12 godzin temu
Na sądową wokandę trafił spór o zwrot nieruchomości pomiędzy spadkobiercami byłego właściciela a Starostą Lubelskim. Chodziło o działkę wywłaszczoną w 1975 r. na rzecz Skarbu Państwa pod budowę osiedla mieszkaniowego. Wnioskodawcy twierdzili, iż część gruntu nie została wykorzystana zgodnie z tym celem, co – w ich ocenie – spełnia przesłanki zwrotu określone w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy z 21.8.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 399; dalej: GospNierU).
Starosta przeprowadził postępowanie dowodowe zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 KPA. Odtworzono granice dawnej działki, przeanalizowano dokumenty planistyczne z lat 60. i 70. oraz wykonano oględziny. Ustalono, iż obszar był przeznaczony pod intensywną zabudowę mieszkaniową i został faktycznie zagospodarowany jako część osiedla. Powstały m.in. drogi wewnętrzne, parkingi, tereny zielone, boisko szkolne, infrastruktura komunikacyjna oraz budynki usługowe. Zdjęcia lotnicze z różnych lat potwierdziły stopniową realizację inwestycji. Organ uznał, iż wskazane elementy stanowią integralną część osiedla mieszkaniowego, a tym samym mieszczą się w celu wywłaszczenia. Odmówił natomiast przeprowadzenia dowodu dotyczącego wypłaty odszkodowania, wskazując, iż okoliczność ta nie ma znaczenia dla oceny przesłanek zwrotu w rozumieniu art. 136–137 GospNierU.
Decyzją z 2021 r. Starosta Lubelski odmówił zwrotu nieruchomości, uznając, iż nie stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia, gdyż inwestycja została zrealizowana, a istniejąca infrastruktura odpowiada funkcji osiedla mieszkaniowego.
Po rozpoznaniu odwołania Wojewoda Lubelski utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy. Wskazał, iż dla oceny zasadności zwrotu najważniejsze jest ustalenie, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany. W sprawie brak było podstaw do uznania nieruchomości za zbędną, skoro została ona zagospodarowana jako część osiedla, a ponadto część gruntów oddano w użytkowanie wieczyste.
Spadkobiercy podnosili zarzuty dotyczące niewyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności braku ustalenia momentu realizacji poszczególnych inwestycji oraz pominięcia części dowodów. Kwestionowali także ocenę, iż cały teren został wykorzystany zgodnie z celem wywłaszczenia.
Czy nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia?
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził, iż organy prawidłowo zastosowały przepisy materialne, w szczególności art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ust. 1 i 2 GospNierU, oraz nie naruszyły zasad postępowania dowodowego wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 KPA. najważniejsze znaczenie Sąd przypisał ocenie, czy nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Podzielił stanowisko organów, iż celem była budowa osiedla mieszkaniowego rozumianego szeroko – jako zespół obejmujący nie tylko budynki mieszkalne, ale także infrastrukturę towarzyszącą. W realiach lat 70. cel ten był formułowany ogólnie, dlatego nie można w tej chwili przypisywać poszczególnym działkom ściśle określonych funkcji.
Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego Sąd uznał, iż teren został faktycznie zagospodarowany jako część osiedla. Istniejące elementy – drogi, parkingi, boiska, szkoła, tereny zielone oraz zabudowa usługowa – tworzą funkcjonalną całość służącą mieszkańcom, a tym samym realizują cel wywłaszczenia. W konsekwencji nie została spełniona przesłanka „zbędności” w rozumieniu art. 136 ust. 3 GospNierU. Sąd zaakceptował również stanowisko, iż ewentualny brak wypłaty odszkodowania pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy o zwrot, a pominięcie tego dowodu było zasadne. Wskazał także, iż oddanie części nieruchomości w użytkowanie wieczyste stanowi dodatkową przeszkodę zwrotu. Skarga została oddalona.
NSA oddalił skargę kasacyjną
Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9.10.2025 r., I OSK 2188/22, Legalis, oddalił skargę kasacyjną. Podkreślił, iż kontrola kasacyjna ogranicza się do oceny podniesionych zarzutów, a w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania. NSA uznał, iż nie doszło do istotnych naruszeń przepisów postępowania. Podzielił ustalenia faktyczne i ocenę prawną sądu I instancji, wskazując na ogólny charakter celu wywłaszczenia i konieczność jego oceny w ujęciu całościowym. Sąd kasacyjny zaakceptował szerokie rozumienie realizacji celu wywłaszczenia, obejmujące również infrastrukturę towarzyszącą.
Podkreślił, iż inwestycje tego rodzaju mają charakter złożony i wieloetapowy, dlatego szczegółowe ustalanie dat powstania poszczególnych obiektów nie jest konieczne. Oddalił także zarzuty dotyczące niepełnego materiału dowodowego, uznając, iż stan faktyczny został wystarczająco wyjaśniony. Wskazał, iż sposób zagospodarowania nieruchomości odpowiadał celowi wywłaszczenia, a oddanie części gruntów w użytkowanie wieczyste wpisuje się w ten cel i stanowi przeszkodę prawną zwrotu. W konsekwencji NSA uznał, iż nie została spełniona przesłanka „zbędności” z art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 GospNierU, gdyż cel wywłaszczenia został zrealizowany i oddalił skargę kasacyjną.
