Zwolnienie lekarskie jako usprawiedliwienie niewykonania wezwania

Stan faktyczny

Burmistrz wezwał stronę postępowania podatkowego do złożenia wyjaśnień z pouczeniem, iż w razie niezastosowania się do wezwania może zostać nałożona kara porządkowa w wysokości do 3 tys. zł. Termin na złożenie wyjaśnień wynosił 7 dni. Skarżący nie wniósł wyjaśnień.

W piśmie złożonym miesiąc po upływie terminu złożył zaświadczenie ZUS ZLA, potwierdzające niezdolność do pracy w okresie ostatniego miesiąca (w złożonym zwolnieniu data upływu terminu na złożenie wyjaśnień przypadała przed terminem niezdolności do pracy).

Burmistrz nałożył karę porządkową w kwocie 500 zł. Ukarany wniósł zażalenie do SKO, które utrzymało zaskarżone postanowienie w mocy.

Od postanowienia SKO i Burmistrza ukarany wniósł skargę do WSA. Zarzucił naruszenie art. 120 i art. 262 § 1 pkt. 2 ustawy z 29.8.1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 111; dalej: OrdPU) poprzez błędne uznanie, iż niezłożenie wyjaśnień w czasie choroby potwierdzonej zaświadczeniem lekarskim jest bezzasadną odmową złożenia wyjaśnień. WSA oddalił skargę.

W uzasadnieniu wskazano, iż dopiero na etapie postępowania zażaleniowego, po wykonaniu wezwaniu organu, pełnomocnik skarżącego przedłożył kserokopię zwolnienia lekarskiego obejmującego okres niezdolności do pracy także w czasie biegu i upływu terminu do wykonania wezwania organu podatkowego. W zwolnieniu lekarskim wskazano „pacjent może chodzić”. WSA uznał, iż zwolnienie lekarskie nie oznacza, iż strona nie może złożyć wyjaśnień. Sama choroba, bez wskazania charakteru schorzenia i wpływu na możliwość złożenia wyjaśnień, nie usprawiedliwia bierności w zakresie złożenia wyjaśnień.

Od wyroku WSA skargę kasacyjną do NSA wniósł skarżący reprezentowany przez pełnomocnika – doradcę podatkowego. Zarzucił naruszenie przepisów procesowych oraz materialnych.

Rozstrzygnięcie NSA

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż wyrok Sądu I instancji nie odpowiada prawu i dlatego skarga kasacyjna wymaga uwzględnienia.

NSA wskazał, iż zgodnie z art. 262 § 1 pkt. 2 OrdPU strona, pełnomocnik strony, świadek lub biegły, którzy mimo prawidłowego wezwania organu podatkowego bezzasadnie odmówili lub nie dokonali w terminie wyznaczonym w wezwaniu złożenia wyjaśnień, zeznań, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin, przedłożenia tłumaczenia dokumentacji obcojęzycznej lub udziału w innej czynności, mogą zostać ukarani karą porządkową.

Oznacza to, iż nałożenie kary porządkowej wymaga spełnieniu kilku przesłanek:

1. prawidłowe wezwanie adresata przez organ podatkowy – wezwanie skutecznie doręczone, w formie pisemnej z prawidłowym pouczeniem o skutkach prawnych niezastosowania się do wezwania,
2. bezzasadna odmowa złożenia wyjaśnień w terminie lub niezłożenie ich w terminie wyznaczonym w wezwaniu.

Druga z przesłanek była osią sporu w analizowanej sprawie. Rozstrzygnięcie sporu wymagało stwierdzenia, czy w świetle art. 262 § 1 pkt. 2 OrdPU:

czy też

NSA stwierdził, iż przesłanką uzasadniającą nałożenie kary porządkowej jest bezzasadna, tj. nie mająca podstaw obiektywnych, odmowa złożenia wyjaśnień. Odmowa musi być jednoznaczna i wskazywać na brak woli poddania się obowiązkom nałożonym przez organy podatkowe.

W niniejszej sprawie nie doszło do bezzasadnej odmowy złożenia wyjaśnień – skarżący złożył zwolnienie lekarskie, które obejmowało okresem niezdolności do pracy termin upływu terminu do złożenia wyjaśnień. Co prawda, dokument to potwierdzający trafił do akt sprawy na etapie zażalenia na postanowienie o nałożeniu kary porządkowej, więc nie był znany w momencie jego wydawania. Jednak już w SKO i WSA dokument ten był dostępny i powinien zostać uwzględniony. To umożliwiało kontrolę instancyjną postanowienia o nałożeniu kary porządkowej, co nie nastąpiło.

NSA przypomniał, iż numer statystyczny choroby jest udostępniony na zwolnieniu jedynie lekarzowi, pacjentowi i ZUS – wynika to z ochrony prywatności medycznej pacjenta.

Stwierdzenie „pacjent może chodzić” na zwolnieniu lekarskim obejmuje zwykłe czynności życia codziennego, niewpływające na przebieg leczenia. Wykonywanie w tym czasie pracy może skutkować utratą zasiłku. Sama adnotacja nie oznacza jeszcze, iż skarżący bezzasadnie odmówił złożenia wyjaśnień.

Dodatkowo NSA zwrócił uwagę, iż nie wyjaśniono przesłanek, którymi kierowano się przy ustaleniu kary porządkowej w wysokości 500 złotych. Nie można zatem mówić, iż kara porządkowa w tej wysokości spełniała swój cel dyscyplinujący (była adekwatna).

W konsekwencji NSA: