Czy w sprawie karnej możliwa jest ugoda?

2 dni temu
Zdjęcie: Czy w sprawie karnej możliwa jest ugoda?


Słowo „ugoda” kojarzy się przede wszystkim ze sprawami cywilnymi: strony dochodzą do porozumienia, czynią sobie wzajemne ustępstwa i w ten sposób kończą spór. W postępowaniu karnym sytuacja wygląda inaczej. O winie i karze ostatecznie rozstrzyga sąd, dlatego oskarżony nie może po prostu „dogadać się” z prokuratorem czy pokrzywdzonym i w ten sposób zakończyć sprawy.

Kodeks postępowania karnego przewiduje jednak rozwiązania, które w praktyce pozwalają zakończyć postępowanie na podstawie porozumienia. Są to tzw. tryby konsensualne.

Porozumienie procesowe może być dla oskarżonego sposobem na szybsze i bardziej przewidywalne zakończenie sprawy. Zamiast wieloletniego postępowania i niepewności co do jego wyniku, w określonych sytuacjach możliwe jest uzgodnienie z prokuratorem warunków zakończenia sprawy, w tym rodzaju i wymiaru kary. Nie oznacza to uniknięcia odpowiedzialności – przeciwnie, oskarżony przyjmuje ją na siebie, ale może mieć realny wpływ na kształt proponowanego rozstrzygnięcia. Dobrze przeprowadzone negocjacje mogą więc ograniczyć ryzyko surowszego wyroku i pozwolić lepiej przygotować się na jego konsekwencje. Jednocześnie przepisy wymagają uwzględnienia prawnie chronionych interesów pokrzywdzonego, a ostateczna decyzja zawsze należy do sądu.

Właśnie dlatego na tym etapie szczególne znaczenie ma pomoc obrońcy, który oceni, czy porozumienie rzeczywiście jest korzystne, i zadba o to, aby jego warunki były możliwie najlepsze w realiach konkretnej sprawy.

Kilka dróg do szybszego zakończenia sprawy karnej

Standardowy przebieg postępowania karnego może oznaczać wielomiesięczne, a niekiedy znacznie dłuższe postępowanie: przesłuchania świadków, opinie biegłych, kolejne terminy rozpraw i oczekiwanie na wyrok.

Nie każda sprawa karna musi przejść całą, klasyczną drogę procesową. Przepisy przewidują kilka trybów, które pozwalają zakończyć postępowanie szybciej i na uzgodnionych wcześniej warunkach.

Możliwość konsensualnego zakończenia sprawy pojawia się przy tym na różnych jej etapach- od postępowania przygotowawczego aż po początek rozprawy przed sądem.

1. Porozumienie jeszcze przed aktem oskarżenia – art. 335 § 1 k.p.k.

Pierwsza możliwość pojawia się jeszcze przed skierowaniem do sądu aktu oskarżenia.

Art. 335 § 1 k.p.k., może znaleźć zastosowanie, gdy oskarżony przyznaje się do winy, a okoliczności popełnienia przestępstwa i jego wina nie budzą wątpliwości. Znaczenie ma także jego postawa, która powinna wskazywać, iż cele postępowania zostaną osiągnięte bez prowadzenia go w pełnym zakresie.

W takim przypadku postępowanie przygotowawcze może zostać istotnie skrócone. Prokurator zamiast aktu oskarżenia kieruje do sądu wniosek o wydanie na posiedzeniu wyroku skazującego oraz orzeczenie uzgodnionych z oskarżonym kar lub innych środków przewidzianych za zarzucany mu występek. Uzgodnienia mogą obejmować również sposób rozstrzygnięcia o kosztach procesu.

Nieco inaczej wygląda tryb przewidziany w art. 335 § 2 k.p.k. W tym przypadku prokurator sporządza akt oskarżenia, ale może dołączyć do niego wniosek o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzania rozprawy i orzeczenie wcześniej uzgodnionych z oskarżonym kar lub innych środków. Jest to możliwe, o ile okoliczności popełnienia przestępstwa i wina oskarżonego nie budzą wątpliwości, jego oświadczenia dowodowe nie pozostają w sprzeczności z dokonanymi ustaleniami, a jego postawa wskazuje, iż cele postępowania zostaną osiągnięte.

Różnica jest więc istotna: w trybie z § 1 wniosek prokuratora zastępuje akt oskarżenia, natomiast w trybie z § 2 wniosek jest składany razem z aktem oskarżenia. W obu przypadkach chodzi jednak o to samo: możliwość zakończenia sprawy wyrokiem skazującym bez prowadzenia klasycznej rozprawy, na warunkach wcześniej uzgodnionych z oskarżonym i następnie zaakceptowanych przez sąd.

Nie jest to jednak porozumienie zawierane wyłącznie pomiędzy oskarżonym a prokuratorem. Przepisy wyraźnie wymagają uwzględnienia prawnie chronionych interesów pokrzywdzonego. Sąd może również uzależnić uwzględnienie wniosku od naprawienia szkody w całości lub części albo zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Pokrzywdzony ma przy tym realny wpływ na możliwość zakończenia sprawy w tym trybie.

W praktyce jest to moment, w którym odpowiednio wcześnie podjęte rozmowy z prokuratorem mogą mieć bardzo duże znaczenie dla dalszego przebiegu postępowania.

2. Akt oskarżenia jest już w sądzie – art. 338a k.p.k.

To, iż akt oskarżenia został już skierowany do sądu, nie oznacza jeszcze, iż możliwość konsensualnego zakończenia sprawy została utracona. Kolejną możliwość przewiduje art. 338a k.p.k.

Oskarżony, któremu zarzucono przestępstwo zagrożone karą nieprzekraczającą 15 lat pozbawienia wolności, może – przed doręczeniem mu zawiadomienia o terminie rozprawy – złożyć wniosek o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzania postępowania dowodowego.

We wniosku można zaproponować konkretną karę lub środek karny, a także rozstrzygnięcie dotyczące przepadku, środka kompensacyjnego czy kosztów postępowania.

Samo złożenie takiego wniosku nie oznacza jednak jego automatycznego uwzględnienia. Sąd ocenia m.in. czy okoliczności popełnienia przestępstwa oraz wina nie budzą wątpliwości i czy cele postępowania mogą zostać osiągnięte w takim uproszczonym trybie. Znaczenie ma również stanowisko prokuratora oraz pokrzywdzonego.

Dlatego także na tym etapie najważniejsze jest nie tylko samo złożenie wniosku, ale przede wszystkim jego odpowiednie przygotowanie i wcześniejsza ocena, jakie warunki rozstrzygnięcia są w konkretnej sprawie możliwe do zaakceptowania przez pozostałych uczestników postępowania i sąd.

3. Ostatnia szansa na początku rozprawy – art. 387 k.p.k.

Jeżeli żadnego z wcześniejszych trybów nie wykorzystano, pozostaje jeszcze jedna możliwość.

Na podstawie art. 387 k.p.k. oskarżony może złożyć wniosek o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzania postępowania dowodowego już w czasie rozprawy głównej.

Nie można jednak zwlekać z tym bez ograniczeń. Wniosek należy złożyć najpóźniej do chwili zakończenia pierwszego przesłuchania wszystkich oskarżonych na rozprawie głównej. Ten tryb również dotyczy przestępstw zagrożonych karą nieprzekraczającą 15 lat pozbawienia wolności.

Sąd może uwzględnić wniosek, o ile okoliczności popełnienia przestępstwa i wina oskarżonego nie budzą wątpliwości, a cele postępowania zostaną osiągnięte mimo nieprzeprowadzenia pełnej rozprawy. Potrzebna jest przy tym zgoda prokuratora oraz brak sprzeciwu pokrzywdzonego.

Również tutaj sąd nie jest związany propozycją oskarżonego. Może uzależnić jej zaakceptowanie od dokonania określonej zmiany we wniosku.

Czy porozumienie procesowe zawsze się opłaca?

Nie. I właśnie dlatego decyzja o skorzystaniu z trybu konsensualnego powinna być poprzedzona analizą konkretnej sprawy.

Szybsze zakończenie postępowania i możliwość uzgodnienia jego konsekwencji mogą być bardzo istotnymi korzyściami. Trzeba jednak pamiętać, iż mówimy o wyroku skazującym. Decyzja może więc mieć znaczenie m.in. dla karalności oskarżonego, wykonywania określonego zawodu czy dalszych konsekwencji prawnych.

Porozumienie procesowe wpływa również na późniejsze możliwości kwestionowania wyroku. Nie powinno się więc uzgadniać kary tylko dlatego, iż propozycja na pierwszy rzut oka wydaje się atrakcyjna.

Przed podjęciem decyzji warto odpowiedzieć m.in. na kilka pytań: jak mocny jest materiał dowodowy, czy istnieją argumenty przemawiające za uniewinnieniem albo umorzeniem postępowania, jaka kara realnie grozi oskarżonemu oraz czy proponowane warunki rzeczywiście są dla niego korzystne.

W sprawie karnej można negocjować – ale trzeba wiedzieć co i kiedy

Choć klasyczna „ugoda” nie funkcjonuje w postępowaniu karnym tak jak w sprawie cywilnej, prawo daje stronom realne możliwości konsensualnego zakończenia postępowania.

Najważniejsze jest jednak adekwatne wykorzystanie momentu procesowego. Inne możliwości istnieją na etapie postępowania przygotowawczego, inne po wniesieniu aktu oskarżenia, a jeszcze inne na początku rozprawy.

Dlatego przed przyjęciem propozycji prokuratora albo samodzielnym złożeniem wniosku warto skonsultować sprawę z obrońcą. Prawnik może ocenić zgromadzony materiał dowodowy, możliwe warianty dalszego postępowania oraz konsekwencje proponowanego rozstrzygnięcia, a następnie pomóc w rozmowach dotyczących warunków zakończenia sprawy.

Dobrze przeprowadzone negocjacje w sprawie karnej nie polegają na uzyskaniu wyroku za wszelką cenę. Chodzi o wybór rozwiązania, które – w świetle okoliczności konkretnej sprawy – rzeczywiście będzie dla klienta korzystne.

Idź do oryginalnego materiału