika, iż należy zrezygnować między innymi z takich przyczyn wygaśnięcia stosunku pracy jak: osiągnięcie przez pracownika określonego w ustawie wieku, upływ okresu mianowania, ustanie członkostwa w spółdzielni oraz upływ sześciomiesięcznego okresu pozostawania przez nauczyciela w stanie nieczynnym.
Powody, dla których należy zrezygnować z tych przyczyn, szczegółowo omówione są w książce. Tytułem przykładu, autorka uważa, iż przepisy o wygaśnięciu stosunku pracy z powodu osiągnięcia przez pracownika określonego w ustawie wieku nie odpowiadają istocie wygaśnięcia stosunku pracy i są niekonstytucyjne. Ukończenie ustawowo określonego wieku nie uniemożliwia przecież dalszego wykonywania stosunku pracy, a tym samym dochodzi do nieakceptowalnego traktowania przez ustawodawcę pracowników naukowych Polskiej Akademii Nauk, instytutów badawczych oraz służby zagranicznej, których przepisy określające dopuszczalny ustawowo wiek dotyczą.
Z drugiej strony, kilka przypadków ustawodawca powinien dodać. Przykładowo w katalogu przypadków skutkujących wygaśnięciem stosunku pracy – w ocenie dr Drobot – powinna znaleźć się likwidacja jednostki organizacyjnej będącej pracodawcą. W takim przypadku stosunek pracy przecież nie może być kontynuowany, a nie ma już możliwości rozwiązania stosunku pracy.
Inny przykład to nabycie przez jedynego członka zarządu spółki kapitałowej wszystkich udziałów w tejże spółce. Wówczas nie może być mowy o podporządkowaniu pracowniczym, a co za tym idzie o realizacji stosunku pracy.
Cała książka dostępna jest bezpłatnie na stronie instytutu TUTAJ.
