Wyłudzenie VAT

Wyłudzenie VAT to przestępstwo polegające na posługiwaniu się nierzetelnymi fakturami w celu nienależnego zwrotu podatku lub obniżenia zobowiązania podatkowego. W zależności od skali, czyn ten jest ścigany z Kodeksu karnego skarbowego lub – przy kwotach powyżej 200 tys. zł i tzw. zbrodniach fakturowych – z Kodeksu karnego, gdzie górna granica kary może sięgać choćby 25 lat pozbawienia wolności.

W pigułce — najważniejsze fakty

Czym jest wyłudzenie VAT i „zbrodnia fakturowa”?

Przez lata przestępstwa VAT-owskie kojarzyły się głównie z „przestępczością białych kołnierzyków”, gdzie największym ryzykiem była wysoka grzywna i domiar podatkowy. To się zmieniło drastycznie. Ustawodawca wprowadził do Kodeksu karnego nowe typy czynów zabronionych, które media i prawnicy nazywają „zbrodnią fakturową”. w tej chwili państwo polskie traktuje naruszenia w tym obszarze z surowością zarezerwowaną dotąd dla najcięższych przestępstw kryminalnych.

W praktyce organów ścigania wyłudzenie VAT opiera się najczęściej na trzech filarach:

• Wystawianie faktur „pustych” – dokumentujących sprzedaż towaru lub usługi, która w rzeczywistości nie miała miejsca (np. fikcyjne szkolenia, sprzedaż elektroniki, która fizycznie nie istnieje, usługi doradcze, które są jedynie „podkładką” pod wyprowadzenie pieniędzy).
• Posługiwanie się takimi fakturami – czyli księgowanie ich w rejestrach VAT w celu obniżenia podatku należnego lub uzyskania nienależnego zwrotu VAT z urzędu skarbowego.
• Fałszowanie faktur (materialne) – fizyczna ingerencja w dokument, np. przerabianie kwot, dat, danych kontrahenta na istniejącym dokumencie, co wypełnia znamiona klasycznego fałszowania dokumentów.

Warto wiedzieć, iż mechanizm ten często jest podobny do innych przestępstw przeciwko mieniu. jeżeli organ uzna, iż Twoim celem było wprowadzenie Skarbu Państwa w błąd w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, zastosowanie może mieć również przepis dotyczący oszustwa (art. 286 k.k.). Jednak specyficzne przepisy „vatowskie” są znacznie bardziej dotkliwe i precyzyjne.

Jakie kary grożą za fałszowanie faktur? (Czy naprawdę 25 lat?)

To właśnie w wymiarze kary przepisy stały się drakońskie. Kiedyś sprawy te lądowały głównie w sądach jako wykroczenia lub przestępstwa skarbowe z Kodeksu karnego skarbowego (KKS). Dziś prokurator, mając do czynienia z większymi kwotami, niemal automatycznie sięga po Kodeks karny, co zmienia sytuację podejrzanego z trudnej na dramatyczną.

Wymiar kary zależy od łącznej wartości brutto faktur oraz okoliczności sprawy:

1. Typ podstawowy (art. 270a i 271a k.k.): Grozi za to od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności. Dotyczy to mniejszych kwot, ale wciąż jest to przestępstwo umyślne.
2. Wartość duża (powyżej 200 tys. zł) lub dochód stały: jeżeli z procederu uczyniłeś sobie stałe źródło dochodu lub kwota należności ogółem na fakturach przekracza 200 000 zł, dolna granica kary to już 3 lata więzienia. To bardzo niebezpieczny próg, ponieważ utrudnia (choć nie uniemożliwia) walkę o zawieszenie kary.
3. Wartość wielka (zbrodnia VAT-owska): jeżeli łączna kwota należności na sfałszowanych fakturach przekracza 5 mln zł (przy podrabianiu) lub 10 mln zł (przy poświadczaniu nieprawdy), wchodzimy w wymiar kary od 5 do 15 lat, a w najcięższych przypadkach – choćby do 25 lat pozbawienia wolności.

Tak surowe zagrożenie karą ma jeszcze jeden, natychmiastowy skutek procesowy. Sądy znacznie chętniej stosują tymczasowe aresztowanie. W przypadku zagrożenia karą powyżej 8 lat, sama surowość przewidywanego wyroku może być dla sądu wystarczającą przesłanką, by zamknąć podejrzanego w areszcie na wiele miesięcy, zanim w ogóle zapadnie prawomocny wyrok.

Karuzela VAT – czy można wpaść nieświadomie?

Karuzela podatkowa to skomplikowany łańcuch firm, którego celem jest sprawienie wrażenia legalnego obrotu towarem (często ten sam towar krąży między firmami w różnych krajach UE lub w kraju), aby finalnie jeden podmiot („znikający podatnik”) nie zapłacił VAT, a inny wystąpił o jego zwrot. Problem polega na tym, iż przestępcy potrzebują uwiarygodnienia tego łańcucha.

