Podatek od darowizny po zmianach w 2022 roku

Przekazanie kwoty pieniężnej znajomemu, oddanie mieszkania czy samochodu – te czynności wiążą się z pojęciem darowizny. W wielu sytuacjach konieczne jest rozliczenie się z Urzędem Skarbowym, a co za tym idzie, opłacenie podatku. Na szczęście, zdarzają się też wyjątki, kiedy możemy skorzystać ze zwolnienia przewidzianego w przepisach prawa. Sprawdźmy, na jaką wysokość podatku musimy się przygotować oraz kiedy w ogóle go nie zapłacimy.

Co to jest darowizna?

Zanim przejdziemy do konkretnych kwot i wartości, skupmy się na tym, czym w świetle prawa jest darowizna. Wyjaśnienie tego pojęcia znajduje się w art. 888 Kodeksu Cywilnego, który definiuje ją jako „formę umowy, w której darczyńca zobowią­zuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego, kosztem swe­go majątku”. Mówiąc prościej, jest to sytuacja, w której jedna strona (darczyńca) przekazuje nieodpłatnie drugiej stronie (obdarowanemu) określoną ilość dóbr (np. pieniędzy czy rzeczy).

Na co zwrócić uwagę przy sporządzaniu darowizny?

Jeżeli chcemy przekazać darowiznę, to przede wszystkim musimy zwrócić uwagę na to, kto będzie osobą obdarowaną. Duże znaczenie ma tu m.in. stopień pokrewieństwa, od którego zależy wysokość podatku od darowizny. Dodatkowo powinniśmy zastanowić się, co może być przedmiotem darowizny. Tak naprawdę w tym przypadku mamy do czynienia ze sporą dowolnością. Przedmiotem darowizny może być niemal wszystko, co posiada wartość. Jako przykłady można podać pieniądze, dom, samochód czy komputer. W przypadku darowizny nieruchomości musimy mieć na uwadze to, iż powinna ona zostać sporządzona w formie aktu notarialnego.

Przedmiotem darowizny nie może być z kolei usługa, ponieważ tym przypadku nie dochodzi do uszczuplenia majątku. Potwierdzeniem tej tezy jest m.in. wyrok WSA w Gdańsku z 24 października 2012 r. Poza tym musimy pamiętać, aby sporządzić umowę darowizny, oraz iż jest to świadczenie bezpłatne. Przekazując komuś np. pieniądze, nie możemy żądać ich zwrotu, a tym bardziej zwrotu wraz z odsetkami. Wówczas powinniśmy mówić o pożyczce.

Podatek od darowizny – grupy podatkowe

Ustawa o podatku od spadków i darowizn reguluje kwestie związane z wysokością podatku. Dla nas ważne jest to, iż nie możemy mówić o jednej, konkretnej wartości. W zależności od grupy podatkowej, ale też kwoty, przyjmuje się widełki od 3 do 20 procent.

Jedną z rzeczy, na jakie należy zwracać uwagę, jest m.in. stopień pokrewieństwa, za pomocą którego możemy przyporządkować obdarowanego do danej grupy. W polskim prawie możemy wyróżnić trzy główne grupy podatkowe:

I grupa podatkowa:

• małżonkowie,
• zstępni (np. dzieci, wnuki czy prawnuki),
• wstępni (rodzice, dziadkowie, itd.),
• pasierb,
• zięć / synowa,
• rodzeństwo,
• ojczym, macocha, teściowie;

II grupa podatkowa:

• zstępni rodzeństwa (np. siostrzeńcy czy bratankowie oraz ich dzieci i wnuki),
• rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych;

III grupa podatkowa:

• wszyscy pozostali nabywcy.

Przedstawiony podział ma duże znaczenie w kontekście płacenia podatku od darowizny. Upraszczając, możemy stwierdzić, iż im dalsze pokrewieństwo, tym na wyższy podatek musimy się przygotować.

Kwota wolna od podatku

Pośród omawianych zagadnień, pod uwagę musimy wziąć kwotę wolną od podatku, która pozwala nam obniżyć podstawę opodatkowania. Innymi słowy, mieszcząc się w określonym limicie, nie będziemy musieli płacić podatku.

Co istotne, 10 października 2022 roku weszło w życie nowe Rozporządzenie Ministra Finansów (Dz. U. z 2022 poz. 2084), które zmienia dotychczasowe kwoty wolne od podatku. Po nowelizacji przepisów wynoszą one odpowiednio:

• dla I grupy podatkowej 10 434 zł;
• dla II grupy podatkowej 7878 zł;
• dla III grupy podatkowej 5308 zł.

Zwolnienie z podatku

Pozostańmy jeszcze przy kwotach wolnych od podatku. Pamiętajmy o tym, iż w pewnych sytuacjach możemy skorzystać z całkowitego zwolnienia od podatku, niezależnie od przekazywanej kwoty. Aby tak się stało, musimy należeć do tzw. zerowej grupy podatkowej. Zaliczamy do niej małżonków, dzieci, wnuków, rodziców, dziadków, pasierba, pasierbicę, rodzeństwo, ojczyma i macochę.

