PESEL świadka pod ochroną. Dane poza protokołem, faks znika z procedury karnej

8.10.2026 r. Sejm uchwalił ustawę o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz ustawy o doręczeniach elektronicznych (druk sejmowy nr 2800; sprawozdanie komisji – druk sejmowy nr 3059). 9.10.2026 r. ustawę przekazano do Senatu jako druk nr 872. Nowelizacja rozszerza ochronę danych identyfikacyjnych świadków i pokrzywdzonych, porządkuje zasady pozyskiwania danych kontaktowych oraz usuwa z przepisów procesowych odniesienia do telefaksu. Obejmuje także regulacje o doręczeniach elektronicznych, których stosowanie zostało odroczone. Ustawa ma wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

Ważne zmiany:

Uwagi ogólne

Ustawa zmienia ustawę z 6.6.1997 r. – Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 490; dalej: KPK) oraz ustawę z 18.11.2020 r. o doręczeniach elektronicznych (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 3; dalej: DorElektrU). Dotyczy danych uczestników, sposobów komunikacji i dokumentacji procesowej.

Według uzasadnienia dane identyfikacyjne świadków są potrzebne m.in. przy pozyskiwaniu dokumentacji z instytucji publicznych i stosowaniu środków porządkowych. Mają jednak być chronione przed ujawnieniem uczestnikom postępowania. Projektodawca wskazuje też na wycofywanie faksów ze względów bezpieczeństwa.

Dane świadków i pokrzywdzonych poza protokołem

Zmieniony art. 148a § 1 KPK poszerza katalog informacji, których nie zamieszcza się w protokole czynności z udziałem świadka lub pokrzywdzonego. Oprócz adresu zamieszkania, miejsca pracy, numeru telefonu i adresu e-mail obejmie on także numer PESEL, nazwę i numer dokumentu stwierdzającego tożsamość oraz nazwę organu, który wydał dokument.

Dane te będą przechowywane w załączniku adresowym do akt sprawy, do wiadomości organu prowadzącego postępowanie. Art. 148a § 3 KPK przewiduje analogiczną ochronę dokumentów innych niż protokół: dokumenty lub ich części zawierające chronione dane będą umieszczane w tym załączniku.

Ustawa zachowuje wyjątki z art. 148a § 4 KPK, np. w odniesieniu do adresu albo telefonu znanego oskarżonemu lub danych związanych z działalnością gospodarczą ujawnionych w rejestrze. Zakres tych wyjątków jest zróżnicowany. Sama znajomość danych przez oskarżonego nie stanowi podstawy do ujawnienia numeru PESEL czy danych dokumentu tożsamości.

Dodany art. 148a § 4a KPK zobowiąże organ do uzasadnienia zarządzenia o odstąpieniu w całości lub w części od zasad określonych w § 1 lub 3. Dotychczasowy katalog przesłanek zostanie więc uzupełniony o obowiązek wyjaśnienia przyczyn zastosowanego wyjątku.

Ustalanie tożsamości i danych kontaktowych świadka

Zgodnie ze zmienionym art. 191 § 1a KPK numer PESEL świadka będzie ustalany na podstawie dokumentu tożsamości albo powiadomienia o nadaniu numeru PESEL wydanego przez adekwatny organ gminy. o ile świadek nie posiada numeru PESEL, ustaleniu na podstawie dokumentu tożsamości będą podlegały jego nazwa, numer oraz nazwa organu wydającego.

Miejsce zamieszkania, numer telefonu i adres poczty elektronicznej będą natomiast ustalane na podstawie pisemnego oświadczenia świadka. Przepis wskazuje więc odrębne sposoby pozyskiwania danych identyfikacyjnych oraz danych służących kontaktowi z osobą przesłuchiwaną. Nie nakłada przy tym obowiązku posiadania numeru telefonu lub adresu e-mail, o ile świadek ich nie ma.

Poczta elektroniczna zamiast telefaksu

W art. 81a § 3 pkt 1 KPK przewidziano możliwość przekazania przez organ prowadzący postępowanie przygotowawcze wniosku o wyznaczenie obrońcy oraz dokumentów niezbędnych do jego rozpoznania adekwatnemu sądowi za pośrednictwem poczty elektronicznej. Z art. 132 § 3 KPK zostanie usunięty telefaks jako sposób doręczania pisma, pozostanie natomiast możliwość jego doręczenia e-mailem na zasadach wynikających z tego przepisu.

Zmiana art. 119 § 1 pkt 2 KPK przewiduje podanie w pierwszym piśmie składanym w sprawie numeru telefonu i adresu poczty elektronicznej albo oświadczenia o ich nieposiadaniu. Dane kontaktowe lub informacja o niemożności ich ustalenia znajdą się także w akcie oskarżenia, zgodnie ze zmienionym art. 332 § 1 pkt 1 KPK. W art. 333 § 3 KPK utrzymano obowiązek podania telefonów i adresów e-mail określonych osób, chyba iż nie można ich ustalić.

Zgodnie ze zmienionym art. 299a § 2 KPK sąd na wniosek pokrzywdzonego zgłoszony w postępowaniu przygotowawczym będzie powiadamiał go o sposobie zakończenia sprawy listem zwykłym albo pocztą elektroniczną. Do powiadomienia ma zostać dołączony odpis prawomocnego orzeczenia kończącego sprawę lub jego wyciąg, które również mogą zostać przesłane elektronicznie.

Zmiany w przepisach o e-Doręczeniach

Art. 2 ustawy koryguje art. 82 DorElektrU, który przewiduje przyszłe zmiany KPK, odroczone do 1.10.2029 r. W odniesieniu do art. 119 § 1 pkt 2 KPK zachowano wymóg, aby podmiot niepubliczny składający pierwsze pismo złożył oświadczenie o wyrażeniu zgody na doręczanie na adres do doręczeń elektronicznych, ze wskazaniem tego adresu, albo o braku zgody. Wymagane pozostaną również dane kontaktowe lub oświadczenie o ich nieposiadaniu.

Odroczone zmiany art. 148a KPK obejmą ochroną także adresy do doręczeń elektronicznych pokrzywdzonych i świadków. Dane mają trafiać do załącznika adresowego, a w aktach pozostaną kopie dokumentów pozbawione chronionych informacji. Zmieniony art. 333 § 3 KPK przewiduje podawanie takich adresów określonych osób, jeżeli wyraziły zgodę na doręczenia. Nowelizacja nie przyspiesza terminu stosowania tych przepisów.

Przepisy przejściowe i wejście w życie

Ustawa zawiera także terminologiczną zmianę art. 192a § 1 KPK: wyrażenie „odciski daktyloskopijne” zostanie zastąpione określeniem „odciski linii papilarnych”. W uzasadnieniu wskazano na potrzebę dostosowania terminologii do języka kryminalistyki i innych ustaw, bez rozszerzania katalogu czynności dowodowych.

Dodany w komisji art. 3 nowelizacji przewiduje stosowanie dotychczasowych przepisów art. 148a KPK do protokołów sporządzonych przed wejściem nowelizacji w życie. Zgodnie z art. 4 ustawa ma wejść w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia.