Rodzina patchworkowa a status samotnego rodzica

Stan faktyczny

SKO w Łodzi po rozpatrzeniu odwołania K.K. (dalej: Skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Daszyna (dalej: Organ) z 27.11.2025 r., w części dotyczącej odmowy przyznania prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, tj. N.K. oraz F.K. w kwocie po 193 zł miesięcznie na każde dziecko, na okres od 1.11.2025 r. do 31.10.2026 r. Jak wynika z akt, Organ decyzją z 27.10.2025 r. orzekł o odmowie przyznania Skarżącej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dzieci, tj. N.K. i F.K. w kwocie 193 zł miesięcznie na każde dziecko, na okres od 1.11.2025 r. do 31.10.2026 r.

Skarżąca poinformowała, iż jej rodzina składa się z 5 członków, tj.: Skarżącej, jej konkubenta, G.G., oraz trójki dzieci: N.K. (córki Skarżącej z poprzedniego związku), F.K. (syna Skarżącej z poprzedniego związku) oraz N.G. (syna Skarżącej i G.G.). Wskazała, iż ojciec N. i F.K. zmarł, a ona jest jedynym opiekunem prawnym dzieci.

Stanowisko SKO

Kwestią sporną w sprawie, jak wskazało SKO, pozostaje zagadnienie przyznania Skarżącej prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na dzieci – N.K. i F.K.

SKO, mając na uwadze ustawową definicję osoby samotnie wychowującej dziecko, wskazało, iż z art. 3 pkt. 17a ustawy z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1208; dalej: ŚwRodzU) wynika, iż pozostawanie w konkubinacie oraz wychowywanie wspólnie co najmniej jednego dziecka z konkubentem, który jest jego rodzicem, powinno wykluczać taką osobę z kręgu osób samotnie wychowujących dziecko. Dla prawidłowej wykładni pojęcia „osoby samotnie wychowującej dziecko” konieczne jest odwołanie się do ustawowego pojęcia „rodziny”, w świetle którego małżonkowie, a także rodzice dzieci (również ci niepozostający w formalnym związku) oraz pozostające na ich utrzymaniu dzieci tworzą rodzinę, niezależnie od tego, czy dzieci te są wspólnymi dziećmi obojga małżonków (partnerów). Założenie, iż osobą samotnie wychowującą dziecko jest osoba pozostająca w związku nieformalnym z ojcem dziecka oraz wychowująca wspólnie z nim dzieci, prowadzi do tworzenia pewnej formy fikcji i podziału istniejącej rodziny. Skoro ustawodawca postanowił, iż za osobę samotnie wychowującą dziecko można uznać jedynie osoby przez niego określone, to dopóki taka reguła obowiązuje, tylko te osoby będą mogły uzyskać przedmiotowe świadczenie.

Istota sporu

WSA w Łodzi wskazał, iż istota problemu w sprawie koncentruje się na ocenie schematy wykładni art. 3 pkt. 17a ŚwRodzU, dokonanej przez organy administracji obu instancji, które były zgodne, iż skoro Skarżąca wychowuje dwoje dzieci z poprzedniego małżeństwa oraz jedno wspólne z partnerem, z którym pozostaje w związku partnerskim, to nie może być uznana za osobę „samotnie wychowującą dziecko”, co w konsekwencji oznacza, iż nie może otrzymać na dwoje dzieci, których ojciec nie żyje, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka.

Stan prawny

W ocenie WSA w Łodzi wynik tak ustalonej wykładni prawa jest nietrafny i nie może zyskać uznania. Stosownie bowiem do art. 11a ust. 1 ŚwRodzU, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, o ile nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ:

Zgodnie z kolei z definicją ustawową zawartą w art. 3 pkt. 17a ŚwRodzU pod pojęciem „osoby samotnie wychowującej dziecko” należy rozumieć pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba, iż wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem.

