Piwniczka nie jest obiektem małej architektury

Stan faktyczny

WSA w Poznaniu oddalił skargę na postanowienie WINB w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych.

W sprawie tej PINB postanowieniem wydanym na podstawie art. 48 ust. 1 pkt. 1 ustawy z 7.7.1994 r. – Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 418; dalej: PrBud) wstrzymał budowę piwniczki prefabrykowanej żelbetowej o wymiarach 2,40 m x 3,00 m, poinformował o możliwości złożenia wniosku o legalizację obiektu w terminie 30 dni od dnia otrzymania postanowienia oraz poinformował o konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej w celu uzyskania decyzji o legalizacji obiektu i sposobie obliczenia tej opłaty.

W uzasadnieniu Organ wyjaśnił, iż przeprowadzono kontrolę legalności zabudowy działki, na której wybudowano m.in. piwniczkę prefabrykowaną żelbetową ze stropem wyniesionym ok. 0,50 m nad poziom gruntu. Wejście do piwniczki znajduje się od strony zachodniej, poniżej poziomu gruntu. Piwniczka została wybudowana w 11.2024 r. przez skarżącego, który nie posiada żadnej dokumentacji świadczącej o jej legalności.

Organ wskazał, iż budowa piwniczek ogrodowych nie jest ujęta w katalogu zamkniętym obiektów zwolnionych z uzyskania pozwolenia na budowę (art. 29 PrBud). W ocenie Organu piwniczkę należy traktować jak budowlę w rozumieniu art. 3 pkt. 3 PrBud, do której budowy inwestor był zobowiązany uzyskać pozwolenie na budowę.

W przypadku braku uzyskania pozwolenia na budowę, w odniesieniu do wybudowanego obiektu budowlanego, w celu jego legalizacji, zastosowanie znajduje tryb określony w przepisach art. 48 PrBud. Wobec tego Organ postanowił o wstrzymaniu budowy i poinformował o możliwości złożenia wniosku o legalizację obiektu budowlanego, konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej oraz o zasadach obliczenia opłaty legalizacyjnej.

Inwestor wniósł zażalenie na ww. postanowienie, kwestionując uznanie przez Organ piwniczki za budowlę. Skarżący wskazał, iż piwniczka pełni funkcję gospodarczą, ma powierzchnię 7 m² i stanowi obiekt małej architektury, zwolniony z konieczności uzyskania pozwolenia na budowę.

WINB utrzymał zaskarżonego postanowienie w mocy. Wskazał, iż mamy tu do czynienia z obiektem żelbetonowym, którego strop wystaje ponad poziom gruntu o ok. 0,5 m. Takiego obiektu nie można traktować jako ziemianki. Nie spełnia on wymagań wskazanych w art. 3 pkt. 4 PrBud, który wskazuje, czym jest obiekt małej architektury na gruncie prawa budowlanego. Przez obiekt małej architektury według tego przepisu należy rozumieć niewielkie obiekty, a w szczególności:

a) kultu religijnego, jak: kapliczki, krzyże przydrożne, figury,

b) posągi, wodotryski i inne obiekty architektury ogrodowej,

c) użytkowe służące rekreacji codziennej i utrzymaniu porządku, jak: piaskownice, huśtawki, drabinki, śmietniki.

Inwestor skierował skargę do WSA.

Stanowisko WSA

Sąd I instancji uznał, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Regulacja skutków samowoli budowlanych jest konsekwencją obowiązującej w PrBud generalnej zasady, wyrażonej w art. 28 PrBud, przewidującej, iż roboty budowlane można rozpocząć po uzyskaniu pozwolenia na budowę, z wyjątkami przewidzianymi w art. 29-31 PrBud. Z tego powodu organy nadzoru budowlanego, ustawowo zobligowane do kontroli przestrzegania i stosowania przepisów prawa budowlanego (art. 84 ust. 1 pkt 1 PrBud), powinny podejmować działania weryfikujące stan zgodności z prawem wykonanych robót budowlanych.

W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się co kwalifikacji wybudowanego przez skarżącego obiektu: piwniczki prefabrykowanej żelbetowej ze stropem.

PrBud wyróżnia wśród obiektów budowlanych: budynek, budowlę bądź obiekt małej architektury, wraz z instalacjami zapewniającymi możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem, wzniesiony z użyciem wyrobów budowlanych (art. 3 pkt 1 PrBud).

