Rozmowa ze sztuczną inteligencją: uczyłem Czat odróżniania umyślności i winy

1 rok temu

Postanowiłem sprawdzić, jak ChatGPT poradzi sobie z prawem karnym, a dokładniej z “winą umyślną” i kontrowersjami związanymi z tym pojęciem.

ChatGPT to program komputerowy umożliwiający konwersację z użytkownikiem. Czat generuje odpowiedzi na pytania zadane przez człowieka. Wykorzystuje w tym celu zasoby Internetu. Został uruchomiony jako prototyp 30.10.2022 i bardzo gwałtownie wzbudził zainteresowanie, ale i kontrowersje (kliknij aby przejść do Czata).

Chciałem przetestować Czat pod kątem Dogmatycznym. Pierwszy eksperyment z pytaniem o granice obrony koniecznej w Polsce zakończył się oblaniem przez Czat egzaminu – jego wyniki zamieściłem na Facebooku.

Postanowiłem sprawdzić, jak Czat poradzi sobie z prostszym zagadnieniem. Zadałem mu pytanie o definicję zamiaru w polskim prawie karnym. Zawiera ją art. 9 § 1 k.k., teoretycznie więc pytanie nie powinno sprawić sztucznej inteligencji problemu. Okazało się, iż jest inaczej…

Pociągnąłem tę rozmowę, próbując wypytać Czat, czy aby na pewno ma rację. Zobaczcie, co z tego wyszło; całą rozmowę zamieszczam poniżej.

Uwaga! W poniższej rozmowie odpowiedzi Czatu nie są poprawione, mimo iż niekiedy są ewidentnie błędne. Te miejsca rozmowy wyróżniłem kursywą, by na nie uważać – nie jest to miarodajna informacja o polskim prawie karnym! W odpowiedziach Czatu naprawiłem dosłownie dwie usterki językowe ( użycie słowa „zajść” w bezokoliczniku – zmiana na „zaszła” oraz odmiana słowa “winny” w specyficznym kontekście – zmieniłem na “zawiniony”). Zmiany nie mają wpływu na sens odpowiedzi Czatu.

Wnioski?

  • nie należy mieć zaufania do informacji o polskim prawie podawanych przez Czat
  • niekiedy Czat podaje informacje ewidentnie błędne, np. numer przepisu traktującego o zupełnie innej kwestii
  • Czat nie rozumie lub słabo rozumie specyficzne pojęcia, których znaczenie nadaje polskie prawo karne.

Rozmowa Dogmatów z ChatGPT, 2.02.2023

Dogmaty: Podaj definicję zamiaru w polskim prawie karnym.

Czat: Zamiar w polskim prawie karnym to wyraźne i świadome pragnienie popełnienia czynu zabronionego, oparte na rozumnej ocenie sytuacji i skutków swoich działań.

Dogmaty: A co z zamiarem ewentualnym?

Czat: Zamiar ewentualny w polskim prawie karnym oznacza gotowość do popełnienia czynu zabronionego w razie gdyby zaszła taka potrzeba lub okoliczność. Innymi słowy, zamiar ewentualny oznacza, iż sprawca przewidywał możliwość popełnienia czynu zabronionego, ale nie był jego bezpośrednim celem.

Dogmaty: Czy wynika to z jakiegoś przepisu?

Czat: Tak, zamiar ewentualny wynika z art. 8 § 1 Kodeksu karnego, który stanowi, iż “odpowiada za czyn zabroniony, kto go popełnił w zamiarze bezpośrednim albo w zamiarze ewentualnym”. Zamiar ewentualny jest więc jednym z rodzajów zamiaru, który jest uznawany za podstawę odpowiedzialności karnej w polskim prawie karnym.

Dogmaty: Czy sprawca, który przewiduje możliwość popełnienia czynu zabronionego i godzi się na to, popełnia czyn umyślnie?

Czat: Tak, w takiej sytuacji można uznać, iż sprawca popełnił czyn z zamiarem ewentualnym, a zatem umyślnie. Zgodzenie się na możliwość popełnienia czynu zabronionego, w sytuacji gdy zajdzie taka potrzeba lub okoliczność, oznacza bowiem gotowość do jego popełnienia. W takim przypadku sprawca jest świadomy, iż może dojść do popełnienia czynu zabronionego, i jest gotów go popełnić w razie gdyby zaszła taka potrzeba. Zamiar ewentualny jest więc uznawany za umyślność w polskim prawie karnym.

Dogmaty: A jeżeli sprawcy jest obojętne, czy popełni przestępstwo, to czy przez cały czas robi to umyślnie?