Prawidłowy sposób rozumienia art. 3 pkt. 17a ŚwRodzU był już wielokrotnie prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, które uznaje, iż przesłanka samotnego wychowywania dziecka spełniona jest zawsze, gdy dziecko jest wychowywane tylko przez jednego z rodziców, co oznacza, iż osoba pozostająca w związku małżeńskim lub pozamałżeńskim i wychowująca dziecko spoza małżeństwa lub tegoż związku jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu tegoż przepisu i ma prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, o ile spełnia warunki określone w art. 11a ust. 1 ŚwRodzU (wyrok NSA z 12.12.2025 r., I OSK 2239/24, Legalis). Dlatego też dziecko wychowujące się w tzw. rodzinie zrekonstruowanej nie traci statusu osoby wychowywanej przez samotnego rodzica.

Relacje i obowiązki uregulowane w KRO pozostają bez wpływu na sferę władzy rodzicielskiej, która z mocy art. 93 ust. 1 KRO i art. 94 ust. 1 KRO przysługuje rodzicom, zaś o ile jedno z rodziców nie żyje, przysługuje drugiemu z rodziców. Zawarcie związku małżeńskiego bądź też nawiązanie związku partnerskiego przez jedynego żyjącego rodzica dziecka nie przekłada się na nabycie przez nowego współmałżonka lub partnera władzy rodzicielskiej nad tym dzieckiem. Do tego mogłoby prowadzić dopiero przysposobienie przez niego tego dziecka. Skoro zaś współmałżonek lub partner, niebędący rodzicem dziecka drugiego współmałżonka lub partnera, nie sprawuje nad tym dzieckiem władzy rodzicielskiej, nie sposób uznać, iż wychowuje to dziecko wraz z jego jedynym rodzicem. Obowiązek i prawo wychowania dziecka jest elementem władzy rodzicielskiej, stąd też jedyny rodzic dziecka jest osobą samotnie wychowującą dziecko, albowiem jako jedyna osoba sprawuje nad nim władzę rodzicielską. Dla zachowania tego statusu nie musi więc pozostawać osobą samotną, tzn. niezamężną, nieżonatą lub niepozostającą w nieformalnym związku partnerskim.

ŚwRodzU, definiując pojęcie „rodziny”, nie wprowadza przy tym pojęcia „rodziny rekonstruowanej”, które czasem pojawia się w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych, bo zrównuje w swoich regulacjach nie tylko rodzinę, składającą się z małżonków i ich wspólnych dzieci z rodziną tworzoną przez małżonków i dzieci nie tylko wspólne, ale także z rodziną, tworzoną przez rodziców niepozostających w związku małżeńskim (konkubentów) i ich dzieci.

Stanowisko WSA w Łodzi

Przenosząc powyższe na okoliczności niniejszej sprawy, WSA w Łodzi wskazał, iż fakt posiadania przez Skarżącą kolejnego dziecka z obecnym partnerem, z którym tworzy związek pozamałżeński oraz to, iż zgodnie z definicją rodziny zawartą w art. 3 pkt. 16 ŚwRodzU do rodziny skarżącej, oprócz jej dzieci, przynależy również jej obecny partner oraz ich dziecko, nie mają znaczenia dla ustalenia, iż w stosunku do dzieci z wcześniejszego małżeństwa, skarżąca jest osobą samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów ŚwRodzU. W myśl ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych inny jest bowiem cel definicji osoby samotnie wychowującej dziecko, a inny definicji rodziny. W konsekwencji, nie ma sprzeczności pomiędzy uznaniem Skarżącej za osobę samotnie wychowującą dziecko i zarazem – w innym kontekście – uznaniem, iż obecny partner przynależy do jej rodziny (wyrok WSA w Lublinie z 23.3.2023 r., II SA/Lu 122/23, Legalis).

Na tej podstawie WSA w Łodzi wskazał, iż Organy w kontrolowanej sprawie naruszyły art. 3 pkt 17a ŚwRodzU i art. 11a ust. 1 ŚwRodzU, dokonując ich błędnej wykładni, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, prowadząc do niewłaściwego ich zastosowania. Prawidłowa interpretacja powołanych przepisów prowadzi bowiem do ustaleń przeciwnych do tych, jakich dokonały organy obu instancji i jakie stały się podstawą decyzji odmawiających przyznania Skarżącej wnioskowanego dodatku do zasiłku rodzinnego. Wadliwe jest zatem uznanie, iż Skarżąca nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko w odniesieniu do N.K. i F.K. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) PostAdmU oraz art. 135 PostAdmU, WSA w Łodzi uchylił ww. decyzje.

Komentarz