Rozróżnienie pomiędzy powyższymi kategoriami jest istotne, ponieważ wpływa m.in. na procedury budowlane i związany z nimi obowiązek uprzedniego wystąpienia o pozwolenie na budowę lub zgłoszenia ich. Budowa obiektów małej architektury nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę oraz zgłoszenia budowa obiektów małej architektury budowanych poza miejscami publicznymi (zob. art. 29 ust. 1 pkt 28 i 29 ust. 2 pkt 19 PrBud).

Zgodnie z art. 3 pkt. 4 PrBud, przez obiekt małej architektury należy rozumieć niewielkie obiekty, a w szczególności:

a) obiekty kultu religijnego, jak: kapliczki, krzyże przydrożne, figury,

b) posągi, wodotryski i inne obiekty architektury ogrodowej,

c) obiekty użytkowe służące rekreacji codziennej i utrzymaniu porządku, jak: piaskownice, huśtawki, drabinki, śmietniki.

Powyższy katalog nie ma charakteru zamkniętego. Przyporządkowanie niektórych obiektów do kategorii obiektów małej architektury, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, bywa często przyczyną sporów sądowoadministracyjnych. Sąd w składzie orzekającym podzielił pogląd NSA wyrażony w wyroku z 18.7.2018 r., II OSK 2077/16, Legalis, iż wprawdzie definicja z art. 3 pkt. 4 PrBud nie wymienia w sposób wyczerpujący wszystkich rodzajów obiektów małej architektury, jednak wyraźnie wskazuje na obiekty kultu religijnego, obiekty architektury ogrodowej oraz obiekty służące rekreacji codziennej i utrzymaniu porządku (śmietniki). Lista obiektów nie jest przy tym wyczerpująca i niewątpliwie do obiektów małej architektury można zaliczyć także inne obiekty, poza wyraźnie w niej wymienionymi. Należy jednak mieć na względzie, iż mogą to być jedynie obiekty niewielkie i rodzajowo podobne do tych, które zostały wymienione w art. 3 pkt. 4 PrBud.

Natomiast przez pojęcie budowli zgodnie z art. 3 pkt. 3 PrBud należy rozumieć każdy obiekt budowlany niebędący budynkiem lub obiektem małej architektury, jak: obiekty liniowe, lotniska, mosty, wiadukty, estakady, tunele, przepusty, sieci techniczne, wolno stojące maszty antenowe, wolno stojące trwale związane z gruntem tablice reklamowe i urządzenia reklamowe, budowle ziemne, obronne (fortyfikacje), ochronne, hydrotechniczne, zbiorniki, wolno stojące instalacje przemysłowe lub urządzenia techniczne, oczyszczalnie ścieków, składowiska odpadów, stacje uzdatniania wody, konstrukcje oporowe, nadziemne i podziemne przejścia dla pieszych, sieci uzbrojenia terenu, budowle sportowe, cmentarze, pomniki, a także części budowlane urządzeń technicznych (kotłów, pieców przemysłowych, elektrowni jądrowych, elektrowni wiatrowych, morskich turbin wiatrowych i innych urządzeń) oraz fundamenty pod maszyny i urządzenia, jako odrębne pod względem technicznym części przedmiotów składających się na całość użytkową.

W ocenie Sądu, mając na uwadze powyższe definicje brak jest podstaw prawnych do uznania przedmiotowej budowli jako obiektu małej architektury, z uwagi nie tylko na technologię wykonania piwniczki prefabrykowanej żelbetowej, a więc wykonaną z ciężkich, betonowych elementów konstrukcyjnych, stosowanych najczęściej w obiektach o szkieletowych konstrukcjach, jedno i wielokondygnacyjnych oraz budynkach ścianowych, z uwagi na odpowiednią nośność tych elementów. Budowa spornej piwniczki niewątpliwie wymagała od inwestora podjęcia prac związanych z przygotowaniem gruntu pod budowę i doprowadziła do powstania obiektu kubaturowego o wymiarach 2,4 na 3,00 m oraz stropem wyniesionym ok. 0,50 m nad poziom gruntu. Z dołączonej do skargi gwarancji wynika, iż skarżący wykonał piwniczkę z gotowego zbiornika żelbetonowego wycinając otwór na drzwi. Sąd stoi na stanowisku, iż wymienione powyżej cechy nie pozwalają na uznanie piwniczki za obiekt „niewielki” stanowiący obiekt małej architektury.

Komentarz