Dlatego w karuzelach często wykorzystywane są całkowicie uczciwe, działające od lat firmy jako tzw. bufory. Ich rolą jest uwiarygodnienie transakcji i utrudnienie wykrycia schematu przez służby. Możesz kupować towar od firmy X i sprzedawać go firmie Y, ciesząc się z dobrej marży i szybkiego obrotu, nie wiedząc, iż firma X to „słup”, a firma Z (na końcu łańcucha) wyłudza miliony od państwa.

W takich sytuacjach linia obrony musi skupiać się na wykazaniu należytej staranności (Due Diligence). Prokurator będzie próbował udowodnić, iż wiedziałeś lub godziłeś się na udział w przestępstwie (tzw. zamiar ewentualny) albo iż Twoje niedbalstwo ułatwiło przestępstwo, co może rodzić odpowiedzialność za pomocnictwo. Twoim zadaniem jest wykazanie, iż weryfikowałeś kontrahenta (Biała Lista podatników, KRS, weryfikacja siedziby, historia transakcji) i nie miałeś żadnych racjonalnych podstaw, by podejrzewać oszustwo.

Nierzetelna faktura a zwykły błąd lub spór cywilny

Nie każda błędna faktura to przestępstwo. Kodeks karny wymaga umyślności. Czasami zdarza się, iż faktura zostaje wystawiona, ale kontrahent nie płaci, albo dochodzi do sporu co do jakości usługi i jej odbioru. Wtedy mamy do czynienia z kwestią cywilną, a nie karną. Błędy w stawkach VAT czy pomyłki w datach to domena korekt, a nie prokuratora.

Sytuacja komplikuje się jednak, gdy faktura dokumentuje usługę niematerialną, która zdaniem prokuratury była fikcyjna (np. usługi doradcze, marketingowe, IT). Tutaj granica jest bardzo cienka. Niezapłacona faktura i brak rzetelności kontrahenta to jedno, ale celowe tworzenie dokumentacji pod zwrot podatku to drugie. jeżeli prokurator uzna, iż usługa nie została wykonana, a faktura służyła tylko transferowi kosztów, postawi zarzuty karne. najważniejsze będą wtedy dowody na wykonanie usługi: e-maile, efekty pracy, raporty, świadkowie.

Obrona w sprawie VAT: Czy czynny żal działa?

Wielu klientów pyta o „czynny żal”. W prawie karnym skarbowym instytucja ta pozwala uniknąć kary, jeżeli sami zgłosimy nieprawidłowość i uregulujemy podatek, zanim organ o tym wie. Jednak przy przestępstwach z Kodeksu karnego (tych „dużych” wyłudzeniach, zwłaszcza zbrodniach fakturowych) klasyczny czynny żal z KKS nie chroni przed więzieniem.

Istnieją jednak specjalne klauzule o niekaralności w Kodeksie karnym (np. art. 277a k.k.), które pozwalają na nadzwyczajne złagodzenie kary lub choćby odstąpienie od jej wymierzenia. Dzieje się tak, jeżeli sprawca:

• Dobrowolnie zawiadomi organ ścigania o przestępstwie i okolicznościach jego popełnienia.
• Ujawni wszystkie istotne okoliczności czynu i osoby współdziałające.
• Zwróci korzyść majątkową osiągniętą z przestępstwa.

Decyzja o skorzystaniu z takiej „współpracy” z prokuraturą (podobnie jak przy instytucji małego świadka koronnego – art. 60 k.k.) jest strategicznie trudna. Wymaga chłodnej analizy dowodów przez adwokata. Czasem lepszym rozwiązaniem jest twarda walka o uniewinnienie, wykazując brak świadomości udziału w karuzeli. W innych sytuacjach – np. gdy dowody są miażdżące – ratunkiem mogą być negocjacje, takie jak wniosek o dobrowolne poddanie się karze (art. 335 k.p.k.), by uniknąć wieloletniego procesu i wywalczyć najniższy możliwy wymiar kary, w tym ewentualnie karę z warunkowym zawieszeniem.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o wyłudzenie VAT

Masz kontrolę KAS lub wezwanie do prokuratury?

Sprawy o wyłudzenie VAT są niezwykle dynamiczne. Czas działa na Twoją niekorzyść, a każdy nieprzemyślany podpis pod protokołem może zamknąć drogę do obrony. Przeanalizujmy Twoją sytuację i dokumenty, zanim zrobisz krok, którego nie da się cofnąć.

W tym artykule:

• W pigułce
• Czym jest zbrodnia fakturowa?
• Kary: 25 lat więzienia?
• Karuzela VAT i rola słupa
• Błąd czy przestępstwo?
• Obrona i czynny żal
• FAQ