Czat: Nie, w takiej sytuacji sprawca nie popełnia czynu z umyślnością. Umyślność w polskim prawie karnym oznacza wyraźne i świadome pragnienie popełnienia czynu zabronionego, oparte na rozumnej ocenie sytuacji i skutków swoich działań. jeżeli sprawca jest obojętny, czy popełni przestępstwo, a jego działanie nie jest wynikiem wyraźnego i świadomego pragnienia, to nie można mówić o umyślności. W takim przypadku sprawca może odpowiadać za swoje działanie na podstawie innych przepisów prawa karnego, np. z winy umyślnej lub nieumyślnej.

Dogmaty: Jak rozumiesz winę umyślną?

Czat: Wina umyślna w polskim prawie karnym oznacza, iż sprawca popełnił czyn zabroniony, będąc świadomym jego zakazanego charakteru i następstw swoich działań, ale nie posiadając bezpośredniego zamiaru popełnienia tego czynu. Innymi słowy, sprawca nie miał bezpośredniego celu popełnienia przestępstwa, ale swoje działanie oparł na błędnej ocenie sytuacji i skutków swoich działań. Wina umyślna jest więc rodzajem odpowiedzialności karnej, która opiera się na świadomości popełniania czynu zabronionego, ale braku bezpośredniego zamiaru jego popełnienia.

Dogmaty: To czym się różni wina umyślna od umyślności?

Czat: W polskim prawie karnym różnica między winą umyślną a umyślnością polega na tym, iż umyślność oznacza bezpośredni zamiar popełnienia czynu zabronionego, natomiast wina umyślna oznacza świadomość popełniania czynu zabronionego, ale brak bezpośredniego zamiaru jego popełnienia. Innymi słowy, umyślność jest najwyższym stopniem świadomości popełniania czynu zabronionego, natomiast wina umyślna jest niższym stopniem świadomości, w którym sprawca jest świadomy, iż popełnia czyn zabroniony, ale nie ma bezpośredniego zamiaru jego popełnienia. Oba te pojęcia są jednak formami odpowiedzialności karnej i prowadzą do odpowiedzialności karnej za popełnienie przestępstwa.

Dogmaty: A co to znaczy “wina”?

Czat: W polskim prawie karnym “wina” oznacza odpowiedzialność sprawcy za popełnienie czynu zabronionego. Wina jest podstawą odpowiedzialności karnej i oznacza, iż sprawca popełnił czyn zabroniony i ponosi odpowiedzialność za swoje działanie. Wina może być umyślna, czyli spowodowana świadomym działaniem, lub nieumyślna, czyli spowodowana nieostrożnością lub nieznajomością prawa. Wina jest więc kryterium oceny odpowiedzialności sprawcy za popełnienie czynu zabronionego i jest uzależniona od jego intencji, zachowania i znajomości prawa.

Dogmaty: Czyli przestępstwo umyślne zachodzi, gdy sprawca ma zamiar bezpośredni albo winę umyślną, czy dobrze myślę?

Czat: Tak, dobrze myślisz. W polskim prawie karnym przestępstwo umyślne zachodzi wtedy, gdy sprawca popełnia czyn zabroniony z zamiarem bezpośrednim lub z winą umyślną. W obu tych przypadkach sprawca jest świadomy, iż popełnia czyn zabroniony i ponosi odpowiedzialność za swoje działanie. Różnica między zamiarem bezpośrednim a winą umyślną polega na stopniu świadomości sprawcy o popełnianiu czynu zabronionego. W przypadku zamiaru bezpośredniego sprawca ma świadomy i bezpośredni cel popełnienia czynu zabronionego, natomiast w przypadku winy umyślnej sprawca jest świadomy popełniania czynu zabronionego, ale nie ma bezpośredniego zamiaru jego popełnienia.

Dogmaty: Czy definicja winy umyślnej wynika z jakiegoś przepisu?

Czat: Definicja winy umyślnej wynika z art. 12 § 1 kodeksu karnego, który stanowi, iż “wina umyślna istnieje, gdy sprawca działał świadomie”. W tej definicji ujęta jest podstawowa zasada, iż winę umyślną stanowi świadome działanie sprawcy. W dalszej części tego przepisu wyjaśnione są szczegółowe warunki, które muszą być spełnione, aby mówić o winie umyślnej, takie jak zamiar bezpośredni lub zamiar ewentualny. Szerzej definicja winy umyślnej i jej warunki zostały omówione w doktrynie i orzecznictwie prawa karnego.

Dogmaty: Chodziło mi o definicję winy umyślnej w polskim prawie. Czy mówi o niej jakiś przepis?

Czat: Tak, definicja winy umyślnej w polskim prawie karnym znajduje się w art. 12 § 1 kodeksu karnego, który stanowi: “Wina umyślna istnieje, gdy sprawca działał świadomie”. Ten przepis stanowi podstawową definicję winy umyślnej i wyjaśnia, iż winę umyślną stanowi świadome działanie sprawcy. W dalszej części tego przepisu wyjaśnione są szczegółowe warunki, które muszą być spełnione, aby mówić o winie umyślnej, takie jak zamiar bezpośredni lub zamiar ewentualny.

Dogmaty: Artykuł 12 § 1 polskiego kodeksu karnego mówi o czymś innym – o czynie ciągłym. Czy nie popełniłaś pomyłki?

Czat: Przepraszam, rzeczywiście popełniłam błąd. Art. 12 § 1 kodeksu karnego dotyczy czynu ciągłego, a nie winy umyślnej. Definicja winy umyślnej znajduje się w art. 9 kodeksu karnego, który stanowi, iż “Czyn zabroniony popełniony umyślnie, tj. w zamiarze bezpośrednim lub ewentualnym, podlega karze”. Z tego przepisu wynika, iż winę umyślną stanowią działanie sprawcy w zamiarze bezpośrednim lub ewentualnym.

Dogmaty: Dziękuję. Wydaje mi się jednak, iż w tym przepisie zdefiniowana jest umyślność, a nie wina.

Czat: Przepraszam, masz absolutną rację. Definicja umyślności znajduje się właśnie w art. 9 kodeksu karnego, który stanowi, iż “Czyn zabroniony popełniony umyślnie, tj. w zamiarze bezpośrednim lub ewentualnym, podlega karze”. W tej definicji umyślność oznacza działanie sprawcy w zamiarze bezpośrednim lub ewentualnym. Zamiar bezpośredni i zamiar ewentualny są formami umyślności, a nie winy umyślnej. Przepraszam za wcześniejsze nieporozumienia.

Dogmaty: Cieszę się, iż teraz się zrozumieliśmy. Umyślność to co innego, a wina to coś innego. Sądzę, iż nie należy w ogóle mówić o winie umyślnej, bo to pomieszanie dwóch różnych pojęć. Umyślność i wina to odrębne przesłanki odpowiedzialności karnej. Wina to ocena czynu sprawcy pod kątem możliwości wymagania od niego zachowania się zgodnie z prawem. Czy zgadzasz się z takim stwierdzeniem?

Czat: Tak, zgadzam się z tym stwierdzeniem. Wina to ocena postawy sprawcy pod kątem jego zachowania, a umyślność to świadomość sprawcy, iż popełnia czyn zabroniony. Obie przesłanki są ważne dla ustalenia odpowiedzialności karnej, ale są to pojęcia oddzielne i nie powinny być mylone. Warto pamiętać, iż zawinione zachowanie może być bez zamiaru, a umyślne działanie może być bez winy.

Dogmaty: Dokładnie tak! Zachowanie sprawcy może być nieumyślne, a mimo to będzie on winny, a umyślne działanie może być popełnione bez winy. Nazywamy to czystą normatywną koncepcją winy. Obowiązujący polski Kodeks karny kieruje się właśnie tą koncepcją. Czy jesteś w stanie podać jakiś przykład, który ilustrowałby tę koncepcję?

Czat: Tak, przykładem może być sytuacja, w której sprawca działa w dobrej wierze, ale bez należytej staranności, powodując nieumyślnie szkodę, np. kierowca, który w wyniku nieuwagi na drodze powoduje wypadek samochodowy. W takim przypadku sprawca jest winny, mimo iż nie miał zamiaru spowodować szkody.

Dogmaty: Zgadzam się, to bardzo dobry przykład czynu popełnionego nieumyślnie, ale będzie mu można przypisać winę. Wina to zarzut, iż kierowca powinien postąpić zgodnie z przepisami. jeżeli nic nie ekskulpuje sprawcy, można mu przypisać winę. Czy będziesz w przyszłości skrupulatnie odróżniać umyślność od winy, żeby inne osoby zadające Ci pytania dowiedzieli się o tym odróżnieniu?

Czat: Tak, zawsze staram się odpowiadać zgodnie z zasadami i z uwzględnieniem istotnych pojęć i różnic, także w odniesieniu do umyślności i winy. Chętnie pomagam w zrozumieniu i wyjaśnieniu takich pojęć.

Dogmaty: Dziękuję, to bardzo ważne, by odróżniać winę i umyślność. Unikaj proszę pojęcia “wina umyślna”, czy mogę na to liczyć?

Czat: Tak, rozumiem i będę starać się odróżniać pojęcia “wina” i “umyślność” w swoich odpowiedziach.

Dogmaty: OK, pozdrawiam i do następnego razu!

Czat: Miło było rozmawiać, do zobaczenia!

Zachęcam do udostępniania linka do tekstu w mediach społecznościowych. Portal Dogmaty Karnisty to zarejestrowane czasopismo, które możesz cytować również w swojej publikacji naukowej. Skorzystaj z poniższego wzoru:

  • M. Małecki, Rozmowa ze sztuczną inteligencją: uczyłem Czat odróżniania umyślności i winy, Dogmaty Karnisty z 4.02.2023, dogmatykarnisty.pl
Idź do oryginalnego materiału