Dwie ustawy w sprawie aborcji – zmiany w Kodeksie karnym i powrót przesłanki embriopatologicznej

Cel ustaw

20.10.2026 r. Sejm uchwalił dwie ustawy dotyczące przerywania ciąży. Pierwsza, procedowana jako druk sejmowy nr 611, zmienia przepisy Kodeksu karnego dotyczące odpowiedzialności za przerwanie ciąży i pomoc w jej przerwaniu. Druga, wywodząca się z druku nr 223, zmienia ustawę z 7.1.1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1575; dalej: PlanRodzU) oraz ustawę z 27.8.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1461).

Wnioskodawcy pierwszego projektu wskazywali na potrzebę ograniczenia odpowiedzialności karnej związanej z aborcją oraz usunięcia tzw. efektu mrożącego po stronie personelu medycznego i osób pomagających kobiecie. Drugi projekt miał przede wszystkim przywrócić przesłankę przerwania ciąży związaną z ciężką i nieodwracalną wadą płodu lub nieuleczalną chorobą zagrażającą jego życiu, która przestała obowiązywać po wyroku TK z 22.10.2020 r., K 1/20, Legalis.

Brzmienie pierwszej ustawy uchwalonej przez Sejm istotnie różni się od pierwotnego projektu. Zakładał on także uchylenie art. 152 § 1 KK, natomiast w ustawie uchwalonej przez Sejm przepis pozostawiono bez zmian.

Pomoc w przerwaniu ciąży bez odpowiedzialności z art. 152 § 2 KK

Najważniejszą zmianą w KK jest uchylenie art. 152 § 2 KK. w tej chwili przewiduje on odpowiedzialność osoby, która udziela kobiecie ciężarnej pomocy w przerwaniu ciąży z naruszeniem ustawy albo ją do tego nakłania. Po wejściu nowelizacji w życie ten typ czynu zabronionego zniknie z KK.

W uzasadnieniu projektu wskazywano w tym kontekście m.in. na osoby przekazujące środki do przeprowadzenia aborcji farmakologicznej lub finansujące ich zakup.

Nie oznacza to jednak pełnej dekryminalizacji. Art. 152 § 1 KK pozostaje w mocy, a więc przez cały czas będzie przewidywał odpowiedzialność osoby, która – za zgodą kobiety – przerywa jej ciążę z naruszeniem przepisów regulujących dopuszczalność aborcji.

To zasadnicza różnica wobec pierwotnego projektu, który przewidywał uchylenie zarówno art. 152 § 1, jak i § 2 KK.

Szczególna regulacja dotycząca personelu medycznego

Do art. 152 KK dodany ma zostać § 4. Zgodnie z nim lekarz, pielęgniarka albo położna nie popełnią przestępstwa z art. 152 § 1 lub 3 KK, o ile przerwanie ciąży będzie następstwem procedury medycznej potrzebnej do uchylenia niebezpieczeństwa grożącego zdrowiu lub życiu kobiety ciężarnej.

Tak samo będzie, gdy badania lub inne przesłanki medyczne wskazują na duże prawdopodobieństwo ciężkiej i nieodwracalnej wady płodu albo nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu.

Zmianie ulegnie też art. 157a § 2 KK. Wyłączenie odpowiedzialności za uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia dziecka poczętego obejmie lekarza, pielęgniarkę i położną, o ile skutek będzie następstwem procedury medycznej potrzebnej do uchylenia niebezpieczeństwa grożącego zdrowiu lub życiu kobiety ciężarnej albo dziecka poczętego.

Powrót przesłanki dotyczącej ciężkiej wady płodu

Druga ustawa zmienia art. 4a PlanRodzU. Do katalogu przypadków, w których przerwanie ciąży jest dopuszczalne, dodano sytuację, gdy badania lub inne przesłanki medyczne wskazują na duże prawdopodobieństwo ciężkiej i nieodwracalnej wady płodu albo nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu.

Przerwanie ciąży na tej podstawie będzie dopuszczalne do chwili osiągnięcia przez płód umiejętności samodzielnego życia poza organizmem kobiety. Pozostają dotychczasowe przesłanki związane z zagrożeniem życia lub zdrowia kobiety oraz powstaniem ciąży w wyniku czynu zabronionego. W tym ostatnim przypadku granicą pozostaje upływ 12. tygodnia ciąży.

Przerwanie ciąży ma być przeprowadzane z poszanowaniem godności i prawa do prywatności kobiety.

Stwierdzenie przesłanki przez lekarza

Okoliczności związane z zagrożeniem życia lub zdrowia kobiety oraz ciężką i nieodwracalną wadą płodu albo nieuleczalną chorobą zagrażającą jego życiu ma co do zasady stwierdzać lekarz inny niż przeprowadzający przerwanie ciąży.

Wyjątek przewidziano, gdy wymóg ten zagrażałby życiu kobiety albo zachodziły okoliczności wymagające niezwłocznego działania w celu zapobieżenia uszczerbkowi na jej zdrowiu.

