Zawieszenie działalności gospodarczej z datą wsteczną

Stan faktyczny

G.B. (dalej: Skarżąca) 27.9.2017 r. zgłosiła w CEIDG rozpoczęcie prowadzenia od 2.10.2017 r. działalności gospodarczej o przeważającym przedmiocie o kodzie PKD 18.14.Z – introligatorstwo i podobne usługi. Skarżąca wykonywała papeterię ślubną. W marcu 2022 r. rozmawiała z A.C. (dalej: Księgowa) o zawieszeniu ww. działalności od 1.4.2022 r. i była przekonana, iż Księgowa dopełniła ww. czynności, co jednak nie nastąpiło. 5.2.2023 r. Skarżąca dokonała w CEIDG wpisu o zawieszeniu działalności gospodarczej z datą wsteczną od 1.4.2022 r.

Stanowisko ZUS

4.4.2024 r. ZUS wydał decyzję, w której stwierdził, iż Skarżąca podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą m.in. od 1.1.2020 r. do 31.12.2022 r., w uzasadnieniu wskazując, iż jako datę zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przyjął 31.12.2022 r. z uwagi na złożenie dokumentów rozliczeniowych aż do grudnia 2022 r. oraz dokonanie wpłaty składek 10.7.2022 r. (dalej: Decyzja ZUS).

Rozstrzygnięcie SO

Odwołanie Skarżącej od Decyzji ZUS podlegało – w ocenie Sądu Okręgowego w Warszawie (dalej: SO) – uwzględnieniu. Wobec czego SO zmienił Decyzję ZUS i stwierdził, iż Skarżąca jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom w okresie, kiedy doszło do zawieszenia działalności, tj. od 1.4.2022 r. do 31.12.2022 r.

Stan prawny

SO wskazał, iż istotne znaczenie ma ustawa z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 199; dalej: SysUbSpołU). Art. 6 ust. 1 pkt 5 SysUbSpołU stanowi, iż obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9 SysUbSpołU, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi. Art. 12 ust. 1 SysUbSpołU wskazuje, iż obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. W myśl art. 8 ust. 6 SysUbSpołU, za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się:

Zgodnie z art. 3 PrPrzed, działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły.

Obowiązek ubezpieczeń społecznych

SO podkreślił, iż działalność gospodarcza to prawnie określona sytuacja, którą trzeba oceniać na podstawie zbadania konkretnych okoliczności faktycznych, wypełniających (lub nie) znamiona tej działalności. Prowadzenie działalności gospodarczej jest kategorią obiektywną, niezależnie od tego, jak działalność tę ocenia sam prowadzący ją podmiot i jak ją nazywa oraz czy dopełnia ciążących na nim obowiązków z tą działalnością związanych, czy też nie. Do powstania obowiązku ubezpieczenia wymagane jest więc rzeczywiste wykonywanie działalności zarobkowej.

Z art. 13 pkt 4 SysUbSpołU wynika, iż osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą podlegają ubezpieczeniom od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone (…). Ustawodawca określił czasowe granice podlegania obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu, wyznaczając je momentami rozpoczęcia i zaprzestania wykonywania tej działalności. Zaprzestanie działalności gospodarczej może być okresowe, spowodowane przerwą w jej wykonywaniu, musi jednak wiązać się z wolą zaprzestania działalności w sposób definitywny, co winno znaleźć formalny wyraz w wyrejestrowaniu działalności z CEIDG, względnie w jej zawieszeniu.

Wpis w CEIDG nie przesądza o faktycznym prowadzeniu działalności, ale prowadzi do domniemania prawnego (art. 234 KPC), według którego osoba wpisana do ewidencji jest traktowana jako prowadząca działalność gospodarczą. Domniemanie to może być obalone, co jednak wymaga przeprowadzenia przeciwdowodu. Racjonalną konsekwencją zaniechania prowadzenia działalności gospodarczej jest bowiem wykreślenie przedsiębiorcy z ewidencji działalności gospodarczej. Dlatego też, brak wykreślenia z ewidencji, chociaż nie decydujący dla ustalenia prowadzenia działalności gospodarczej, nie może być pomijany przy ustalaniu faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej (wyrok SN z 25.11.2005 r., I UK 80/05, Legalis). Jeżeli więc, mimo formalnego figurowania w CEIDG, ubezpieczony nie wykonywał żadnych usług lub sprzedaży, czy innych czynności, które wchodzą w zakres przedmiotowy działalności, ani choćby nie podejmował takich czynności, jak zamawianie towarów, rekrutacja pracowników, poszukiwanie kontrahentów itp., to w konsekwencji należy uznać, iż nie do utrzymania jest domniemanie wynikające z wpisu do CEIDG, iż działalność tą ubezpieczony wykonywał (-uje), a zatem nie może też dojść do objęcia go ubezpieczeniem społecznym, w myśl art. 6 ust. 1 pkt 5 SysUbSpołU oraz art. 13 pkt 4 SysUbSpołU .

Stanowisko SO

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy, wskazać należy, iż zgromadzony materiał dowodowy potwierdził, iż po 31.3.2022 r. Skarżąca nie uzyskiwała przychodów, nie ponosiła kosztów bezpośrednio związanych z przedmiotem działalności ani nie świadczyła usług. Ewentualny brak zysku (dochodu) nie może przesądzać o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, ale inaczej należy oceniać sytuację, kiedy mamy do czynienia z działalnością wykazującą brak jakiegokolwiek przychodu oraz niewykonanie czynności czy transakcji w ramach działalności gospodarczej (wyrok SA w Łodzi z 22.7.2016 r., III AUa 848/16, Legalis). SO przyjął, iż okoliczności faktyczne przedmiotowej sprawy wskazują, iż ww. okresie, poza składaniem dokumentów podatkowych, brak było jakiegokolwiek innego przejawu aktywności Skarżącej w ramach działalności gospodarczej. W tej sytuacji sam status aktywnej działalności w CEIDG, nie może być dowodem, jak chce ZUS, iż działalność była kontynuowana.

Zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej

Zdaniem SO, działalność gospodarcza, mimo wciąż figurującego wpisu w CEIDG o jej prowadzeniu, nie była faktycznie wykonywana, a wsteczne dokonanie wpisu o jej zawieszeniu w realiach sprawy znajduje usprawiedliwienie. Art. 24 ust. 1 i 2 PrPrzed stanowi, iż zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej następuje na wniosek przedsiębiorcy, chyba iż przepis odrębny stanowi inaczej. W przypadku przedsiębiorcy wpisanego do CEIDG okres zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej rozpoczyna się od dnia wskazanego we wniosku o wpis w informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej. Data rozpoczęcia zawieszenia działalności gospodarczej może być wcześniejsza (jednakże w przypadku daty zawieszenia nie wcześniejsza niż data rozpoczęcia prowadzenia działalności), taka sama bądź przyszła niż data złożenia wniosku do CEIDG. To oznacza, iż Skarżąca miała prawo, by zawiesić działalność gospodarczą z datą wsteczną, tym bardziej iż co najmniej od momentu, od kiedy zawiesiła działalność (1.4.2022 r.), działalności tej już nie prowadziła.