5 godzin temu
Orędzie Prezydenta RP z 12.3.2026 r.
Jako powody weta ustawy dotyczącej europejskiego mechanizmu SAFE Prezydent RP wskazał obawę o długoterminowe zadłużenie Polski w obcej walucie, które mogłoby obciążyć przyszłe pokolenia wysokimi kosztami spłaty. Jego wątpliwości budzi także fakt, iż mechanizm zakłada możliwość wstrzymania finansowania przez instytucje unijne przy jednoczesnym obowiązku dalszej spłaty zobowiązań. Takie rozwiązanie może ograniczać suwerenność państwa w sprawach bezpieczeństwa i decyzji dotyczących sił zbrojnych. Weto ma również podkreślić potrzebę finansowania rozwoju armii w oparciu o krajowe instrumenty i rozwiązania pozostające pod pełną kontrolą polskich instytucji.
Cel regulacji i potrzeba jej wprowadzenia
Celem ustawy jest stworzenie spójnych i jednoznacznych ram prawnych umożliwiających skuteczne wykorzystanie środków pochodzących z pożyczki SAFE, o którą Polska wystąpiła 28.11.2025 r. wraz z planem inwestycji w europejskim przemyśle obronnym o wartości 43,7 mld euro.
Środki te mają służyć finansowaniu przedsięwzięć realizowanych w formule współpracy, związanych z pozyskaniem sprzętu, usług i robót budowlanych w obszarze obronności i bezpieczeństwa oraz innych produktów o przeznaczeniu obronnym.
Regulacja odpowiada na potrzebę:
- zwiększenia zdolności państwa do szybkiego uruchamiania znaczących nakładów inwestycyjnych;
- wzmocnienia zdolności obronnych i odporności infrastruktury strategicznej;
- zapewnienia stabilności finansów publicznych przy realizacji dużych programów obronnych;
- zachowania przejrzystości i zgodności wydatkowania środków z prawem UE.
Planowane zawarcie umowy pożyczki z Komisją Europejską w marcu 2026 r. uzasadnia pilny charakter regulacji.
Zakres przedmiotowy ustawy
Ustawa określa w szczególności:
- zasady funkcjonowania Finansowego Instrumentu Zwiększenia Bezpieczeństwa SAFE;
- rolę BGK jako operatora instrumentu oraz pożyczkobiorcy;
- wiodącą rolę Ministra Obrony Narodowej w koordynowaniu wykorzystania środków;
- katalog źródeł finansowania i przeznaczenie środków;
- zasady planowania finansowego i sprawozdawczości;
- system gwarancji Skarbu Państwa;
- mechanizmy kontroli i audytu wykorzystania środków.
Regulacja ma charakter horyzontalny i obejmuje także ministrów adekwatnych do spraw wewnętrznych, infrastruktury oraz finansów publicznych, w zakresie realizowanych zadań bezpieczeństwa i obronności.
System zarządzania środkami i rola instytucji publicznych
Instrument SAFE zostanie utworzony jako wyodrębniony instrument finansowy prowadzony przez BGK. Wybór BGK wynika z jego statusu państwowego banku rozwoju oraz wieloletniego doświadczenia w obsłudze funduszy publicznych, instrumentów zwrotnych oraz programów finansowanych ze środków Unii Europejskiej.
Pożyczkobiorcą wobec Komisji Europejskiej będzie BGK, działający na rzecz instrumentu SAFE, natomiast gwarantem zobowiązań finansowych wynikających z pożyczki będzie Skarb Państwa reprezentowany przez ministra adekwatnego do spraw finansów publicznych.
Koordynację strategiczną wykorzystania środków instrumentu powierzono Ministrowi Obrony Narodowej, który odpowiada za zapewnienie spójności finansowania zadań obronnych z programami modernizacji Sił Zbrojnych RP oraz priorytetami bezpieczeństwa państwa. W realizacji zadań uczestniczą także inni ministrowie adekwatni w zakresie bezpieczeństwa i infrastruktury, co nadaje regulacji charakter horyzontalny i międzyresortowy.
Źródła finansowania
Środki instrumentu SAFE będą pochodzić z:
- pożyczki SAFE udzielanej przez Komisję Europejską;
- środków krajowych i zagranicznych;
- odsetek od wolnych środków przekazywanych w depozyt Ministrowi Finansów;
- odsetek od środków w walutach obcych lokowanych przez BGK;
- lokat w bankach i bezpieczne instrumenty dłużne państw UE lub Komisji Europejskiej;
- innych źródeł przewidzianych w ustawie.
Ustawa wyraźnie rozdziela środki z pożyczki SAFE od innych źródeł finansowania, co ma najważniejsze znaczenie dla zachowania zgodności z zasadami kwalifikowalności wydatków.
Przeznaczenie środków
Środki instrumentu SAFE będą przeznaczane na:
- finansowanie i współfinansowanie zadań zakwalifikowanych do instrumentu SAFE;
- realizację inwestycji w europejskim przemyśle obronnym;
- rozwój zdolności obronnych i infrastruktury krytycznej;
- obsługę i spłatę pożyczki SAFE;
- realizację zobowiązań wynikających z gwarancji;
- zwrot wydatków poniesionych wcześniej na zadania objęte finansowaniem.
Instrument SAFE stanie się – obok budżetu państwa i Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych – kluczowym źródłem finansowania rozwoju Sił Zbrojnych RP.
Spłata pożyczki SAFE
Spłata pożyczki SAFE wraz z odsetkami i kosztami będzie dokonywana ze środków instrumentu. Zobowiązania mogą być spłacane w okresie do 45 lat od wypłaty każdej transzy, z uwzględnieniem 10‑letniego okresu karencji w spłacie kapitału.
Pierwsza transza pożyczki ma zostać wypłacona w formie zaliczki w wysokości 15% wartości pożyczki po zawarciu umowy. Kolejne transze będą uruchamiane na podstawie realizacji kamieni milowych.
Prefinansowanie i zapewnienie ciągłości finansowania zadań
Projektowane rozwiązania wprowadzają mechanizmy umożliwiające utrzymanie ciągłości finansowania przedsięwzięć realizowanych w ramach instrumentu SAFE, w szczególności w sytuacjach przejściowego niedoboru środków.
Prefinansowanie realizacji zadań może następować ze środków własnych BGK, po uzgodnieniu z adekwatnym ministrem oraz ministrem adekwatnym do spraw finansów publicznych. W przypadku braku możliwości zapewnienia finansowania w ten sposób, dopuszcza się czasowe wykorzystanie środków budżetowych pozostających w dyspozycji adekwatnego ministra realizującego dane zadanie.
Rozwiązania te mają charakter techniczno-organizacyjny i służą zapewnieniu nieprzerwanej realizacji przedsięwzięć o kluczowym znaczeniu dla bezpieczeństwa państwa, przy jednoczesnym zachowaniu dyscypliny finansów publicznych oraz zgodności z wymogami instrumentu SAFE.
Planowanie finansowe i sprawozdawczość
BGK sporządza plan finansowy instrumentu SAFE, który określa m.in.:
- kwoty uruchamianych środków z pożyczki;
- planowane wydatki na zadania;
- środki pozostające do dyspozycji ministrów;
- strategię zarządzania środkami.
Plan podlega uzgodnieniu z adekwatnymi ministrami i ministrem finansów oraz zatwierdzeniu przez Ministra Obrony Narodowej.
BGK będzie sporządzał sprawozdania z realizacji planu finansowego, a sprawozdanie roczne będzie opiniowane przez adekwatne komisje sejmowe.
Gwarancje i zabezpieczenia
Zobowiązania BGK z tytułu pożyczki SAFE będą objęte pełną gwarancją Skarbu Państwa obejmującą 100% należności głównej, odsetek i kosztów.
BGK będzie mógł emitować obligacje lub zaciągać kredyty na rzecz instrumentu, a zobowiązania te również mogą być objęte gwarancją Skarbu Państwa.
System kontroli i audytu
Ustawa ustanawia wielopoziomowy system kontroli i audytu, wymagany przepisami SAFE.
System obejmuje:
- audyt systemowy prowadzony przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej;
- audyt gospodarowania środkami;
- kontrolę realizacji zadań;
- mechanizmy zapobiegania nadużyciom i korupcji;
- ochronę interesów finansowych UE.
Audyt obejmuje BGK, instytucje realizujące zadania oraz ostatecznych odbiorców wsparcia.
Podmioty realizujące zadania są zobowiązane do prowadzenia wewnętrznych systemów kontroli oraz zapewnienia zgodności wykorzystania środków z prawem krajowym i unijnym.
Znaczenie regulacji dla finansów publicznych i systemu obronnego
Ustawa umożliwia pełne wykorzystanie środków SAFE oraz ich adekwatne ujęcie w krajowych regułach fiskalnych, w tym stabilizującej regule wydatkowej. Rozwiązania te pozwolą na priorytetowe traktowanie wydatków obronnych oraz ich zgodność z unijnymi zasadami nadzoru budżetowego.
Znaczenie instrumentu SAFE dla bezpieczeństwa państwa i potencjału przemysłowego
Wprowadzenie Finansowego Instrumentu Zwiększenia Bezpieczeństwa SAFE stanowi element szerszej strategii wzmacniania odporności państwa oraz rozwoju krajowego i europejskiego potencjału przemysłu obronnego. Instrument umożliwia finansowanie przedsięwzięć realizowanych w formule współpracy międzynarodowej, co sprzyja integracji europejskich łańcuchów dostaw oraz zwiększeniu interoperacyjności zdolności obronnych.
Wykorzystanie środków pochodzących z instrumentu SAFE pozwoli na przyspieszenie modernizacji technicznej Sił Zbrojnych RP, rozwój infrastruktury krytycznej oraz budowę zdolności produkcyjnych w sektorze obronnym. Jednocześnie mechanizmy finansowe przewidziane w ustawie wspierają stabilność planowania inwestycyjnego oraz zwiększają przewidywalność finansowania programów strategicznych.
Rozwiązania te wzmacniają bezpieczeństwo państwa nie tylko w wymiarze militarnym, ale także gospodarczym i technologicznym, sprzyjając rozwojowi krajowych kompetencji przemysłowych oraz zwiększeniu odporności systemowej na zagrożenia geopolityczne i zakłócenia w globalnych łańcuchach dostaw.