Lekarz dokona oceny na podstawie informacji dotyczących stanu zdrowia kobiety albo płodu. Minister adekwatny do spraw zdrowia określi w rozporządzeniu kwalifikacje lekarzy uprawnionych do przeprowadzania przerwania ciąży oraz stwierdzania tych przesłanek.

Ciąża powstała w wyniku czynu zabronionego – terminy dla prokuratora i sądu

Wystąpienie tej przesłanki będzie stwierdzał prokurator na wniosek kobiety w ciąży, jej przedstawiciela ustawowego albo pełnomocnika. Nie będzie wymagane wcześniejsze zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa ani wszczęcie postępowania karnego. Podstawą będzie mogło być niebudzące wątpliwości oświadczenie kobiety.

Prokurator ma wydać postanowienie niezwłocznie, nie później niż w terminie 3 dni kalendarzowych od złożenia wniosku.

Na odmowę będzie przysługiwało zażalenie do sądu rejonowego. Akta mają zostać przekazane w ciągu 2 dni kalendarzowych, a sąd ma rozpoznać zażalenie niezwłocznie, nie później niż w ciągu kolejnych 3 dni.

Świadczenie nie później niż w ciągu 72 godzin

Przerwanie ciąży ma zostać przeprowadzone niezwłocznie, nie później niż w terminie 72 godzin od godziny wskazanej w ostatnim dokumencie zawierającym zgodę kobiety.

Termin ulegnie skróceniu, o ile wymaga tego stan zdrowia kobiety albo gdy oczekiwanie powodowałoby przekroczenie ustawowego terminu dopuszczalności przerwania ciąży. Dokument zawierający zgodę będzie musiał wskazywać godzinę jej wyrażenia.

Odmowa przeprowadzenia aborcji będzie przekazywana kobiecie, jej przedstawicielowi ustawowemu i pełnomocnikowi na piśmie wraz z uzasadnieniem faktycznym i prawnym.

Bezpłatne przerwanie ciąży i szybka pomoc psychologiczna

Kobietom uprawnionym do świadczeń finansowanych ze środków publicznych będzie przysługiwało prawo do bezpłatnego przerwania ciąży w podmiocie, który zawarł z NFZ umowę obejmującą opiekę zdrowotną nad kobietą w ciąży.

W przypadku aborcji farmakologicznej przyjęcie środka będzie mogło nastąpić poza podmiotem leczniczym, o ile pozwala na to stan zdrowia kobiety.

Podmiot posiadający odpowiedni kontrakt z NFZ będzie zobowiązany do kompleksowego udzielania świadczeń obejmujących przerywanie ciąży i pomoc psychologiczną. Może korzystać z podwykonawcy, odpowiadając za niego jak za własne działania lub zaniechania.

Pomoc psychologiczna ma być udzielona w ciągu 24 godzin od zgłoszenia potrzeby. Dodatkowo kobieta przez 6 miesięcy od przerwania ciąży będzie korzystała poza kolejnością ze świadczeń w tym zakresie.

Informacja o zasadach przerywania ciąży

Minister adekwatny do spraw zdrowia będzie publikował na stronie internetowej urzędu oraz w BIP informację o zasadach przerywania ciąży. Po stwierdzeniu jednej z ustawowych przesłanek lekarz albo prokurator przekaże jej wydruk kobiecie, jej przedstawicielowi ustawowemu lub pełnomocnikowi.

Nowelizacja obejmuje też podstawę programową edukacji szkolnej. Ma się w niej znaleźć wiedza o życiu seksualnym człowieka, świadomym i odpowiedzialnym rodzicielstwie, wartości rodziny i życia w fazie prenatalnej oraz metodach i środkach świadomej prokreacji i antykoncepcji.

Dwie ustawy tworzą powiązany mechanizm

Obie regulacje wzajemnie się uzupełniają. Ustawa z druku nr 223 rozszerza materialne podstawy legalnego przerwania ciąży i reguluje dostęp do świadczenia, natomiast ustawa z druku nr 611 zmienia zakres odpowiedzialności karnej osób uczestniczących w jego przeprowadzeniu lub pomagających kobiecie.

Istotne jest zestawienie nowej przesłanki dotyczącej ciężkiej wady płodu z projektowanym art. 152 § 4 KK, przewidującym wyłączenie odpowiedzialności lekarza, pielęgniarki lub położnej w określonych przypadkach medycznych.

Jednocześnie uchwalona przez Sejm nowelizacja KK jest węższa od pierwotnego projektu i nie znosi odpowiedzialności z art. 152 § 1 KK.

Etap legislacyjny i wejście w życie

Obie ustawy zostały uchwalone przez Sejm 20.10.2026 r. podczas 67. posiedzenia.

Za ustawą zmieniającą KK, procedowaną jako druk nr 611, głosowało 217 posłów, 213 było przeciw, a 3 wstrzymało się od głosu. Ustawę z druku nr 223 poparło 233 posłów, 203 było przeciw, a 1 poseł wstrzymał się od głosu.

Prace legislacyjne nad obiema ustawami nie zostały zakończone – po uchwaleniu przez Sejm ustawy zostały przekazane do Senatu. Każda z nich przewiduje wejście w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia.