7 godzin temu
Nie trzeba dziś wsiadać na pokład transatlantyku, by zobaczyć, jak wyglądała podróż z Gdyni do Nowego Jorku przed niemal stuleciem. W Narodowym Muzeum Morskim w Gdańsku można zajrzeć do świata m.s. „Piłsudski” i m.s. „Batory” – czyli statków, które były nie tylko środkiem transportu, ale także wizytówką odrodzonej Polski. Otwarta 8 sierpnia wystawa pokazuje ich historię przez sztukę, wyposażenie, dokumenty i pamiątki, a także przybliża nowe ustalenia dotyczące wojennych losów „Piłsudskiego”.
Historia w sześciu częściach
Ekspozycja „M.s. Piłsudski, m.s. Batory. Statki, które opowiedziały Polskę światu”, w Narodowym Muzeum Morskim w Gdańsku, została podzielona na sześć części. Zwiedzający mają szanse poznać drogę obu jednostek od pomysłu i budowy we włoskiej stoczni Monfalcone, przez ich wyposażenie i rejsy, aż po wybuch II wojny światowej, który całkowicie zmienił ich przeznaczenie.
Wystawa nie ogranicza się jednak tylko do opowieści o konstrukcji statków. Dużo przestrzeni poświęcono temu, co znajdowało się na ich pokładach. Oba transatlantyki miały pokazywać, iż II Rzeczpospolita chce być państwem nowoczesnym i obecnym na światowych szlakach. Za ich wystrojem stało blisko 80 polskich architektów wnętrz i artystów. Powstały przestrzenie łączące nowoczesny design z polską sztuką i tradycją.
Sztuka, meble i pamiątki
Wśród eksponatów znalazły się oryginalne elementy wyposażenia obu statków: dzieła sztuki, dokumenty, fotografie, filmy oraz osobiste pamiątki. Na pokładach „Piłsudskiego” i „Batorego” znajdowały się między innymi obrazy Zofii Stryjeńskiej, rzeźby Alfonsa Karnego, porcelana z Ćmielowa czy wyroby Spółdzielni „Ład”.
Do historii transatlantyków można więc podejść nie tylko od strony morskiej techniki. Wystawa pokazuje także, jak wyglądało życie na pokładzie i kim byli ludzie, którzy korzystali z połączenia przez Atlantyk. Wśród pasażerów znajdowali się dyplomaci, artyści, sportowcy, a także emigranci, dla których podróż do Ameryki oznaczała szansę na rozpoczęcie nowego życia.
Nowe informacje o wojennych losach „Piłsudskiego”
Jednym z ważniejszych elementów ekspozycji są wyniki projektu badawczego „M.s. Piłsudski – badanie strat wojennych”. Pracownicy Narodowego Muzeum Morskiego przez dwa lata prowadzili kwerendy w archiwach, bibliotekach i instytucjach naukowych w Polsce, Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych i we Włoszech. Poszukiwali między innymi informacji o wyposażeniu zdjętym ze statku po wybuchu wojny, w tym o dziełach sztuki. Badania pozwoliły na uporządkowanie materiałów i spojrzenie na wojenną historię „Piłsudskiego” z nowej perspektywy.
90 lat od pierwszego rejsu „Batorego”
Wybór 2026 roku na prezentację wystawy nie był przypadkowy. Mija właśnie 90 lat od pierwszego rejsu m.s. „Batory” z Gdyni do Nowego Jorku. Ta rocznica stała się okazją do przypomnienia o losach obu jednostek i ich znaczenia dla polskiej żeglugi pasażerskiej.
Ekspozycję można oglądać w głównej siedzibie Narodowego Muzeum Morskiego na Ołowiance aż do października 2027 roku. Towarzyszą jej wykłady, warsztaty i oprowadzania tematyczne. Muzeum przygotowało również publikację pod tym samym tytułem, która łączy opracowanie naukowe z katalogiem wystawy.
Historia „Piłsudskiego” i „Batorego” nie kończy się jedynie na wspomnieniu luksusowych transatlantyków. Wystawa pokazuje je jako część większej historii – o ambicjach II Rzeczypospolitej, rozwoju polskiej żeglugi, kulturze i ludziach, którzy dzięki tym statkom przekraczali Atlantyk.
Fot. Wikimedia Commons/domena publiczna