Aby skorzystać z tego przywileju, musimy pamiętać o dopełnieniu kilku formalności. Przede wszystkim, niezbędne jest zgłoszenie otrzymania darowizny w Urzędzie Skarbowym poprzez wypełnienie druku SD-Z2. Jego pełna nazwa to „Zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych”. Możemy to zrobić przez internet, bądź tradycyjne, w formie papierowej.

Poza tym, jeżeli przedmiotem darowizny są pieniądze, wówczas musimy pamiętać o tym, aby udokumentować przepływ. Możemy to zrobić np. dzięki potwierdzenia otrzymania środków pieniężnych na rachunek bankowy.

Ile czasu mamy na zgłoszenie darowizny, aby skorzystać z całkowitego zwolnienia?

Na zgłoszenie darowizny do urzędu mamy 6 miesięcy pod warunkiem, iż umowa nie została sporządzona w formie aktu notarialnego. Spóźnienie się jest równoznaczne z utratą tego przywileju. Wówczas jedyną szansą na przedłużenie terminu jest zwrócenie się do urzędu skarbowego z tzw. czynnym żalem.

Z kolei o ile umowa jest sporządzana u notariusza, to u niego płacimy podatek, bądź stosuje on należne nam zwolnienie.

Skale podatkowe w podatku od spadków i darowizn

Wspomniałem już, iż wysokość podatku jest uzależniona m.in. od grupy podatkowej, do jakiej należy darczyńca. Zgodnie z Rozporządzeniem obowiązującym od 13 października 2022 roku, opodatkowaniu podlega darowizna od jednej osoby, której wartość przekracza:

I grupa podatkowa

II grupa podatkowa

III grupa podatkowa

Wszystkie powyższe wartości są uregulowane w ustawie od spadków i darowizn. Raczej nie jest żadnym zaskoczeniem to, iż największa kwota podatku będzie obowiązywać III grupę osób. Tutaj przyjdzie nam zapłacić nawet do 20% podatku od otrzymanej darowizny.

Pamiętajmy również o limitach, do których wlicza się wszystkie darowizny od jednej osoby z okresu 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło nabycie. Limity mają istotne znaczenie w przypadku kwoty wolnej, odpowiednio ją pomniejszając.

Jak obliczyć podatek od darowizny – przykład

Przechodząc od teorii do praktyki, weźmy teraz przykład darowizny otrzymanej od znajomego. Zakładamy, iż przyjaciel przekazał nam przelewem kwotę 90 000 zł. Co w takim przypadku musimy zrobić, aby dopełnić formalności?

Przede wszystkim musimy odpowiedzieć sobie na pytanie, do jakiej grupy należymy. W tym przypadku jest to III grupa podatkowa. Kolejnym krokiem jest obliczenie wartości podatku, jaki musimy zapłacić. Pamiętamy, iż możemy skorzystać z kwoty wolnej w wysokości 5308 zł. W związku z tym, zgodnie z tabelą, obliczamy podatek od kwoty 84 692.

Nadwyżka do 11 128 zł jest opodatkowana według stawki 12%. Oznacza to, iż pierwsza część podatku wynosi 1335,40 zł. Od kwoty 11 128 zł do 22 256 zł obowiązuje nas stawka 16%. Podatek wyniesie więc 1780,5 zł. Pozostało nam jeszcze obliczyć wysokość podatku od pozostałej kwoty 62 436 zł. Tutaj obowiązuje nas stawka 20%, która po przemnożeniu da nam 12 487,2 zł. Sumując, otrzymujemy 15 603,1 zł, co w zaokrągleniu do pełnych złotówek da nam podatek do zapłaty w wysokości 15 603 zł.

Obliczenia możemy nieco uprościć za sprawą dostępnej tabeli. Wiemy, jaki podatek zapłacimy do kwoty 22 256 zł. Oznacza to, iż w tym przypadku możemy równie dobrze obliczyć tylko 20% od 62 436 zł i do otrzymanego wyniku dodać wymienione wartości.

Co ważne, o ile stosujemy wartości z tabelki, to pamiętajmy, iż uwzględniają one kwotę wolną od podatku. jeżeli nie przysługuje nam ona ze względu na przekroczony limit, wówczas musimy obliczyć podatek manualnie.

Darowizna od rodziców

Na koniec weźmy pod lupę bardzo częsty przykład, kiedy to darowizna pochodzi od rodziców. Załóżmy, iż przekazują nam przelewem kwotę 40 tys. zł. Co w takim przypadku musimy zrobić, aby skorzystać ze zwolnienia od podatku?

Przede wszystkim wiemy, iż rodzice zaliczają się do tzw. grupy zerowej. Dzięki temu dotyczy nas zwolnienie z podatku od darowizny. Musimy jednak pamiętać o tym, aby w ciągu pół roku od dnia otrzymania darowizny wypełnić druk SD-Z2 i przedstawić potwierdzenie otrzymania przelewu. Mamy na to 6 miesięcy. Wykonanie czynności sprawi, iż nie będziemy musieli dokonywać zapłaty podatku.